Khắc phục tình trạng phát triển đô thị manh mún, thiếu đồng bộ

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết việc ban hành và triển khai các quy định pháp luật mới về quy hoạch, phân loại và phát triển đô thị đang đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc thống nhất nhận thức và cách làm giữa các địa phương. Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, việc đồng bộ hóa hệ thống pháp lý có ý nghĩa quan trọng, góp phần bảo đảm tiến độ lập quy hoạch tỉnh và nâng cao hiệu quả quản lý đô thị.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, thời gian qua, hệ thống pháp luật về quy hoạch đô thị, nông thôn và tổ chức chính quyền địa phương có nhiều điều chỉnh quan trọng. Mặc dù Bộ Xây dựng nhiều lần trao đổi, lấy ý kiến các địa phương trong quá trình xây dựng chính sách, song khi triển khai thực tế vẫn phát sinh không ít vướng mắc do các quy định mới có sự thay đổi so với giai đoạn lấy ý kiến ban đầu. Những nội dung này cần được trao đổi, làm rõ thông qua quá trình phổ biến, hướng dẫn để thống nhất cách hiểu và cách thực hiện.

Đáng chú ý, hệ thống pháp luật liên quan đã được bổ sung, hoàn thiện với việc ban hành Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15 ngày 26/11/2024; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 144/2025/QH15 ngày 11/12/2025; Luật Quy hoạch số 112/2025/QH15 ngày 10/12/2025.

Cùng với các luật trên, việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 về phân loại đô thị và Chính phủ ban hành các nghị định hướng dẫn, trong có Nghị định số 35/2026/NĐ-CP, đã góp phần hoàn thiện khung pháp lý về quy hoạch, phân loại và phát triển đô thị. Các quy định này được thiết kế để có hiệu lực ngay từ đầu năm 2026, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho quá trình triển khai trên phạm vi cả nước.

Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 xác định phân loại đô thị là công cụ quan trọng trong quản lý và phát triển hệ thống đô thị quốc gia. Việc phân loại được thực hiện trên cơ sở quy hoạch đã được phê duyệt, phản ánh vai trò, vị trí và trình độ phát triển của từng đô thị trong mạng lưới đô thị quốc gia, vùng và địa phương. Theo đó, hệ thống đô thị tiếp tục được phân thành các loại: đô thị đặc biệt, đô thị loại I, II và III, với bộ tiêu chí đánh giá rõ ràng, minh bạch.

 Nghị quyết quy định cụ thể về việc đánh giá phân loại đối với các đô thị đặc thù. Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh không tổ chức đánh giá phân loại lại theo phạm vi toàn thành phố; các đô thị trực thuộc hai đô thị đặc biệt này và các đô thị loại I sẽ được xem xét phân loại ở cấp thấp hơn. Đồng thời, Nghị quyết cũng làm rõ cơ chế đánh giá đối với các đô thị có phạm vi ranh giới nằm trong một hoặc nhiều đơn vị hành chính cấp xã.

Đặc biệt, Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 lần đầu tiên quy định việc đánh giá trình độ phát triển đô thị đối với đơn vị hành chính cấp xã trong đô thị. Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn đánh giá quy định này nhằm phản ánh sát thực tế mức độ đô thị hóa ở từng khu vực, tránh tình trạng đánh giá cào bằng và tạo nền tảng pháp lý để các địa phương chủ động xây dựng lộ trình đầu tư, nâng cấp hạ tầng và quản lý đô thị phù hợp với điều kiện cụ thể.

Trên cơ sở đó, để cụ thể hóa các quy định của Nghị quyết số 111, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 35/2026/NĐ-CP theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước ở địa phương và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Theo đó, chương trình phát triển đô thị được lập tập trung ở cấp tỉnh với tầm nhìn 10 năm, gắn chặt với quy hoạch và kế hoạch đầu tư, góp phần khắc phục tình trạng phát triển đô thị manh mún, thiếu đồng bộ.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng nhận định việc tổ chức các hội nghị, buổi làm việc chuyên đề để phổ biến, hướng dẫn và tháo gỡ vướng mắc là hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay, giúp các địa phương có điều kiện làm rõ cách hiểu, cách làm đúng đối với các quy định mới, nhất là trong bối cảnh triển khai đồng thời nhiều luật, nghị quyết và nghị định liên quan đến quy hoạch, phân loại và phát triển đô thị.

Nhìn chung, việc phổ biến, quán triệt đầy đủ các quy định pháp luật mới được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, góp phần thống nhất nhận thức, nâng cao năng lực tổ chức thực hiện ở địa phương, đưa các quy định pháp luật sớm đi vào cuộc sống, bảo đảm tiến độ lập quy hoạch tỉnh và nâng cao hiệu quả quản lý, phát triển đô thị trong thời gian tới.