VCCI: Luật Định danh và xác thực điện tử cần hài hòa giữa mục tiêu quản lý và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản trả lời Công văn số 2439/BCA-QLHC của Bộ Công an về việc đề nghị góp ý đối với Hồ sơ đề nghị xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử. VCCI đánh giá cao nỗ lực của Bộ Công an trong việc xây dựng một hồ sơ chính sách công phu, bám sát chủ trương chuyển đổi số và tham chiếu rộng rãi kinh nghiệm quốc tế.

LO NGẠI GÁNH NẶNG TỪ PHẠM VI ĐỊNH DANH QUÁ RỘNG

Theo VCCI, việc nâng các quy định từ cấp nghị định lên cấp luật là bước đi tất yếu và phù hợp với thực tiễn. Định danh và xác thực điện tử chính là hạ tầng nền tảng của kinh tế số, liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của người dân lẫn doanh nghiệp. Do đó, một khuôn khổ pháp lý thống nhất sẽ giúp khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo giữa các văn bản chuyên ngành, giảm chi phí xác minh lặp lại và tạo nền tảng tin cậy cho giao dịch điện tử. Cộng đồng doanh nghiệp cũng đặc biệt ủng hộ mô hình Nhà nước kiến tạo nền tảng, tạo dư địa cho doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ tin cậy và thúc đẩy hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, dưới góc độ thực tiễn kinh doanh, VCCI chỉ ra rằng báo cáo đánh giá tác động hiện mới tập trung vào các lợi ích vĩ mô mà chưa lượng hóa tương xứng chi phí tuân thủ vi mô mà từng doanh nghiệp phải gánh chịu. Vì vậy, VCCI đã đưa ra nhiều kiến nghị cụ thể để đảm bảo tính khả thi của dự luật.

Một trong những điểm khiến cộng đồng doanh nghiệp lo ngại nhất nằm ở Điều 7, Điều 9 và Điều 19 của Dự thảo. Quy định hiện tại mở rộng đối tượng định danh tới hầu như mọi thực thể (từ sản phẩm, thiết bị, dữ liệu đến tài sản số, địa điểm...) và bắt buộc phải liên kết danh tính điện tử của chúng với chủ sở hữu khi tham gia giao dịch.

"Nếu áp dụng theo nghĩa bao trùm, quy định này có thể đặt nghĩa vụ định danh lên gần như mọi giao dịch thương mại, dân sự thông thường, kéo theo chi phí và thủ tục rất lớn", VCCI nhận định.

Đặc biệt đối với các ngành có vòng quay nhanh như thương mại điện tử, bán lẻ, logistics, việc duy trì liên kết theo thời gian thực là điều khó khả thi.

Để tháo gỡ, VCCI kiến nghị cần thể hiện rõ nguyên tắc quản lý theo rủi ro: chỉ bắt buộc định danh với nhóm đối tượng thực sự cần thiết vì lý do an ninh, an toàn; còn lại nên theo cơ chế tự nguyện. Đồng thời, cần giới hạn rõ phạm vi giao dịch bắt buộc và luật hóa các tiêu chí khung để doanh nghiệp có thể tự dự liệu nghĩa vụ của mình.

TRÁNH CHỒNG LẤN MÃ ĐỊNH DANH VÀ "GIẪM CHÂN" LÊN "SÂN CHƠI" TƯ NHÂN

Vấn đề đồng bộ với pháp luật chuyên ngành cũng được VCCI đặt ra. Hiện hệ thống pháp luật đã có sẵn các mã định danh như mã số doanh nghiệp, mã thửa đất, mã định danh hàng hóa chuẩn GS1.... Việc dự thảo chưa phân định rõ mối quan hệ này có thể dẫn đến sự chồng lấn, thiếu rõ ràng và lãng phí nguồn lực. VCCI đề nghị Luật Định danh cần khẳng định rõ vai trò là luật khung, loại trừ các hoạt động định danh chuyên ngành đã có từ trước và bảo đảm tương thích với chuẩn quốc tế để bảo vệ năng lực xuất khẩu.

Bên cạnh đó, ranh giới giữa phần việc của Nhà nước và thị trường cũng cần được làm rõ. Dự thảo đưa ra hai mô hình: Nhà nước đầu tư nền tảng, doanh nghiệp quản trị triển khai và doanh nghiệp tự thực hiện toàn bộ. VCCI thẳng thắn chỉ ra điểm bất hợp lý: Nếu không làm rõ tiêu chí và vai trò của Nhà nước ở mô hình 1, các doanh nghiệp ở mô hình 2 sẽ phải cạnh tranh trực tiếp với các doanh nghiệp có Nhà nước đứng sau ở mô hình 1, tạo ra sự bất bình đẳng.

Sự lo ngại này càng rõ hơn khi Dự thảo định hướng phát triển ứng dụng VNeID lấn sang các phân khúc dịch vụ thương mại mà khu vực tư nhân đang làm tốt như cấp chữ ký số công cộng. VCCI đề xuất VNeID chỉ nên đóng vai trò hạ tầng nền tảng, ưu tiên mở cổng API cho doanh nghiệp khai thác, thay vì trực tiếp cạnh tranh thương mại nhằm bảo vệ động lực đầu tư của thị trường.

Nhận định về các công nghệ mới, VCCI đồng ý với việc cần kiểm soát rủi ro từ trí tuệ nhân tạo (AI) trong định danh. Dẫu vậy, các quy định này cần đồng bộ với pháp luật về AI nói chung, tránh tạo ra một tầng tuân thủ riêng biệt đẩy chi phí của các doanh nghiệp công nghệ nội địa lên cao.

Cuối cùng, trước quy định thời hạn chuyển tiếp 18 tháng tại Điều 50, VCCI cho rằng đây sẽ là một thách thức lớn đối với khối doanh nghiệp, đặc biệt là khi họ phải vừa đầu tư hạ tầng, vừa chuẩn hóa quy trình. VCCI kiến nghị Ban soạn thảo cân nhắc kéo dài và phân kỳ thời hạn chuyển tiếp theo từng nhóm nghĩa vụ và quy mô doanh nghiệp, đồng thời bổ sung các biện pháp hỗ trợ kỹ thuật cụ thể cho nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Do định danh và xác thực điện tử là lĩnh vực mới, có tính kỹ thuật cao và thời gian góp ý ngắn, VCCI nhấn mạnh đây mới là những ý kiến đóng góp sơ bộ bước đầu. Trong các giai đoạn tiếp theo, VCCI khẳng định sẽ tiếp tục tổng hợp sâu dữ liệu từ các hiệp hội và sẵn sàng phối hợp với Bộ Công an để tổ chức các buổi tham vấn chuyên sâu, hướng tới một đạo luật chất lượng và khả thi nhất.