Trung Quốc là khách hàng lớn nhất của dầu Iran, chiếm hơn 90% tổng kim ngạch...

Iran từ lâu chịu các lệnh trừng phạt quốc tế liên quan tới chương trình hạt nhân.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump, sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2018, Washington đã khôi phục các biện pháp trừng phạt từng được nới lỏng trước đó đối với Tehran.

Sang nhiệm kỳ thứ hai hiện nay, chính quyền ông Trump tiếp tục theo đuổi chiến lược tạo sức ép tối đa nhằm siết nguồn thu từ dầu mỏ của Iran thông qua việc ngăn chặn các mạng lưới vận tải và tài chính hỗ trợ Iran, đồng thời mở rộng gây sức ép với các nước vẫn duy trì giao dịch với Tehran.

Hệ quả là số đối tác sẵn sàng giao dịch với Tehran giảm đáng kể, dù Iran vẫn thuộc nhóm nhà sản xuất dầu lớn của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC).

Đồ họa thông tin dưới đây gồm các quốc gia nhập khẩu dầu Iran lớn nhất năm 2024, dựa trên dữ liệu hải quan Iran năm 2024 do nền tảng dữ liệu thương mại TradeImeX tổng hợp.

Năm 2024, Iran thu về 35,76 tỷ USD từ xuất khẩu dầu. Trung Quốc là khách hàng lớn nhất, chiếm hơn 90% tổng kim ngạch, tương đương 32,5 tỷ USD. Trong khi nhiều nước cắt giảm nhập khẩu để tránh rủi ro trừng phạt, Trung Quốc vẫn duy trì mua dầu thô Iran với quy mô lớn, qua đó củng cố vai trò là đối tác năng lượng số 1 của Tehran.

Syria là thị trường duy nhất khác vượt mốc 1 tỷ USD, nhập khoảng 1,2 tỷ USD dầu Iran trong năm 2024, tương đương 3,3% tổng kim ngạch. Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Venezuela lần lượt xếp sau, với tỷ trọng 2% và 1,2%.

Riêng với Venezuela, thương mại năng lượng với Iran gồm các thỏa thuận hoán đổi, theo đó Venezuela giao dầu để đổi lấy khí ngưng tụ từ Iran trong bối cảnh cả hai cùng chịu trừng phạt của Mỹ.

Những năm gần đây, danh sách khách hàng mua dầu của Iran đã thu hẹp đáng kể khi các lệnh trừng phạt làm thay đổi dòng chảy thương mại. Nếu như năm 2010, dầu Iran còn được xuất khẩu tới hơn 20 quốc gia, gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc và một số nước châu Âu, thì hiện nay hoạt động xuất khẩu chủ yếu tập trung vào nhóm khách hàng nhỏ hơn nhiều.

Nói cách khác, các biện pháp trừng phạt không chặn được hoàn toàn dầu Iran ra thị trường, nhưng khiến nước này ngày càng phụ thuộc vào số ít khách hàng.

Để duy trì xuất khẩu, Iran hiện dựa nhiều vào “đội tàu bóng đêm”. Các tàu này sử dụng những phương thức như đổi cờ, chuyển tải sang tàu nhằm che giấu nguồn gốc. Bên cạnh đó, giá rẻ cũng là một lợi thế. Dầu thô Iran thường được bán thấp hơn dầu Brent khoảng 3-9 USD/thùng.

Tuy nhiên, việc bán dầu với mức chiết khấu lớn như vậy cũng khiến Tehran thất thu nhiều tỷ USD mỗi năm. Đây được xem là cái giá để duy trì đầu ra trong bối cảnh bị trừng phạt.