Trong bối cảnh ngành điều hòa không khí và làm lạnh ngày càng đòi hỏi nhân lực đáp ứng yêu cầu về công nghệ, hiệu quả năng lượng và phát triển bền vững, sự phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp thông qua các chương trình, cuộc thi chuyên ngành đang góp phần thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn...

Ngày 26/8/2026, tại sự kiện công bố Triển lãm Quốc tế về Điều hòa Không khí, Làm lạnh và Công nghệ Tòa nhà Thông minh 2026 (HVACR Vietnam 2026), các chuyên gia cho rằng thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo trong nhà trường và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp đang là vấn đề đặt ra đối với nguồn nhân lực ngành điều hòa không khí, làm lạnh và công nghệ tòa nhà.

Theo Mordor Intelligence, quy mô thị trường thị trường hệ thống sưởi, thông gió và điều hòa không khí (Heating, Ventilation, and Air Conditioning - HVAC) Việt Nam dự kiến đạt 3,91 tỷ USD trong năm 2026 và dự báo tăng lên 5,48 tỷ USD vào năm 2031, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) 6,96% trong giai đoạn dự báo.

Trong đó, tăng trưởng GDP tích cực, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh và nguồn cung các dự án xây dựng đa chức năng ổn định đang mở rộng thị trường HVAC Việt Nam, khi tệp khách hàng gia tăng ở cả các phân khúc dân dụng, thương mại và công nghiệp.

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực điện tử, đóng gói bán dẫn đang thúc đẩy nhu cầu về hệ thống xử lý không khí cho phòng sạch, trong khi sự phục hồi của ngành khách sạn làm tăng nhu cầu đối với hệ thống làm lạnh trung tâm và điều hòa ít tiếng ồn.

Báo cáo của Mordor Intelligence cũng cho thấy, thiếu nhân lực có tay nghề có thể trở thành một trong những điểm nghẽn của thị trường HVAC Việt Nam, khi các hệ thống ngày càng đòi hỏi kỹ sư, kỹ thuật viên được đào tạo theo các tiêu chuẩn trong nước và quốc tế.

PGS.TS Đàm Sao Mai, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (IUH), cho rằng trong bối cảnh ngành lạnh và điều hòa không khí đang chịu tác động mạnh từ yêu cầu phát triển bền vững và cam kết Net Zero, bài toán đào tạo nguồn nhân lực không chỉ là trang bị kiến thức chuyên môn mà còn phải rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết trên giảng đường và yêu cầu thực tế.

Theo PGS.TS Đàm Sao Mai, các trường hiện đã nỗ lực tăng cường thực hành, đưa nội dung đào tạo đến gần hơn với nhu cầu doanh nghiệp. Tại Trường Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh, bên cạnh các phòng thí nghiệm do nhà trường đầu tư, nhiều phòng lab được doanh nghiệp hỗ trợ thiết bị, qua đó tạo điều kiện để sinh viên thực hành trên những hệ thống và công nghệ sát với thực tế sản xuất hơn.

“Về mối liên kết “ba nhà” - Nhà trường, doanh nghiệp và Nhà nước, khái niệm này đã được nhắc đến từ lâu nhưng việc triển khai trên thực tế trước đây chưa thật sự rõ nét. Những năm gần đây, mối liên kết này bắt đầu được chú trọng hơn, khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, còn Nhà nước có thêm các chính sách và chương trình hỗ trợ sinh viên trong những lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ.

Kỳ vọng sự phối hợp này tiếp tục được cụ thể hóa bằng những chương trình, chính sách và công việc thiết thực hơn, để nhà trường có thêm điều kiện nâng cao chất lượng đào tạo và giúp sinh viên đáp ứng tốt hơn yêu cầu của doanh nghiệp sau khi tốt nghiệp”.

Tuy nhiên, PGS. TS Đàm Sao Mai lưu ý rằng dù phòng thí nghiệm được đầu tư sát thực tế đến đâu cũng không thể hoàn toàn thay thế môi trường nhà máy. Khi bước vào doanh nghiệp, sinh viên không chỉ làm việc với thiết bị mà còn phải thích nghi với quy trình vận hành, mối quan hệ và sự phối hợp giữa các vị trí, cũng như những hệ thống máy móc, công nghệ có quy mô lớn hơn.

“Mục tiêu của đào tạo thực hành là giúp rút ngắn thời gian thích nghi, chứ không thể thay thế hoàn toàn trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp”, PGS. TS Đàm Sao Mai nhấn mạnh.

Theo Th.S Nguyễn Minh Thái, Phó trưởng ban Khoa học Công nghệ, Hội Khoa học Kỹ thuật Lạnh và Điều hòa Không khí Việt Nam (VISRAE), yêu cầu đối với kỹ sư ngành HVAC hiện nay không chỉ dừng ở việc tính đúng tải lạnh hay lựa chọn đúng thiết bị.

Trong thực tế, kỹ sư còn phải giải quyết đồng thời các yêu cầu về chất lượng không khí, hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải, đáp ứng yêu cầu của chủ đầu tư và kiểm soát tổng chi phí đầu tư, vận hành trong suốt vòng đời công trình.

Trong bối cảnh yêu cầu gắn đào tạo với thực tiễn ngày càng rõ nét, các hoạt động chuyên ngành mở thêm cơ hội để sinh viên tiếp cận sớm với yêu cầu của doanh nghiệp.

PGS.TS Đàm Sao Mai cho rằng với những người làm công tác giáo dục và đào tạo, trăn trở lớn nhất là làm sao thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức lý thuyết trên giảng đường và yêu cầu vận hành thực tế khắt khe ngoài công trường. Cuộc thi là một giải pháp thiết thực, tạo điều kiện để sinh viên giải quyết bài toán này.

Đồng quan điểm, theo ThS.Nguyễn Minh Thái, cuộc thi không chỉ hướng sinh viên đến việc áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật, thông lệ quốc tế mà còn đặt trọng tâm vào tiết kiệm năng lượng và phát triển bền vững. Qua đó, các công trình HVAC tại Việt Nam trong tương lai có thể tiếp cận phù hợp hơn với thông lệ quốc tế, đồng thời hạn chế chi phí phát sinh từ quá trình “làm sai - đập - sửa” tại nhiều công trình hiện nay.