Đột quỵ là 1 trong 3 bệnh lý có nguy cơ mắc cao nhất trong suốt cuộc đời mỗi người, đứng sau tim mạch và ung thư. Điều đáng lo ngại là đột quỵ có thể xảy ra và gây tổn thương não chỉ trong thời gian rất ngắn…

Ngày 2/11, Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa cho biết vừa phẫu thuật cấp cứu một bệnh nhân đột quỵ, xuất huyết não trong tình trạng nguy kịch. Bệnh nhân là ông T.V.T. (64 tuổi, ngụ xã Long Điền, TP.HCM), nhập viện ngày 23/10 trong tình trạng hôn mê, liệt nửa người bên trái. Kết quả chụp CT cho thấy bệnh nhân bị xuất huyết bao trong và não thất bên phải.

Do tình trạng bệnh, các bác sĩ chỉ định phẫu thuật cấp cứu. Tuy nhiên, người nhà không đồng ý mổ tại Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa mà muốn chuyển bệnh nhân lên Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM). Bác sĩ Phan Đình Chương, khoa ngoại thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa, cho biết việc chuyển viện trong tình trạng này có nguy cơ khiến bệnh nhân trở nặng hoặc tử vong trên đường. Bác sĩ đã liên hệ bác sĩ trực ngoại thần kinh Bệnh viện Chợ Rẫy để hội chẩn từ xa.

Bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy xem hồ sơ, phim chụp và giải thích cho người nhà về tình trạng bệnh. Ngay sau đó, bác sĩ Chương cùng ê kíp tiến hành phẫu thuật lấy khối máu tụ, giải áp não cho bệnh nhân. Theo bác sĩ Phan Đình Chương, với bệnh nhân bị chấn thương sọ não hoặc xuất huyết não do tai biến, khi đã có chỉ định phẫu thuật thì nên mổ sớm tại cơ sở đủ điều kiện. "Nếu phẫu thuật trễ thì tiên lượng và tỉ lệ thương tật sau này cũng cao hơn rất nhiều", bác sĩ Chương khuyến cáo.

Cũng trong ngày 2/11, Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An cho biết, các bác sĩ vừa can thiệp tái thông mạch máu thành công cho một bệnh nhân nữ 70 tuổi bị đột quỵ thiếu máu não cấp, nhập viện ở giờ thứ 12 kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Kết quả chụp cộng hưởng từ tưới máu não (Perfusion MRI) cho thấy bệnh nhân bị nhồi máu não do tắc động mạch não giữa bên phải.

Trong quá trình lấy huyết khối qua đường động mạch, các bác sĩ phát hiện tổn thương phức tạp, với tình trạng tắc mạch trên nền hẹp nặng đoạn cuối động mạch cảnh trong và đoạn M1 động mạch não giữa bên phải. Trước tình huống này, ê-kíp quyết định sử dụng liều nạp thuốc kháng kết tập tiểu cầu ngay trong thủ thuật, kết hợp đặt stent nội sọ cứu vãn (Rescue Stenting) tại vị trí hẹp nhằm cải thiện lòng mạch và duy trì dòng máu lưu thông.

Sau can thiệp, bệnh nhân tỉnh táo hoàn toàn, tình trạng yếu liệt nửa người trái cải thiện rõ rệt. Theo các bác sĩ, trường hợp này cho thấy vai trò của chẩn đoán hình ảnh tưới máu não trong lựa chọn bệnh nhân đột quỵ đến viện muộn. Với những bệnh nhân phù hợp, dù đã qua 6 giờ kể từ khi khởi phát, bác sĩ vẫn có thể cân nhắc can thiệp nếu hình ảnh học cho thấy vùng nhu mô não còn khả năng cứu vãn.

Trong khi đó, tại Hội nghị khoa học toàn quốc về đột quỵ và các bệnh thần kinh liên quan, PGS.TS Nguyễn Huy Thắng, Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, Trưởng khoa Bệnh lý mạch máu não, Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM), đã chia sẻ về trường hợp bệnh nhân nữ gần 80 tuổi, nhập Bệnh viện Nhân dân 115 ở giờ thứ 15 sau khi xuất hiện tình trạng liệt hoàn toàn nửa người.

Chụp CT não và CT mạch máu cho thấy bệnh nhân có điểm NIHSS khá cao, phản ánh tình trạng thiếu hụt thần kinh nghiêm trọng. Tuy nhiên, hình ảnh CT mạch máu không ghi nhận tình trạng tắc các động mạch não lớn. Khi phân tích kỹ hơn, bác sĩ phát hiện vị trí tắc ở phần xa các nhánh M2 và M3 của động mạch não giữa.

Theo PGS. Thắng, các thử nghiệm gần đây cho thấy phương pháp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học không mang lại hiệu quả đối với những trường hợp đột quỵ do tắc động mạch não kích thước trung bình. Nguyên nhân là đường kính mạch máu nhỏ khiến nguy cơ xảy ra biến cố liên quan đến thủ thuật cao hơn so với can thiệp trên các động mạch lớn. Trong khi đó, bệnh nhân đã nhập viện ở giờ thứ 15, vượt quá cửa sổ thời gian tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch theo các chỉ định trước đây.

Các bác sĩ tiếp tục chỉ định chụp MRI tưới máu não (MRI perfusion) với sự hỗ trợ của phần mềm RAPID AI. Kết quả cho thấy bệnh nhân vẫn còn sự khác biệt rõ rệt giữa vùng não tranh tối tranh sáng và vùng lõi nhồi máu. Vùng não tranh tối tranh sáng là phần mô não bị thiếu máu nhưng chưa hoại tử hoàn toàn, vẫn có khả năng hồi phục nếu được tái tưới máu kịp thời. Đây là cơ sở quan trọng để bác sĩ cân nhắc mở rộng cửa sổ điều trị cho người bệnh.

Sau khi được tư vấn về lợi ích và nguy cơ, gia đình bệnh nhân đồng ý lựa chọn phương pháp tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch bằng Tenecteplase, liều 0,25 mg/kg. Thuốc được tiêm bolus vào khoảng giờ thứ 16 kể từ khi bệnh nhân xuất hiện triệu chứng. "Sau điều trị, tình trạng bệnh nhân cải thiện rõ rệt. Các biểu hiện về tri giác, chức năng vận động và ngôn ngữ đều hồi phục đáng kể", bác sĩ Thắng nói.

Kết quả khảo sát lại hình ảnh tưới máu não cho thấy thể tích vùng não thiếu máu 41 ml trước điều trị đã trở về 0. Theo tính toán của nhóm điều trị, phương pháp này đã giúp bảo tồn khoảng 26 ml nhu mô não có nguy cơ bị nhồi máu, hoại tử. 

Tenecteplase là thuốc tiêu sợi huyết thế hệ mới, có tác dụng làm tan cục máu đông gây tắc nghẽn mạch máu. Kết quả bước đầu này cho thấy triển vọng ứng dụng Tenecteplase đường tĩnh mạch cho những bệnh nhân tắc động mạch kích thước trung bình ở cửa sổ thời gian muộn, với điều kiện được lựa chọn phù hợp thông qua hình ảnh học tưới máu não.

Năm 2025, nghiên cứu HOPE của các nhà khoa học Trung Quốc ghi nhận lợi ích của phương pháp này trong cửa sổ đến 24 giờ. Nghiên cứu TRACE-3 cũng cho thấy thuốc này có lợi ích ở một số bệnh nhân tắc động mạch lớn được điều trị muộn. Bệnh viện Nhân dân 115 dự kiến nghiên cứu mở rộng phương pháp cho bệnh nhân tắc mạch máu não kích thước trung bình, có hình ảnh tưới máu phù hợp và đến viện trong cửa sổ muộn.

Tuy nhiên, PGS. Nguyễn Huy Thắng nhấn mạnh trường hợp này được thực hiện trong bối cảnh thử nghiệm lâm sàng, không đồng nghĩa mọi bệnh nhân đột quỵ đến viện muộn đều có thể sử dụng thuốc. Mở rộng cửa sổ điều trị cũng không đồng nghĩa người dân có thể chờ đợi. Khi xuất hiện các dấu hiệu đột ngột như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, mất thăng bằng, người bệnh cần được đưa đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt.