Tái gia nhập Liên minh châu Âu (EU) có thể mang lại lợi ích kinh tế cho Anh, nhưng cũng đi kèm nhiều thách thức và đánh đổi…

Một thập kỷ sau cuộc trưng cầu dân ý dẫn tới Brexit - tức việc Anh rời Liên minh châu Âu (EU) - Thủ tướng Anh Andy Burnham gần đây để ngỏ khả năng tổ chức một cuộc bỏ phiếu mới về việc tái gia nhập khối.

MỘT TRONG NHIỀU PHƯƠNG ÁN

Trả lời hãng tin BBC tuần trước, ông Burnham cho biết cam kết tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý như vậy có thể được đưa vào cương lĩnh tranh cử trong tương lai. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đây chưa phải là bước đi phù hợp ở thời điểm hiện tại.

Theo ông Burnham, Anh cần xem xét lại các lựa chọn trong quan hệ với EU, bởi mối quan hệ hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu của nước này.

Cuộc tổng tuyển cử tiếp theo tại Anh được dự kiến diễn ra vào năm 2029. Dù có thể tổ chức bầu cử sớm nếu được Quốc hội ủng hộ, ông Burnham đã loại trừ phương án này. Ông lên làm thủ tướng vào mùa hè năm nay, thay ông Keir Starmer mà không thông qua tổng tuyển cử.

Trong cuộc tổng tuyển cử gần nhất, ông Starmer dẫn dắt Công đảng giành chiến thắng áp đảo, chấm dứt 14 năm cầm quyền của Đảng Bảo thủ. Khi đó, ông Burnham vẫn giữ chức thị trưởng Manchester. Sau này, khi chuẩn bị cạnh tranh với ông Starmer cho vị trí lãnh đạo Công đảng, ông Burnham từng cam kết không khơi lại những tranh luận về Brexit.

Dù vậy, trong cuộc phỏng vấn với chương trình Today của BBC, ông Burnham cho biết muốn xem xét nhiều phương án cho quan hệ Anh - EU, từ duy trì tình trạng hiện nay tới tham gia liên minh thuế quan, thị trường chung hoặc tái gia nhập hoàn toàn.

Ông Burnham cũng nhắc tới đề xuất của cựu Bộ trưởng Tài chính George Osborne về việc Anh tham gia liên minh thuế quan với EU. Như vậy, tái gia nhập khối là một trong nhiều phương án Thủ tướng Anh muốn xem xét.

Trước đó, phát biểu tại hội nghị thường niên của Công đảng, ông Burnham cho rằng Brexit chưa giúp Anh “giành lại quyền kiểm soát” như cam kết của phe ủng hộ rời EU.

Trong chiến dịch vận động rời EU năm 2016, phe ủng hộ Brexit từng hứa hẹn Anh sẽ kiểm soát nhập cư tốt hơn, có thêm ngân sách cho hệ thống y tế và ký kết các thỏa thuận thương mại với nhiều đối tác trên thế giới.

Một thập kỷ sau, số liệu của Chính phủ Anh cho thấy giá trị xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ đã tăng đáng kể. Nhưng vấn đề nhập cư và áp lực tài chính của hệ thống y tế công, tức Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS), vẫn gây tranh cãi gay gắt.

Ông Burnham cho biết Anh và EU sẽ tổ chức hội nghị thượng đỉnh vào cuối năm nay. Theo ông, Anh cần xác định hướng đi lâu dài trong quan hệ với EU, thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước này.

“Brexit đã gây hại nhiều hơn mang lại lợi ích. Chúng ta cần đưa nước Anh trở lại quỹ đạo tăng trưởng cao hơn và thịnh vượng hơn”, ông Burnham nói.

TRỞ LẠI EU CÓ THỂ TẠO CÚ HUÝCH KINH TẾ CHO ANH

Ngày 23/6/2016, cử tri Anh bỏ phiếu về việc tiếp tục ở lại hay rời EU. Kết quả gây bất ngờ khi phe ủng hộ rời khối giành chiến thắng với 52% số phiếu, so với 48% của phe muốn ở lại.

Kết quả này khiến đồng bảng Anh lao dốc và chỉ số chứng khoán FTSE 100 tại London giảm mạnh. Thủ tướng khi đó là ông David Cameron, người tổ chức cuộc trưng cầu dân ý và vận động ở lại EU, tuyên bố từ chức.

Đến năm 2020, Anh mới chính thức rời khối. Trong những năm chờ hoàn tất quá trình này, Brexit tiếp tục gây chia rẽ sâu sắc. Những người muốn ở lại EU tổ chức các cuộc biểu tình lớn, còn một số đảng phái đưa việc đảo ngược kết quả bỏ phiếu thành trọng tâm tranh cử.

Việc rời EU, đối tác thương mại lớn nhất của Anh, chưa mang lại động lực tăng trưởng như phe ủng hộ Brexit kỳ vọng. Đồng bảng Anh cũng chưa phục hồi về mức trước cuộc trưng cầu dân ý năm 2016.

Nước Anh đồng thời trải qua nhiều lần thay đổi thủ tướng. Trong số 7 nhà lãnh đạo của thập kỷ qua, một số người từ chức do cách xử lý Brexit và những vấn đề kinh tế sau cuộc bỏ phiếu.

Theo ông Steve Nolan, giảng viên cấp cao về kinh tế tại Đại học Liverpool John Moores của Anh, một số ước tính cho thấy quy mô tổng sản phẩm trong nước (GDP) của nước này thấp hơn 5-8% so với mức có thể đạt được nếu cử tri không bỏ phiếu rời EU.

“Kết quả này không gây bất ngờ với các nhà kinh tế. Việc dựng thêm rào cản thương mại với một đối tác ở gần sẽ làm gia tăng khó khăn cho hoạt động kinh tế”, ông Nolan nhận xét với kênh CNBC.

Theo ông Nolan, tái gia nhập EU có thể mang lại lợi ích rõ rệt, nhưng quá trình thực hiện sẽ không dễ dàng.

Ông James Smith, chuyên gia kinh tế phụ trách các thị trường phát triển tại ngân hàng ING, cũng cho rằng tuyên bố của ông Burnham có ý nghĩa lớn về chính trị. Nhưng lợi ích kinh tế chỉ trở thành hiện thực khi Anh thay đổi cụ thể các điều kiện thương mại với EU. Quá trình đó có thể mất nhiều năm.

Theo ông Smith, dù mở ra khả năng tái gia nhập, ông Burnham vẫn đối mặt với những trở ngại từng hạn chế lựa chọn của các thủ tướng trước.

“Người dân có thể đồng tình rằng Brexit không mang lại kết quả tốt, nhưng chưa rõ đa số có ủng hộ tái gia nhập hay không”, ông Smith nói với CNBC.

Theo ông Smith, chưa rõ EU sẵn sàng nhượng bộ đến đâu trong đàm phán, trong bối cảnh chính trị Anh nhiều biến động. Ông lưu ý rằng Anh đã mất hơn 5 năm kể từ cuộc trưng cầu dân ý để thiết lập quan hệ kinh tế mới với EU. Việc thống nhất và thực hiện một phương án điều chỉnh quan hệ lần này có thể mất nhiều thời gian hơn, bởi Brexit không còn nằm trong nhóm vấn đề được cử tri quan tâm hàng đầu.

TÁI GIA NHẬP EU CÓ THỂ ĐI KÈM NHỮNG ĐIỀU KIỆN KHÓ KHĂN

Theo ông Nolan, một cuộc trưng cầu dân ý mới có thể làm gia tăng bất định và xáo trộn. Nếu muốn trở lại EU, Anh cũng có thể phải đàm phán trong vị thế yếu hơn trước. Nước này có thể phải chấp nhận những điều kiện như sử dụng đồng euro và cho phép lao động tự do di chuyển. Theo ông, các điều kiện đó có thể gây khó khăn cả về kinh tế lẫn chính trị.

“Có những cơ hội để nắm bắt, nhưng lợi ích sẽ đi kèm với cái giá phải trả”, ông Nolan nhận định.

Trong khi đó, ông Nigel Green, CEO công ty tư vấn tài chính DeVere Group có trụ sở tại London, cho rằng tăng cường quan hệ với châu Âu có thể giúp Anh thịnh vượng hơn. Theo ông, quan hệ ổn định hơn với EU, đối tác thương mại lớn nhất của Anh, có thể giúp đồng bảng tăng giá. Cổ phiếu của các doanh nghiệp hoạt động chủ yếu tại thị trường Anh, vốn bị định giá thấp trong một thập kỷ qua, cũng có thể cải thiện mức định giá.

Tuy nhiên, ông Green cảnh báo rằng việc mở rộng quan hệ với EU cũng có thể khiến dòng vốn rời Anh dễ dàng hơn. Ông cho biết ngày càng nhiều doanh nhân và chuyên gia có trình độ cao chia sẻ với DeVere rằng họ đang cân nhắc chuyển ra nước ngoài để tránh gánh nặng thuế tại Anh.

“Do đó, cải thiện quan hệ với EU cần đi cùng cải cách trong nước. Anh cần có chính sách thuế đủ sức cạnh tranh, rút ngắn quy trình phê duyệt quy hoạch và duy trì chính sách ổn định để doanh nghiệp có thể lập kế hoạch dài hạn, thay vì chỉ tính toán tới kỳ công bố ngân sách tiếp theo”, ông Green nhận xét với CNBC.

Theo ông Green, nếu vừa cải thiện quan hệ với EU vừa thực hiện hiệu quả các cải cách trong nước, Anh có thể trở thành điểm đến hấp dẫn đối với dòng vốn tại châu Âu. Nhưng nếu chỉ cải thiện quan hệ với EU, nước này có thể tạo điều kiện để dòng vốn và hoạt động kinh doanh chuyển ra nước ngoài dễ dàng hơn.