Việc hoàn thiện pháp luật về ngân sách, đầu tư công và đấu thầu phải nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đẩy mạnh phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình. Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu đơn giản hóa thủ tục đi đôi với tăng cường kiểm soát, hậu kiểm, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực và lãng phí.

Chiều 23/10, tham gia thảo luận tại Tổ 2 của Quốc hội về các dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật về thuế và Luật Đấu thầu (sửa đổi), Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã làm rõ nhiều vấn đề liên quan đến phân cấp ngân sách, nâng cao hiệu quả đầu tư công, chính sách thuế và kiểm soát hoạt động đấu thầu.

BẢO ĐẢM VAI TRÒ CHỦ ĐẠO CỦA NGÂN SÁCH TRUNG ƯƠNG, PHÂN BỔ ĐỦ NGUỒN LỰC CHO CẤP XÃ

Đánh giá cao các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội, Thủ tướng khẳng định Chính phủ sẽ chỉ đạo các cơ quan soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện các dự án luật, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

Đề cập dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Thủ tướng cho biết việc thống nhất các quy định về ngân sách nhà nước và đầu tư công là cần thiết sau khi Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư được hợp nhất, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực.

Một trong những yêu cầu xuyên suốt là tiếp tục bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, đồng thời phân cấp hợp lý nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa trung ương và địa phương.

Theo Thủ tướng, tỷ trọng thu ngân sách trung ương những năm gần đây giảm khá mạnh, trong khi ngân sách trung ương phải bảo đảm các nhiệm vụ chi quan trọng, đầu tư những công trình trọng điểm và hỗ trợ địa phương khó khăn.

“Nếu không bảo đảm được vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương thì Chính phủ và Quốc hội sẽ rất khó điều hành, thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Đối với bốn khoản thu phân chia gồm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường, dự thảo luật quy định Chính phủ trình Quốc hội quyết định tỷ lệ phân chia đối với từng nhóm địa phương theo định hướng ổn định lâu dài.

Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc khi ban hành chính sách phải đánh giá đầy đủ tác động, xác định rõ nguồn lực và khả năng cân đối ngân sách của từng cấp.

Liên quan mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phân cấp ngân sách gắn với phân bổ nguồn lực, chấm dứt tình trạng giao nhiệm vụ nhưng không bảo đảm điều kiện thực hiện.

Theo đó, cần có cơ chế tăng tỷ lệ để lại nguồn thu phù hợp cho cấp xã, bảo đảm chính quyền cơ sở đủ nguồn lực vận hành bộ máy, thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước, phục vụ người dân và phát triển kinh tế - xã hội.

Thủ tướng lưu ý, việc phân bổ ngân sách thuộc thẩm quyền cấp tỉnh và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, song luật phải xác lập những nguyên tắc bảo đảm nguồn lực tương xứng với trách nhiệm của chính quyền cấp xã, phù hợp đặc điểm kinh tế, địa lý, dân cư và điều kiện thực tế từng địa phương.

GIẢM TỐI THIỂU 30% SỐ DỰ ÁN ĐẦU TƯ CÔNG, TẬP TRUNG NGUỒN LỰC CHO CÔNG TRÌNH TRỌNG ĐIỂM

Về đầu tư công, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội theo tinh thần Kết luận số 18 của Hội nghị Trung ương 2; đồng thời tiếp tục tinh gọn danh mục dự án, khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, dàn trải.

Nhiệm kỳ vừa qua, cả nước có khoảng 5.000 dự án đầu tư công, giảm mạnh so với các nhiệm kỳ trước. Tuy nhiên, Trung ương yêu cầu nhiệm kỳ này tiếp tục giảm tối thiểu 30% số dự án, tập trung nguồn lực cho những công trình có tác động lan tỏa, tạo động lực phát triển vùng, địa phương và các lĩnh vực thiết yếu.

Nguồn vốn đầu tư công cần ưu tiên các dự án hạ tầng chiến lược, vùng động lực; giảm nghèo, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn; bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển y tế, giáo dục, văn hóa.

Thủ tướng yêu cầu đánh giá hiệu quả đầu tư công không chỉ dựa trên lợi ích kinh tế trực tiếp mà phải xem xét tổng thể đóng góp đối với phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực hạ tầng, cải thiện đời sống và bảo đảm an sinh xã hội.

Đặc biệt, việc đánh giá phải được thực hiện xuyên suốt vòng đời dự án, từ lập, thẩm định, phê duyệt, triển khai đến vận hành, khai thác sau đầu tư; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, chủ chương trình, chủ đầu tư và các đơn vị liên quan.

Đối với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Thủ tướng lưu ý đây là những lĩnh vực có tính đặc thù, cần thẩm định kỹ về chuyên môn. Cơ quan quản lý tài chính chịu trách nhiệm phân bổ vốn, song cần có ý kiến chuyên môn của Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm bảo đảm tính khả thi và hiệu quả.

Việc đầu tư hạ tầng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phải có thiết kế tổng thể, đồng bộ, bảo đảm kết nối, liên thông trên phạm vi cả nước; xác định đúng những dữ liệu cần số hóa, tránh đầu tư ồ ạt, gây lãng phí.

Về cải cách thủ tục, dự thảo luật đề xuất tích hợp quy trình lập, phân bổ vốn đầu tư phát triển và kinh phí chi thường xuyên vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách hằng năm.

Đối với dự án nhóm C, chiếm trên 60% tổng số dự án trong giai đoạn vừa qua, dự thảo đề xuất bỏ bước phê duyệt chủ trương đầu tư riêng biệt, tích hợp các nội dung cần thiết vào quyết định đầu tư.

Riêng dự án nhóm A, nhóm B và dự án quan trọng quốc gia vẫn cần bước xem xét, quyết định chủ trương đầu tư phù hợp với quy mô, tính chất và thời gian thực hiện.

Thủ tướng khẳng định việc tiếp tục rà soát, cắt giảm thủ tục phải hướng tới mục tiêu quan trọng nhất là bảo đảm hiệu quả đầu tư, không đơn thuần rút ngắn quy trình.

Cùng với đó, cần siết chặt kỷ luật tài chính, ngân sách; quy định cụ thể đối với các khoản kinh phí đặc thù như cải cách tiền lương, chương trình mục tiêu quốc gia; xử lý dứt điểm tình trạng chuyển nguồn ngân sách kéo dài, tăng cường công khai, minh bạch.

MIỄN THUẾ PHẢI MANG LẠI LỢI ÍCH XÃ HỘI, ĐẤU THẦU PHẢI KIỂM SOÁT ĐƯỢC TRÁCH NHIỆM CON NGƯỜI

Đối với các dự án sửa đổi luật thuế nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 71 và 72 của Bộ Chính trị, Thủ tướng làm rõ chính sách miễn thuế đối với doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Theo Thủ tướng, số thu thuế thu nhập doanh nghiệp từ nhóm đối tượng này không lớn, trong khi lợi ích xã hội của chính sách miễn, giảm thuế lớn hơn nhiều, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ học sinh và người bệnh.

Việc xác định đối tượng thụ hưởng có thể thực hiện thông qua hệ thống hóa đơn, chứng từ và kiểm soát chi phí đầu vào, đầu ra. Tuy nhiên, Thủ tướng đặc biệt lưu ý miễn thuế không được làm giảm yêu cầu về vệ sinh, an toàn thực phẩm, vốn phải được đặt lên hàng đầu.

Về chính sách thuế đối với đất bỏ hoang, đất chậm đưa vào sử dụng, Thủ tướng tán thành ý kiến đại biểu Quốc hội và cho biết sẽ chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát, làm rõ khái niệm, đối tượng, thời điểm và mức thuế suất, bảo đảm thống nhất với Luật Đất đai, tránh chồng chéo.

Đối với dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Thủ tướng yêu cầu phân định rõ phạm vi điều chỉnh của Luật Đấu thầu với pháp luật chuyên ngành, nhất là trong y tế, khoa học, công nghệ và năng lượng.

Theo đó, hoạt động đấu thầu thông thường thực hiện theo Luật Đấu thầu; những hoạt động đặc thù áp dụng quy định pháp luật chuyên ngành có liên quan, nhằm tháo gỡ vướng mắc và nâng cao tính khả thi.

Dự thảo tiếp tục trao quyền chủ động cho chủ đầu tư trong quyết định hoạt động đấu thầu, mua sắm, đồng thời làm rõ trách nhiệm, các hành vi bị nghiêm cấm và thẩm quyền xử lý vi phạm.

Thủ tướng cho biết Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát quy định về bảo đảm cạnh tranh, mua sắm tập trung, nghiên cứu cơ chế mua sắm trực tiếp đối với bệnh viện, cơ sở y tế và một số lĩnh vực đặc thù để giảm trung gian, tiết kiệm chi phí; đồng thời có cơ chế xử lý những tình huống cấp bách liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người dân.

Nhấn mạnh không thể xây dựng một quy định pháp luật bao quát mọi tình huống đấu thầu, Thủ tướng cho rằng luật cần quy định các nguyên tắc chung; những nội dung đặc thù giao Chính phủ, bộ, ngành hướng dẫn cụ thể.

Đặc biệt, hiệu quả đấu thầu không chỉ phụ thuộc hình thức lựa chọn nhà thầu, mà còn ở năng lực, phẩm chất và sự trung thực của người tổ chức thực hiện.

“Dù áp dụng hình thức đấu thầu hay chỉ định thầu, nếu người tổ chức thực hiện không trung thực, không khách quan, không vì lợi ích chung thì vẫn có thể xảy ra sai phạm”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Vì vậy, cùng với đơn giản hóa thủ tục, phải lựa chọn cán bộ có năng lực, trách nhiệm; tăng cường kiểm tra, giám sát, hậu kiểm và đánh giá kết quả cuối cùng của gói thầu trên các tiêu chí chất lượng, tiến độ, hiệu quả kinh tế. “Trách nhiệm cuối cùng vẫn là con người”, Thủ tướng khẳng định.

Theo Thủ tướng, hoàn thiện pháp luật về đấu thầu phải giải quyết đồng thời hai yêu cầu: tạo thuận lợi cho chủ đầu tư và kiểm soát chặt chẽ quyền hạn, trách nhiệm, phòng ngừa tiêu cực, lãng phí.

Chính phủ sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, hoàn thiện các dự án luật theo hướng tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia.