Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua mở ra khung thể chế mới cho TP. Hồ Chí Minh, với không gian lớn hơn để phân cấp, huy động và phân bổ nguồn lực. Quyền quyết định được mở rộng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm, hiệu quả thực thi và vai trò đầu tàu của Thành phố...

Ngày 24/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị, tạo lập khung thể chế mới với nhiều cơ chế về phân cấp, phân quyền, huy động nguồn lực và phát triển các mô hình đô thị mới.

Đối với TP. Hồ Chí Minh, những cơ chế này được kỳ vọng trở thành một “bệ phóng” để Thành phố khai thác mạnh mẽ hơn tiềm năng, lợi thế, mở rộng dư địa huy động và phân bổ nguồn lực, tạo động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Qua đó, Thành phố có thêm điều kiện phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt vùng và đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển chung của đất nước.

KHƠI THÔNG NGUỒN LỰC, MỞ RỘNG KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN

Theo Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang, Thành phố đã tham gia xây dựng dự án luật từ sớm. Cụ thể, từ tháng 3/2026, Ban Thường vụ Thành ủy TP. Hồ Chí Minh đã thành lập Ban Chỉ đạo nghiên cứu, xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, trên cơ sở tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 31-NQ/TW ngày 30/12/2022 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TP. Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, với mong muốn hình thành một khuôn khổ pháp lý ổn định, lâu dài thay cho các cơ chế thí điểm có thời hạn.

Đến tháng 7/2026, Bộ Chính trị thống nhất đổi tên thành Luật Phát triển đô thị. Theo Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang, sự thay đổi này có ý nghĩa quan trọng, bởi luật không chỉ giải quyết những yêu cầu phát triển của riêng TP. Hồ Chí Minh mà hướng tới tạo lập một khuôn khổ pháp lý có tính dẫn dắt cho hệ thống đô thị và các cực tăng trưởng của cả nước.

Điểm cốt lõi là chuyển từ chỗ chủ yếu dựa vào các cơ chế thí điểm có thời hạn sang một khuôn khổ pháp lý ổn định, dài hạn hơn, đồng thời vẫn dành không gian cho những sáng tạo mới.

Đối với TP. Hồ Chí Minh, đây có thể xem là một “bệ phóng” để Thành phố khai thác mạnh mẽ hơn tiềm năng, lợi thế, tạo động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững, đồng thời thực hiện tốt hơn vai trò đầu tàu, dẫn dắt vùng và đóng góp nhiều hơn cho đất nước.

Việc đổi tên thành Luật Phát triển đô thị cũng mở ra cơ chế để những đô thị như TP. Hải Phòng, TP. Đồng Nai, TP. Cần Thơ, TP. Đà Nẵng, TP. Huế, Quảng Ninh, Bắc Ninh, khi đáp ứng đủ điều kiện, có thể được áp dụng những cơ chế phù hợp.

“Tinh thần của luật không chỉ là tạo một cơ chế riêng cho Thành phố mà hướng tới mở rộng phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực và tạo không gian phát triển cho cả hệ thống đô thị và các cực tăng trưởng của đất nước”, Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh.

TRAO QUYỀN MẠNH HƠN, GẮN VỚI TRÁCH NHIỆM RÕ HƠN

Luật Phát triển đô thị cũng quy định một số cơ chế đáng chú ý về huy động nguồn lực, phát triển các mô hình kinh tế và tăng quyền chủ động cho TP. Hồ Chí Minh.

Với khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp, HĐND TP. Hồ Chí Minh được quy định cơ chế, chính sách quản lý, tổ chức hoạt động, ưu đãi đầu tư và tạo thuận lợi thương mại; Chủ tịch UBND Thành phố được trao thẩm quyền quyết định việc thành lập, điều chỉnh theo quy định của luật.

Luật cũng gắn phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam ở TP. Hồ Chí Minh với không gian đô thị và các khu chức năng liên quan. Trong lĩnh vực tài chính - đầu tư, luật mở rộng thẩm quyền của TP. Hồ Chí Minh trong huy động nguồn lực cho phát triển, trong đó có các công cụ tài chính và đầu tư, đồng thời tăng quyền quyết định đối với một số dự án đầu tư công, PPP quan trọng.

Một điểm mới khác là Luật bổ sung cơ chế thúc đẩy phát triển khu đô thị lấn biển. Quy định tập trung vào nguyên tắc đầu tư, xây dựng, phát triển; điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược; chính sách ưu đãi, hỗ trợ và nghĩa vụ của nhà đầu tư; thẩm quyền quyết định một số chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, sử dụng đất và cơ chế khai thác khoáng sản phục vụ dự án.

Luật đồng thời tạo cơ sở phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), gắn phát triển đô thị với các đầu mối giao thông đường sắt.  Bên cạnh đó, luật hướng tới mở rộng không gian phát triển cho các đô thị và các cực tăng trưởng, với yêu cầu tăng cường liên kết và khai thác hiệu quả các nguồn lực phát triển. Tinh thần này xuyên suốt quá trình xây dựng Luật Phát triển đô thị, không chỉ dành cho TP. Hồ Chí Minh mà còn tạo khuôn khổ để các đô thị khác và khu kinh tế đặc biệt có điều kiện tiếp cận những cơ chế phù hợp.

Một trong những điểm được Chính phủ nhấn mạnh là luật đã thiết kế cơ chế “phân quyền triệt để gắn với kiểm soát đa tầng”. Theo đó, TP. Hồ Chí Minh được trao thêm thẩm quyền quyết định nhiều vấn đề về tổ chức bộ máy, công vụ, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, thí điểm cơ chế mới, tài chính - ngân sách, đầu tư và phát triển các mô hình kinh tế, đô thị mới.

Tuy nhiên, quyền lực được trao đi kèm các “khóa” kiểm soát. Việc ban hành chính sách khác quy định của Trung ương phải đánh giá tác động, tham vấn các cơ quan liên quan và đối tượng chịu tác động; các cơ chế thí điểm có giới hạn thời gian, việc vay và phát hành trái phiếu phải bảo đảm an toàn nợ công. Cùng với đó là cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình, chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, gắn với trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu.

Theo ông Trần Lưu Quang, luật được xây dựng theo tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Dự thảo trao khoảng 240 nội dung để HĐND, UBND và Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh quy định chi tiết. Đây là không gian lớn để Thành phố chủ động quyết định và tổ chức thực hiện những vấn đề phát triển của mình.

Tuy nhiên, quyền lớn hơn phải đi cùng trách nhiệm lớn hơn. Cơ chế này được thiết kế theo hướng “có van, có khóa”: tiền kiểm bằng đánh giá tác động; hậu kiểm bằng giám sát, công khai và trách nhiệm giải trình của cá nhân, nhất là người đứng đầu.

TP. Hồ Chí Minh cũng đang xây dựng các chỉ số đánh giá hiệu quả quản trị và hiệu quả của việc phân quyền, công khai định kỳ để người dân, doanh nghiệp và các cơ quan có thẩm quyền cùng giám sát. Đồng thời, phải phân định rõ giữa đổi mới, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung với những hành vi lợi dụng cơ chế để vụ lợi hoặc vi phạm pháp luật.

“Được trao quyền lớn hơn cũng có nghĩa là được giao trách nhiệm lớn hơn. TP. Hồ Chí Minh sẽ không đo sự thành công bằng việc mình được trao bao nhiêu thẩm quyền, mà quan trọng, với thẩm quyền và trách nhiệm ấy sẽ cho ra những kết quả cụ thể đạt được là gì và thước đo chính là những giá trị thực sự tạo ra cho người dân, doanh nghiệp, sự phát triển của thành phố và đất nước”.

Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh nhận định mục tiêu cuối cùng của phân cấp, phân quyền không phải để địa phương “có nhiều quyền hơn”, mà để quyết định nhanh hơn, sát thực tiễn hơn và tạo ra kết quả tốt hơn.

Đây cũng là cách Thành phố hiểu về trọng trách khi được Trung ương trao thêm quyền: “quyền hạn được trao đến đâu, trách nhiệm phải rõ đến đó; quyền càng lớn, yêu cầu về hiệu quả và trách nhiệm giải trình càng cao”.

“Với không gian và thẩm quyền phát triển rộng hơn, TP. Hồ Chí Minh xác định phát huy vai trò đầu tàu, là nơi đi trước để những kết quả đạt được không chỉ tạo động lực cho Thành phố mà còn đóng góp cho sự phát triển chung của cả nước”, ông Quang khẳng định.

TP. Hồ Chí Minh đã xác định mục tiêu từ năm 2026 tăng trưởng hai con số. Kết quả 6 tháng đầu năm 2026, GRDP Thành phố tăng 8,55%, mức cao nhất trong 10 năm qua.

Song, Bí thư Thành ủy nhận định để đạt mục tiêu cả năm, áp lực trong những tháng còn lại là rất lớn. Điều đó đòi hỏi Thành phố không thể chỉ làm theo cách cũ mà phải có tư duy mới, cách làm mới và những đột phá thực chất. Luật Phát triển đô thị chính là một “cú hích” để TP. Hồ Chí Minh thực hiện điều đó.

TP. Hồ Chí Minh có điều kiện đi trước trong những mô hình phát triển mới: phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), quy hoạch không gian động, khai thác hiệu quả không gian ngầm và không gian tầm thấp; huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng; phát triển trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp và những phương thức hợp tác công - tư mới.

Theo Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang, tư duy quan trọng là biến nguồn lực thành động lực cho phát triển. Giá trị gia tăng do hạ tầng tạo ra phải được khai thác hợp lý để tiếp tục đầu tư hạ tầng, thay vì chỉ trông chờ vào ngân sách.

“Tuy nhiên, TP. Hồ Chí Minh phát triển không chỉ cho riêng mình. Một trung tâm tài chính quốc tế hoạt động hiệu quả, một hệ thống hạ tầng kết nối vùng đồng bộ hay một mô hình quản trị mới thành công đều phải tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp, cho các địa phương trong vùng và cho nền kinh tế quốc gia. Thành phố đi trước để mở đường, thử nghiệm những mô hình mới và tạo sức lan tỏa giá trị cho cả nước”, ông Quang nhấn mạnh.

BA CAM KẾT KHI ĐƯỢC TRAO THÊM TRỌNG TRÁCH

Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang cho biết TP. Hồ Chí Minh cũng không chờ đến khi luật có hiệu lực mới bắt đầu triển khai. Thành phố đã thành lập tổ chỉ đạo, huy động các sở, ban, ngành cùng chuyên gia pháp lý, quy hoạch rà soát các nội dung thuộc thẩm quyền và chuẩn bị các văn bản cần thiết. HĐND và UBND Thành phố sẽ ưu tiên ban hành sớm các quy định để khi luật có hiệu lực, các cơ chế mới có thể nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Trên tinh thần chủ động đó, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang cho biết TP. Hồ Chí Minh xác định ba cam kết:

Thứ nhất, phát triển nhanh nhưng phải bền vững, phấn đấu tăng trưởng hai con số và đóng góp ngày càng lớn hơn cho ngân sách, cho vùng và cho cả nước.

Thứ hai, cam kết về trách nhiệm giải trình: quyền hạn được trao đến đâu, trách nhiệm phải rõ đến đó; mọi cơ chế mới phải được kiểm tra, giám sát và đánh giá bằng kết quả cụ thể.

Thứ ba, cam kết với người dân và doanh nghiệp: cơ chế, chính sách mới phải nhanh chóng đi vào cuộc sống, tạo ra những thay đổi thực chất và có thể đo đếm được.

Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang nhấn mạnh: Giá trị của những cơ chế mới cuối cùng phải được thể hiện bằng sự phát triển của Thành phố và chất lượng cuộc sống của người dân. Giá trị của một đạo luật phải được đo bằng những kết quả mà người dân và doanh nghiệp “cảm được, thấy được, nắm được và được mọi người công nhận”.

Với người dân, đó phải là những thay đổi cụ thể trong đời sống hằng ngày: đô thị khang trang hơn; giao thông thuận lợi hơn; nhà ở ven sông, kênh, rạch và chung cư cũ được chỉnh trang; trật tự xây dựng được quản lý chặt chẽ hơn; an toàn phòng cháy chữa cháy được bảo đảm tốt hơn; quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được bảo đảm tốt hơn.

Với doanh nghiệp, điều quan trọng nhất là thời gian và chi phí phải giảm, cơ hội đầu tư phải tăng. Các tầng nấc thủ tục cần được cắt giảm, quá trình thẩm định đối với các dự án chiến lược phải tăng tốc, môi trường đầu tư phải minh bạch và có khả năng dự báo.

Đối với đội ngũ cán bộ, theo ông Trần Lưu Quang, đạo luật là công cụ nền tảng để bảo vệ, khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm, khơi thông đổi mới sáng tạo tại vùng đất luôn sáng tạo, luôn đi đầu trong đổi mới.