Nền tảng hình thành và phát triển đô thị thông minh, bền vững

Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội vừa phối hợp cùng Viện Khoa học công nghệ xây dựng AIST và Tập đoàn S-Group Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Phát triển hệ thống Hạ tầng kỹ thuật đô thị trong kỷ nguyên chuyển đổi số”.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS.KTS. Ngô Thị Kim Dung, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, nhận định đô thị Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với tốc độ đô thị hóa cao và nhu cầu đầu tư, phát triển hạ tầng ngày càng lớn. Tuy nhiên, các thách thức từ biến đổi khí hậu, chất lượng môi trường, an toàn đô thị và hiệu quả vận hành đã đặt ra những yêu cầu phức tạp hơn.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số đã trở thành định hướng chiến lược then chốt để tái cấu trúc toàn diện hệ thống đô thị, hướng tới mô hình đô thị thông minh, tối ưu hóa quản lý, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân và phát triển bền vững.

XU HƯỚNG TẤT YẾU GIÚP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUY HOẠCH

Từ góc độ chiến lược, TS. Hán Minh Cường, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn S-Group Việt Nam, Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ Xây dựng AIST, đánh giá chuyển đổi số trong phát triển hạ tầng đô thị không chỉ là xu hướng tất yếu để đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu quả quy hoạch, đầu tư, quản lý và vận hành hạ tầng trong giai đoạn mới, mà còn là nền tảng cho việc hình thành các đô thị thông minh, bền vững, có khả năng thích ứng linh hoạt trước những biến động về kinh tế, môi trường và xã hội.

“Việc ứng dụng các công nghệ số tiên tiến như: BIM, GIS, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo sẽ góp phần nâng cao chất lượng ra quyết định, tối ưu hóa nguồn lực và tăng cường tính minh bạch trong công tác quản lý hạ tầng đô thị”, ông Cường nhấn mạnh.

Làm rõ hơn ở khía cạnh kỹ thuật, TS. Nguyễn Xuân Linh, Phó Viện trưởng Viện AIST, cho biết GIS cung cấp nền tảng dữ liệu không gian tổng thể cho quy hoạch và quản lý đô thị, trong khi BIM cho phép quản lý chi tiết từng công trình, từng tuyến hạ tầng trong suốt vòng đời từ thiết kế, thi công đến vận hành. Khi được tích hợp, GIS và BIM sẽ tạo thành nền móng dữ liệu số cho đô thị thông minh, giúp việc ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính.

Theo ông Linh, quy hoạch đô thị không chỉ còn là bản vẽ in đóng dấu, mà cần được chuẩn hóa và tổ chức dưới dạng cơ sở dữ liệu địa lý, phục vụ thẩm định, quản lý và khai thác lâu dài. Đáng chú ý, GIS đã chính thức trở thành thành phần bắt buộc trong hồ sơ quy hoạch theo Thông tư 16/2025/TT-BXD. Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta đang chuyển từ tư duy “bản vẽ tĩnh” sang “dữ liệu sống”. Hiện, hệ thống GIS đã bao phủ hầu hết các lĩnh vực quan trọng của đô thị như: sử dụng đất, giao thông, cấp – thoát nước, cấp điện, hạ tầng ngầm, môi trường, năng lượng… và có thể cập nhật, phân tích, khai thác cho nhiều mục tiêu khác nhau.

Ông Linh cho rằng việc ứng dụng GIS giúp giảm trùng lặp khảo sát, hạn chế sai sót dữ liệu, tăng tính minh bạch trong quản lý quy hoạch và đặc biệt là giảm rất nhiều chi phí điều chỉnh quy hoạch về sau. Thực tế, khi dữ liệu quy hoạch được công bố trên nền tảng GIS, hiệu quả quản lý đất đai, đầu tư xây dựng và khả năng tiếp cận thông tin của người dân, doanh nghiệp đều cải thiện rõ rệt.

Bên cạnh đó, theo ông, có một vài hiểu lầm phổ biến với BIM khi đánh giá BIM chỉ là mô hình 3D. Thực chất, BIM là một quy trình quản lý thông tin xuyên suốt vòng đời công trình, tích hợp cả tiến độ, chi phí, vận hành và yếu tố bền vững, chứ không chỉ là hình ảnh trực quan. Nghị định 175/2024/NĐ-CP đã quy định áp dụng BIM bắt buộc đối với các dự án từ nhóm B trở lên và các công trình mới từ cấp II trở lên, cùng với hệ thống thông tư, hướng dẫn kỹ thuật và lộ trình quốc gia. Do đó, vấn đề không còn là “có làm hay không”, mà là làm thế nào để triển khai hiệu quả.

THIẾU NGUỒN NHÂN LỰC AM HIỂU

Tuy nhiên, từ góc độ triển khai thực tiễn, dù có nền tảng công nghệ và khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, nhưng quá trình chuyển đổi số trong phát triển hạ tầng đô thị trên vẫn gặp không ít khó khăn, một số ý kiến đánh giá thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở con người và tư duy triển khai.

Theo bà Ngô Thị Kim Dung, chúng ta còn thiếu nguồn nhân lực am hiểu đồng thời quy hoạch, GIS và BIM; tiêu chuẩn dữ liệu chưa đồng bộ; thói quen làm việc theo phương thức truyền thống vẫn khá phổ biến.

Trên cơ sở đó, đại diện Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội cho rằng trong thời gian tới cần ưu tiên đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, từng bước chuẩn hóa dữ liệu và triển khai các dự án thí điểm có tính lan tỏa. Khi hình thành được những mô hình triển khai hiệu quả, GIS và BIM sẽ dần vượt ra khỏi phạm vi các giải pháp kỹ thuật, trở thành công cụ quản lý thiết yếu đối với chính quyền địa phương và chủ đầu tư.

“Chỉ khi GIS và BIM được tích hợp trong một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, chúng ta mới có thể hướng tới đô thị thông minh và phát triển bền vững đúng nghĩa”, bà Dung nhấn mạnh.

Chia sẻ thêm từ góc nhìn chuyên gia, nhiều ý kiến cũng cho rằng việc xây dựng các mô hình thí điểm thành công sẽ đóng vai trò dẫn dắt, tạo tiền đề cho việc nhân rộng trong thực tiễn. Qua đó, GIS và BIM không chỉ hỗ trợ công tác quy hoạch, đầu tư xây dựng, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản trị đô thị và tính minh bạch trong quá trình ra quyết định.