Sản lượng sầu riêng Việt Nam tăng nhanh, nhưng chất lượng và khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường đang trở thành bài toán lớn đối với ngành hàng. Từ thực tế sản xuất tại Đắk Lắk, các chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng phát triển bền vững không chỉ là tăng sản lượng, mà phải tổ chức vùng trồng đồng bộ, “nuôi đất”, kiểm soát chất lượng và kể được câu chuyện của từng khu vườn...

Ngày 15/9/2026, gần 200 đại biểu từ cơ quan quản lý, hệ thống khuyến nông, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân tham quan các vườn sầu riêng tại Đắk Lắk, đồng thời tham dự tọa đàm “Liên kết để bền vững - Hợp tác để vươn xa” do Công ty cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu Trái cây Chánh Thu tổ chức.

SẦU RIÊNG BỀN VỮNG BẮT ĐẦU TỪ VIỆC NUÔI ĐẤT

Tại Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Tân Lập Đông (xã Ea Ning, Đắk Lắk), ông Nguyễn Hữu Chiến, Giám đốc hợp tác xã, cho biết đơn vị hiện có 40 thành viên, quản lý khoảng 50 ha sầu riêng xuất khẩu với 4 mã số vùng trồng. Các hộ sản xuất theo quy trình chung, sử dụng vật tư trong danh mục cho phép, định kỳ kiểm tra sâu bệnh, lấy mẫu đất và nước để giám sát chất lượng. Việc liên kết với doanh nghiệp từ năm 2022 giúp hợp tác xã xây dựng mã số vùng trồng, được tập huấn kỹ thuật và có đầu ra tương đối ổn định.

Tuy nhiên, theo ông Chiến, phần lớn sản phẩm vẫn được tiêu thụ dưới dạng quả tươi, trong khi các nguồn thu từ chế biến và dịch vụ còn hạn chế. Hợp tác xã cũng đang cân nhắc phát triển du lịch nông nghiệp nhưng còn nhiều khó khăn về hạ tầng, vốn đầu tư và nhân lực.

Trao đổi với các đại biểu tại vườn sầu riêng, ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng một khu vườn không nên chỉ tạo giá trị từ việc bán trái cây, mà cảnh quan, câu chuyện sản xuất, sản phẩm chế biến, dịch vụ và trải nghiệm đều có thể trở thành nguồn thu bổ sung.

Theo ông Hoan, du khách khi đến vườn không chỉ thưởng thức trái cây mà còn muốn tận mắt chứng kiến quy trình canh tác, gặp gỡ người trồng và hiểu cách sản phẩm được tạo ra. Ông dẫn kinh nghiệm từ Thái Lan, nơi nhiều vùng sản xuất mở cửa vườn vào mùa thu hoạch, biến quy trình sản xuất thành một phần của trải nghiệm du lịch.

Khách hàng cũng chính là những “đại sứ truyền thông” hiệu quả nhất. Một du khách hài lòng có thể kể lại câu chuyện của khu vườn, chia sẻ hình ảnh và giới thiệu thêm nhiều người khác đến tham quan. Tuy nhiên,  không phải hộ dân nào cũng phải làm du lịch. Hợp tác xã nên lựa chọn những hộ có điều kiện phù hợp để triển khai trước, đồng thời liên kết với các đơn vị lữ hành nhằm hỗ trợ khâu tìm kiếm khách". 

Ông Lê Minh Hoan nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

Bên cạnh câu chuyện du lịch nông nghiệp, ông Hoan cho rằng mã số vùng trồng chỉ là điều kiện ban đầu. Yếu tố quan trọng hơn là tổ chức sản xuất đồng bộ để bảo đảm chất lượng sản phẩm ổn định giữa các thành viên. Đây cũng là vai trò cốt lõi của hợp tác xã trong việc giảm chi phí, nâng cao chất lượng và xây dựng uy tín chung cho vùng sản xuất.

Ông Hoan cũng lưu ý việc ứng dụng công nghệ phải dựa trên hiểu biết về sinh lý cây trồng. Cảm biến hay hệ thống tự động chỉ là công cụ hỗ trợ, còn người sản xuất vẫn phải hiểu nhu cầu của cây ở từng giai đoạn phát triển. Đặc biệt, sử dụng phân bón cần căn cứ vào tình trạng thực tế của đất, bổ sung đúng dưỡng chất còn thiếu và tránh lạm dụng những yếu tố đã dư thừa.

“Mình đã lấy gì của đất thì phải tìm cách bù lại”, ông Hoan nhấn mạnh, đồng thời cho rằng người trồng không chỉ chăm cây mà còn phải “nuôi đất”. Một khu vườn muốn phát triển bền vững và đủ sức đón khách, trước hết phải là nơi sản xuất minh bạch, chất lượng ổn định và gìn giữ được cảnh quan, qua đó tạo niềm tin cho thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

SẢN LƯỢNG TĂNG NHANH SONG HÀNH VỚI ÁP LỰC GIỮ CHẤT LƯỢNG XUẤT KHẨU

Tại tọa đàm “Liên kết để bền vững - Hợp tác để vươn xa” diễn ra vào chiều 15/9, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết sản lượng sầu riêng Việt Nam tăng từ 1,533 triệu tấn năm 2024 lên khoảng 1,8 triệu tấn năm 2025 và dự kiến đạt 2-2,1 triệu tấn vào năm 2026. Tại thị trường Trung Quốc, năm 2025 Việt Nam xuất khẩu 941.000 tấn sầu riêng tươi, lần đầu vượt mức 920.000 tấn của Thái Lan, nâng thị phần từ 34,55% năm 2023 lên hơn 50%.

Kim ngạch xuất khẩu sầu riêng 8 tháng năm 2026 ước đạt khoảng 1,95 tỷ USD, tăng khoảng 28% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm khoảng 95% thị phần với giá trị đạt khoảng 1,85 tỷ USD, tăng 30% so với cùng kỳ năm ngoái.

Thông tin về kết quả cụ thể của doanh nghiệp, bà Ngô Tường Vy, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Chánh Thu Group, cho biết sản lượng sầu riêng thu mua của doanh nghiệp tăng từ 18.000 tấn năm 2024 lên 31.000 tấn năm 2025 và dự kiến đạt khoảng 40.000 tấn trong năm 2026. Tuy nhiên, giá thu mua sầu riêng loại A liên tục giảm, từ khoảng 90.000 đồng/kg xuống 80.000 đồng/kg và dự kiến còn 70.000 đồng/kg.

Sau hai năm, lượng thu mua có thể tăng hơn 120%, trong khi giá bình quân hàng chất lượng cao giảm hơn 22%. Theo bà Vy, tỷ lệ trái đạt chuẩn loại A đang có xu hướng giảm khi nguồn cung tăng nhanh, khiến chất lượng trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của ngành hàng.

Dù vậy, sự tăng trưởng nóng bộc lộ nhiều hạn chế. Ba điểm nghẽn lớn hiện nay là thói quen thu mua “cào lùa”, tỷ lệ mã số vùng trồng còn thấp và chất lượng sản phẩm chưa đáp ứng đồng đều yêu cầu của thị trường nhập khẩu".

Bà Ngô Tường Vy Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Chánh Thu Group

Các đại biểu cho rằng nguyên nhân bắt nguồn từ khâu sản xuất. Khi giá sầu riêng tăng cao, nhiều nhà vườn giữ quá nhiều trái trên cây để tăng sản lượng, khiến cây suy kiệt và ảnh hưởng chất lượng quả. Bên cạnh đó, việc sử dụng vật tư nông nghiệp chưa đúng quy trình, cùng tình trạng vật tư giả, kém chất lượng cũng làm gia tăng rủi ro cho ngành hàng.

Để khắc phục những tồn tại này, Chánh Thu Group dự kiến hỗ trợ ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc, theo dõi vùng nguyên liệu và dự báo sản xuất. Giải pháp do SC Việt Nam giới thiệu sử dụng dữ liệu từ cảm biến, hình ảnh tại vườn, tình trạng đất và dự báo thời tiết để nhận diện sớm rủi ro, hỗ trợ quyết định về tưới nước, dinh dưỡng và chăm sóc cây trồng.

Bà Vy cho biết thời gian tới, doanh nghiệp sẽ phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, hệ thống khuyến nông địa phương, nhà khoa học và nông dân để xây dựng các hướng dẫn kỹ thuật phù hợp với từng vùng sản xuất. Các quy trình sẽ được thiết kế theo điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, nguồn nước và đặc điểm canh tác của từng địa phương, thay vì áp dụng một mô hình chung cho mọi vùng trồng sầu riêng.