Theo dự báo, đến năm 2030 Việt Nam có khoảng 18 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh chóng như hiện nay khiến số lượng người cao tuổi có nhu cầu phát hiện sớm và điều trị bệnh tim cấu trúc, trong đó có van tim ngày càng cao…

Mới đây, tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện E, các bác sĩ vừa thực hiện thành công ca thay van động mạch chủ qua da (TAVI) cho bệnh nhân 91 tuổi. Bệnh nhân là cụ T.T.V, nhập viện trong tình trạng khó thở nặng, phù phổi cấp, phụ thuộc hoàn toàn vào oxy. Qua thăm khám, các bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị hẹp van động mạch chủ khít trên nền suy tim và suy thận.

Theo TS.BS. Phan Thảo Nguyên, Phó Giám đốc Bệnh viện E, Trưởng khoa Nội tim mạch người lớn, đây là ca bệnh đặc biệt nguy hiểm. Không chỉ lớn tuổi và nhiều bệnh nền, toàn bộ hệ thống động mạch của bệnh nhân bị vôi hóa nặng. Đường kính động mạch đùi chỉ còn khoảng 4,7 mm – gần tương đương kích thước dụng cụ can thiệp.

Trước tình trạng nguy kịch, các bác sĩ đã phải tiến hành nong van động mạch chủ trước để giúp bệnh nhân vượt qua giai đoạn suy tim cấp, sau đó mới thay van động mạch chủ qua da bằng kỹ thuật TAVI. Đây là phương pháp đưa van tim sinh học vào cơ thể qua hệ thống ống thông từ động mạch đùi, không cần mở lồng ngực hay sử dụng tuần hoàn ngoài cơ thể như phẫu thuật tim hở truyền thống.

Sau hơn 1 giờ 30 phút can thiệp, van tim mới đã được đặt thành công. Chỉ khoảng 4 giờ sau thủ thuật, bệnh nhân đã được rút ống nội khí quản và hồi phục tích cực. Một ngày sau can thiệp, cụ đã được chuyển xuống phòng điều trị thường.

Trước đó, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình cũng đã thực hiện thành công kỹ thuật TAVI cho người bệnh bị hẹp khít van động mạch chủ, suy tim và nhiều bệnh nền. Bệnh nhân là một cụ ông 80 tuổi (ngụ tại Ninh Bình), có tiền sử bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Kết quả thăm khám tại Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình phát hiện người bệnh bị hẹp khít van động mạch chủ, diện tích lỗ van chỉ còn 0,71cm2. Cả 3 lá van đều vôi hóa nặng, chênh áp trung bình qua van lên tới 72mmHg, kèm theo hở van động mạch chủ và suy tim. PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hoài, Viện trưởng Viện Tim mạch, đã quyết định hội chẩn đội Tim mạch (Heart Team) để lựa chọn biện pháp điều trị tối ưu cho người bệnh.

Theo các bác sĩ, nếu trước đây, những trường hợp như thế này chủ yếu phải phẫu thuật tim hở thì hiện nay các bác sĩ tại đây có thể thay van động mạch chủ qua đường ống thông. Với trường hợp này, người bệnh được gây ngủ kết hợp gây tê tại chỗ thay vì gây mê toàn thân, qua đó giảm những nguy cơ liên quan đến cuộc phẫu thuật lớn.

Với sự cẩn trọng tối đa, kíp can thiệp đã đặt van ở vị trí lý tưởng. Trước can thiệp, chênh áp trung bình qua van động mạch chủ của người bệnh lên tới 60 mmHg, biểu hiện của tình trạng hẹp van rất khít. Sau khi thay van sinh học, chênh áp qua van giảm xuống gần như bằng 0. Không có hở cạnh chân van, không có rối loạn dẫn truyền nhĩ thất. Người bệnh tỉnh táo ngay sau thủ thuật.

Có thể nói, dân số già hóa nhanh khiến nhu cầu phát hiện, điều trị bệnh van tim ở người cao tuổi ngày càng tăng. Đây là nhóm nguy cơ cao, thường có nhiều bệnh nền, khiến việc điều trị phức tạp. Tại Hội nghị khoa học Tim mạch can thiệp toàn quốc lần thứ 12 diễn ra trong 2 ngày 7 và 8/11 vừa qua, GS.TS. Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Phân hội Tim mạch can thiệp Việt Nam, cho biết bệnh tim mạch gây 19,8 triệu ca tử vong, chiếm 32% tổng số tử vong toàn cầu.

Tại Việt Nam, con số này khoảng 31%, tương đương khoảng 200.000 người, cao hơn cả ung thư. Theo GS. Hùng, các tổn thương như hẹp, hở van tim, bất thường vách ngăn và cấu trúc bên trong tim có thể tiến triển âm thầm, gây suy giảm chức năng tim, suy tim. Các ước tính chuyên ngành cho thấy gần 500.000 người trên 60 tuổi trong nước mắc bệnh van động mạch chủ ở các mức độ khác nhau, trong đó khoảng 100.000 - 200.000 người có thể bị hẹp van mức độ vừa đến nặng.

Trước đây, phẫu thuật mở là phương pháp điều trị chủ yếu đối với các bệnh van tim nặng. Tuy nhiên, với người cao tuổi, nhiều bệnh nền hoặc nguy cơ phẫu thuật cao, việc điều trị gặp không ít thách thức. Sự phát triển của tim mạch can thiệp mở ra hướng tiếp cận ít xâm lấn hơn. Thay vì mở ngực, bác sĩ đưa dụng cụ vào tim qua hệ thống ống thông từ mạch máu để sửa chữa hoặc thay thế cấu trúc bị tổn thương.

Tiêu biểu là kỹ thuật thay van động mạch chủ qua ống thông (TAVI/TAVR), được thực hiện lần đầu trên người năm 2002 bởi bác sĩ Alain Cribier và cộng sự. Từ phương pháp dành cho bệnh nhân không thể phẫu thuật, TAVI ngày càng mở rộng chỉ định. Kỹ thuật giúp giảm xâm lấn, hạn chế phẫu thuật mở ngực và rút ngắn thời gian hồi phục. Theo công bố năm 2025, gần 3 triệu bệnh nhân tại hơn 80 quốc gia đã được thực hiện TAVI, với khoảng 300.000 ca mỗi năm trên toàn cầu.

Tại Việt Nam, can thiệp tim cấu trúc phát triển từ nền tảng kinh nghiệm nong van hai lá bằng bóng và điều trị bệnh tim bẩm sinh qua ống thông. Sau khoảng 30 năm, cả nước hiện có hơn 140 trung tâm tim mạch can thiệp, thực hiện khoảng 70.000 ca can thiệp động mạch vành mỗi năm.

Riêng lĩnh vực tim cấu trúc, khoảng 30 trung tâm triển khai các kỹ thuật ở những mức độ khác nhau, trong đó khoảng 20 trung tâm thực hiện TAVI, với gần 250 ca mỗi năm. Một số bệnh viện đã làm chủ kỹ thuật sửa van hai lá qua ống thông, thay van động mạch phổi và bít tiểu nhĩ trái.

Cũng tại hội nghị, điểm cầu Khoa Tim mạch - Bệnh viện Hữu nghị Việt Tiệp đã tiến hành chụp động mạch vành và can thiệp qua da dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) cho một bệnh nhân nam 69 tuổi. Bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp và rối loạn lipid. Sau can thiệp, tình trạng người bệnh ổn định, tỉnh táo, tiếp xúc tốt, các dấu hiệu sinh tồn trong giới hạn bình thường, không ghi nhận đau ngực hay khó thở.

Những tiến bộ như trên giúp người bệnh có thêm cơ hội tiếp cận kỹ thuật điều trị hiện đại trong nước. Tuy nhiên, phát triển lĩnh vực tim cấu trúc vẫn đối mặt với nhiều thách thức như phát hiện bệnh muộn, chi phí thiết bị cao, năng lực chuyên môn chưa đồng đều giữa các cơ sở và yêu cầu theo dõi kết quả điều trị lâu dài. Vì vậy, đòi hỏi ngành y tế cần xây dựng hệ thống chuyên nghiệp từ nhân lực, trang thiết bị, an toàn thủ thuật đến phối hợp hồi sức, phẫu thuật, đăng ký ca bệnh và cải tiến chất lượng.