Khi những khối tài sản chuẩn bị được chuyển giao giữa các thế hệ, hai hội chợ nghệ thuật ở New York vừa qua cho thấy sự vươn lên của các nhà sưu tập Gen Z. Xu hướng này không chỉ đơn thuần phản ánh thị trường đầu tư, mà còn dẫn đến sự dịch chuyển về thị hiếu…

Theo trang The Art Journal, dự kiến ​​18,3 nghìn tỷ USD trên toàn cầu sẽ được chuyển đổi chủ sở hữu vào năm 2030, và tăng lên 124 nghìn tỷ USD vào năm 2048. Phần lớn người thụ hưởng trong số đó sẽ thuộc về thế hệ Millennials và Gen Z. 

Trong khi đó, theo Báo cáo Thị trường Nghệ thuật New York, được xuất bản chung bởi triển lãm nghệ thuật Independent và công ty lưu trữ nghệ thuật Crozier Fine Arts, Gen Z dành trung bình 26% tài sản của họ cho tác phẩm nghệ thuật, so với 20% của tất cả những người được khảo sát. 56% trong số đó dự kiến ​​sẽ tăng cường tham dự các sự kiện nghệ thuật.

Mỗi mùa thu, hai hội chợ đánh dấu sự trở lại của thị trường sau kỳ nghỉ hè. Đó là Independent 20th Century - nơi tôn vinh các nghệ sĩ thế kỷ 20 ít được công nhận, và The Armory Show - nơi tạo đà cho các nghệ sĩ và phòng trưng bày mới nổi. Cùng nhau, hai hội chợ năm nay cho thấy phân khúc đang thu hút sự quan tâm ngày càng tăng từ Gen Z: các nghệ sĩ lịch sử bị lãng quên và các nghệ sĩ và phòng trưng bày đang lên.

Chuyên gia tư vấn nghệ thuật Khrystyna Dzenzerska cho rằng khách hàng trẻ tuổi cũng mang “yếu tố công bằng xã hội” vào các lựa chọn mua sắm của mình, tìm kiếm những nghệ sĩ nữ, nghệ sĩ bản địa, nghệ sĩ da đen và nghệ sĩ gốc Latinh trước đây bị bỏ qua, thay vì chỉ tập trung vào những tên tuổi lớn mà cha mẹ họ đã sưu tầm. 

“Họ hào hứng với những điều mới mẻ, chứ không phải những thứ mà ông bà họ đã khám phá ra cách đây 50 năm,” bà Dzenzersk nói". Song song, nhà sưu tầm trẻ thích các tác phẩm trong tầm giá dễ tiếp cận”.

Việc Gen Z tìm kiếm những tác phẩm tiềm năng cũng trùng khớp với phân khúc thị trường nghệ thuật đã chứng kiến ​​sự tăng trưởng mạnh mẽ nhất tại Mỹ trong những năm gần đây. Ví dụ, vào năm 2025, các tác phẩm có giá dưới 50.000 USD chiếm 61% số lô hàng được bán tại ba nhà đấu giá lớn của New York, tăng từ mức trung bình 48% trước đại dịch. 

Tháng 9 vừa qua, Independent 20th Century đã chào bán 155 tác phẩm – gần 22% tổng số tác phẩm được chào bán – với giá dưới 20.000 USD, trong đó phân khúc giá từ 10.000 đến 20.000 USD chiếm tỷ lệ lớn nhất. Trong khi đó, tại The Armory Show, 54% doanh số bán hàng trong ngày đầu tiên nằm trong khoảng từ 10.000 đến 100.000 USD, và 36% khác có giá dưới 10.000 USD.

Trên toàn cầu, kết quả dữ liệu khảo sát “Art Basel and UBS Survey of Global Collecting 2026” (Khảo sát toàn cầu về hoạt động sưu tập nghệ thuật 2026), cho thấy những nhà sưu tập giàu có thuộc thế hệ Z đã chi trung bình 347.000 USD cho nghệ thuật cao cấp vào năm 2025. Khoản chi này vượt trội hơn gấp đôi so với mọi nhóm nhân khẩu học lớn tuổi hơn.

Thế hệ Baby Boomers (62 đến 80 tuổi) đứng thứ hai về chi tiêu, tiếp theo là thế hệ Millennials (30 đến 45 tuổi). Những người thuộc thế hệ Gen X (46 đến 61 tuổi) có mức chi tiêu trung bình thấp nhất, ở mức 79.000 USD mỗi người sưu tầm. Con số này thấp hơn một phần tư tổng số tiền chi tiêu của thế hệ Gen Z.

Khảo sát do công ty chuyên về kinh tế nghệ thuật Arts Economics thực hiện với 3.100 người có tài sản ròng từ 1 triệu USD trở lên, không tính bất động sản và tài sản tại doanh nghiệp tư nhân chưa niêm yết. Trong đó, 279 người thuộc Gen Z, từ 20 đến 29 tuổi, chiếm 9% mẫu khảo sát. Dù chiếm tỷ lệ nhỏ, Gen Z vẫn dẫn đầu về mức chi cho nghệ thuật.

Kết quả này đi ngược nhận định rằng người trẻ ngày càng ít quan tâm đến nghệ thuật. “Thật thú vị khi một nhận định ban đầu lại bị kết quả khảo sát bác bỏ hoàn toàn”, bà Clare McAndrew, người sáng lập Arts Economics và là nhà kinh tế học đứng sau báo cáo, chia sẻ với The Art Newspaper.

Theo Art Basel, các giao dịch mua bán vẫn tập trung vào các danh mục truyền thống hơn là tài sản kỹ thuật số hoặc các định dạng phi truyền thống. Tranh vẽ và điêu khắc chiếm ưu thế về khối lượng giao dịch ở mọi thế hệ.

Gần một nửa số người mua được khảo sát cho biết tính hiếm có và độc đáo của một tác phẩm nghệ thuật có trọng lượng lớn hơn trong quyết định mua hàng so với đánh giá từ các nhà giám tuyển. Các nhà sưu tập trẻ tuổi cũng đang thay đổi cách thức giao dịch trên cả kênh sơ cấp và thứ cấp, khi bỏ qua các trung gian để mua trực tiếp từ xưởng nghệ sĩ hoặc các nền tảng độc lập. Tỷ lệ các nhà sưu tập sử dụng AI để nghiên cứu các tác phẩm nghệ thuật tiềm năng cũng đã tăng từ 4% vào năm 2024 lên 22% vào năm 2026.

Thị trường nghệ thuật toàn cầu cũng đang ghi nhận sự phục hồi sau hai năm suy giảm liên tiếp. Doanh số năm 2025 tăng 4% so với năm trước, đạt khoảng 59,6 tỷ USD. Dù vậy, hoạt động mua bán vẫn tập trung tại một số thị trường lớn. Mỹ, Anh và Trung Quốc chiếm tổng cộng 76% doanh số toàn cầu tính theo giá trị.

Theo ông Adrian Zuercher, đồng Giám đốc bộ phận Phân bổ Tài sản Toàn cầu và Quản lý Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương thuộc UBS Global Wealth Management, Trung Quốc tiếp tục là một trong những thị trường nghệ thuật hàng đầu thế giới, còn Hồng Kông là trung tâm của khu vực với nhiều giao dịch giá trị cao. Những dấu hiệu ban đầu về sự ổn định kinh tế vĩ mô, cùng triển vọng lạm phát hạ nhiệt, có thể củng cố thêm vị thế của châu Á - Thái Bình Dương trên thị trường toàn cầu.

Dù vậy, xu hướng chi tiêu của Gen Z tại châu Á có những khác biệt so với bức tranh toàn cầu. Ông Heiman Ng, nhà sáng lập Art Prince Advisory, cho rằng giới trẻ châu Á thường ưu tiên các mặt hàng xa xỉ và đồ sưu tầm đang thịnh hành như đồng hồ, trang sức, túi xách hay thẻ bài Pokémon, thay vì nghệ thuật hiện đại quý hiếm và đồ cổ. Những tác phẩm này thường có giá cao, đồng thời đòi hỏi người mua phải có kiến thức chuyên môn sâu rộng.

Sự nổi lên của Gen Z vì thế mở ra cơ hội mới cho thị trường nghệ thuật, nhưng chưa đồng nghĩa với việc thế hệ này sẽ nhanh chóng thay thế các nhà sưu tập truyền thống, đặc biệt tại châu Á. Công nghệ số có thể giúp người trẻ tiếp cận thị trường dễ dàng hơn, song thị hiếu, kiến thức và khả năng tài chính vẫn là những yếu tố quyết định việc họ có sẵn sàng xuống tiền cho các tác phẩm nghệ thuật giá trị cao hay không.