Thực tế cho thấy, nhiều người dân hễ thấy mệt mỏi, cảm cúm, sốt nhẹ là tìm đến phòng khám tư hoặc tự gọi người về nhà truyền nước (thậm chí truyền "đạm" hay "hoa quả") với mong muốn hồi sức nhanh. Đây là một sai lầm phổ biến và nguy hiểm…

Ngày 9/11, đại diện Bệnh viện Đa khoa Quảng Ninh cho biết một nữ bệnh nhân 23 tuổi đã đến phòng khám tư truyền dịch do sốt, sau đó chuyển đau ngực, khó thở dữ dội. Khi nhập viện, bệnh nhân lơ mơ, huyết áp không đo được, điện tim ghi nhận tình trạng rối loạn nhịp, suy tuần hoàn. Bác sĩ xác định người bệnh bị viêm cơ tim tối cấp biến chứng sốc tim.

Tình trạng này khiến tim mất khả năng co bóp, ngừng bơm máu đi nuôi cơ thể, dẫn đến thiếu oxy mô và nguy cơ suy đa tạng. Bệnh sử ghi nhận hai ngày trước khi nhập viện, cô gái sốt, mệt mỏi và đau rát họng. Cho rằng bản thân mắc cảm sốt thông thường, cô đến một phòng khám tư nhân để truyền dịch. Trước tình hình nguy kịch, kíp trực chỉ định can thiệp ECMO phương thức VA ngay tại phòng hồi sức. Sau 5 ngày chạy máy kết hợp kiểm soát rối loạn nhịp, bệnh nhân mới đủ điều kiện ngắt hệ thống tim phổi nhân tạo.

Bác sĩ Đỗ Quốc Tuấn, Phó Đơn nguyên Đột quỵ, Trung tâm Hồi sức tích cực, Chống độc và Đột quỵ, cho biết nhiều người dân vẫn giữ thói quen tự ý tìm đến phòng khám tư để truyền dịch mỗi khi mệt mỏi, biếng ăn hoặc sốt cao. Bác sĩ Tuấn lưu ý không phải cơn sốt nào cũng cần bù dịch qua đường tĩnh mạch. Khi cơ tim đang tổn thương hoặc suy giảm chức năng, việc nạp một lượng lớn dịch vào lòng mạch sẽ làm quá tải hệ tuần hoàn, kích hoạt phù phổi cấp và đẩy bệnh nhân vào cơn sốc tim nặng hơn.

Tương tự mới đây, một nữ bệnh nhân 58 tuổi tại Hà Nội có tiền sử tăng huyết áp. Khi sốt cao, đau mỏi người, ho khan, bà đã nhờ nhân viên y tế đến nhà xét nghiệm và ghi nhận dương tính với virus Dengue. Tuy nhiên, bà không đến bệnh viện khám mà gọi người về nhà truyền dịch và albumin (loại protein trong huyết tương do gan sản xuất). Sau ba ngày, tình trạng nặng hơn, bà đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội thăm khám. Khi đó, xét nghiệm tiểu cầu của bệnh nhân chỉ còn 16 G/L, trong khi bình thường 150 - 450G/L.

ThS.BS. Bạch Nguyễn Trà My, khoa Nội Tổng hợp, chẩn đoán bà Thanh truyền dịch tại nhà nhưng không được theo dõi sát tình trạng huyết động dẫn đến tiểu cầu giảm sâu, thoát huyết tương, tràn dịch màng phổi. Tại bệnh viện, bệnh nhân được hỗ trợ oxy và bù dịch cao phân tử. Đến ngày thứ 6, tiểu cầu giảm còn 5 G/L, người bệnh suy hô hấp nặng, phải thở qua mặt nạ oxy, tiếp tục truyền khối tiểu cầu.

Theo bác sĩ Trà My, từ ngày 4 đến 7 mắc sốt xuất huyết, tiểu cầu có thể giảm nhanh đồng thời thoát huyết tương ra khỏi lòng mạch. Lượng dịch thoát ra ngoài gây cô đặc máu, giảm thể tích tuần hoàn, sốc nếu người bệnh không được xử trí kịp thời. Sau khi vượt qua giai đoạn nguy hiểm, bệnh chuyển sang giai đoạn tái hấp thu dịch, đồng thời sử dụng thuốc lợi tiểu phù hợp để hạn chế nguy cơ quá tải tuần hoàn.

Bác sĩ Trà My khuyến cáo người bệnh sốt xuất huyết không tự ý truyền dịch, albumin tại nhà khi chưa có chỉ định. Việc bù dịch cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên tình trạng mất dịch, huyết áp, mạch, lượng nước tiểu, hematocrit (tỷ lệ thể tích hồng cầu trên tổng thể tích máu) và dấu hiệu thoát huyết tương, đồng thời theo dõi đáp ứng để điều chỉnh phù hợp. Người có bệnh nền tim mạch, tăng huyết áp hoặc các bệnh mạn tính khác càng cần được theo dõi sát để tránh biến chứng.

Tại các tỉnh phía Nam, BSCKI. Nguyễn Thanh Quyền, phụ trách Khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai, số ca nhập viện do sốt xuất huyết đang gia tăng, trung bình 20 - 30 ca/ngày. Đáng lưu ý, không ít phụ huynh khi thấy con bị sốt thường đưa con đến phòng khám tư nhân để truyền dịch hoặc tự ý truyền dịch tại nhà.

Theo BS. Quyền, điều này là không nên. Việc truyền dịch chỉ nên được thực hiện trong những trường hợp cần thiết, có chỉ định của bác sĩ và phải tiến hành tại cơ sở y tế để trẻ được theo dõi chặt chẽ. Nếu trẻ chỉ sốt nhưng vẫn uống được, chưa có dấu hiệu ảnh hưởng huyết áp hay mất nước thì việc truyền dịch sớm là không cần thiết.

Bác sĩ Quyền nhấn mạnh: Truyền dịch không đúng chỉ định không những gây tốn kém, khiến trẻ mệt mỏi do phải lấy ven mà còn có thể gây dư dịch. Khi trẻ thực sự bước vào giai đoạn sốc, lượng dịch dư trong cơ thể có thể khiến việc điều trị khó khăn hơn, làm trẻ khó thở và tăng nguy cơ biến chứng. Tại bệnh viện, lượng dịch đưa vào và lượng dịch thải ra phải được tính toán, theo dõi để bảo đảm cân bằng, tránh cả thiếu và dư dịch.

Nhìn chung, theo các bác sĩ, phần lớn các trường hợp cảm sốt thông thường không cần truyền nước. Truyền dịch tĩnh mạch là một biện pháp can thiệp y tế và chỉ nên được thực hiện khi có chỉ định nghiêm ngặt của bác sĩ. Nếu lạm dụng hoặc truyền không đúng cách, không chỉ tốn kém mà còn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nghiêm trọng như quá tải tuần hoàn, phù phổi cấp hoặc sốc phản vệ.

Truyền nước chỉ thực sự cần thiết khi cơ thể rơi vào tình trạng nguy cấp. Cụ thể: Cơ thể mất nước mức độ trung bình đến nặng với các biểu hiện da khô, môi nứt nẻ, mắt trũng, tiểu ít (dưới 400 ml/ngày ở người lớn), chóng mặt, tụt huyết áp. Người bệnh nôn ói liên tục, không thể bù nước bằng đường uống. Bác sĩ đánh giá cần bổ sung điện giải, đường hoặc các chất dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch. Hay người có bệnh nền mạn tính bị ảnh hưởng bởi mất nước… Đặc biệt không nên tự ý truyền nước tại nhà không có nhân viên y tế giám sát.

Cần nhấn mạnh, truyền dịch là một can thiệp y tế có thể biến "liều thuốc" thành "độc dược" nếu không được thực hiện đúng quy trình và chỉ định. Trong đó, sốc phản vệ là phản ứng dị ứng cấp tính, đe dọa tính mạng, thường xảy ra trong vòng 5 - 30 phút sau khi truyền dịch. Mặc dù tỷ lệ thấp nhưng nếu không được xử lý ngay lập tức tại cơ sở y tế, sốc phản vệ có thể gây tử vong.

Viêm tĩnh mạch là biến chứng thường gặp hơn, do kỹ thuật truyền chưa tốt, sử dụng kim truyền quá lớn, truyền quá nhanh hoặc thiếu vô khuẩn. Nhiễm trùng máu cũng có thể xảy ra khi vi khuẩn từ da hoặc dụng cụ truyền không vô khuẩn xâm nhập vào máu. Đặc biệt, phù phổi cấp là biến chứng đặc biệt nguy hiểm với người già và bệnh nhân có tiền sử bệnh tim, thận. Nếu lượng dịch truyền quá mức sẽ gây áp lực lên tim và phổi. Triệu chứng bao gồm khó thở đột ngột, ran phổi và SpO2 giảm, cần cấp cứu khẩn cấp.