Giá dầu thế giới đã giảm mạnh trong thời gian gần đây, khi Mỹ và Iran đạt một thỏa thuận nhằm mở cửa trở lại eo biển Hormuz và tiến tới chấm dứt hoàn toàn chiến tranh. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng diễn biến của giá dầu trong thời gian tới có thể sẽ phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc...

Với cuộc chiến tranh ở Vùng Vịnh khiến thị trường dầu toàn cầu mất đi hơn 11 triệu thùng dầu mỗi ngày, Trung Quốc đã triển khai mọi biện pháp có thể để bảo toàn nguồn cung dầu.

Quốc gia tiêu thụ dầu lớn thứ hai thế giới đã cắt giảm nhập khẩu dầu, rút dầu từ các kho dự trữ ra dùng và tăng cường sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo. Nhờ đó, Trung Quốc đã hạn chế được tác động của giá dầu tăng trên thị trường quốc tế đến giá xăng dầu trong nước.

Những nỗ lực đó của Trung Quốc cũng được cảm nhận rõ rệt trên thị trường toàn cầu - theo hãng tin CNN.

CÁC BIỆN PHÁP GIẢM TIÊU THỤ DẦU CỦA TRUNG QUỐC

Khi xung đột mới nổ ra, một số nhà phân tích dự báo giá dầu có thể tăng vọt lên tới 200 USD/thùng trong năm nay. Tuy nhiên, ngay cả khi tổng thiệt hại ước tính về nguồn cung đã vượt qua 1 tỷ thùng dầu, giá dầu thô vẫn duy trì ở mức tương đối ổn định. Nhiều nhà phân tích cho rằng Trung Quốc là lý do chính cho sự ổn định này.

Ông Daan Walter, một chuyên gia tại tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, nhận định: "Trung Quốc đã đóng vai trò quan trọng trong việc giảm bớt các tác động của cú sốc năng lượng đối với phần còn lại của châu Á... từ đó giảm bớt tác động đến nền kinh tế toàn cầu”.

Tại thời điểm ngày 23/6, giá dầu Brent giao sau tại thị trường London - giá tiêu chuẩn của thị trường toàn cầu - đã giảm xuống dưới 78 USD/ thùng, nhờ kỳ vọng rằng eo biển Hormuz, tuyến đường vốn vận chuyển 1/5 tổng lượng dầu mà thế giới tiêu thụ, có thể sớm trở lại hoạt động bình thường.

Giá dầu Brent đã ở mức hơn 72 USD/thùng trước chiến tranh và đạt mức cao nhất trong 4 năm là 114 USD/thùng vào đầu tháng 5.

Với ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc trong lĩnh vực năng lượng toàn cầu, các nhà phân tích cho rằng chính sách và mô hình tiêu thụ năng lượng của nước này sẽ là yếu tố then chốt tác động tới thị trường, bất kể eo biển Hormuz được mở cửa trở lại sớm hay muộn.

Trong một báo cáo nghiên cứu gần đây, các nhà phân tích của ngân hàng Societe Generale nhận định việc mất 7% nguồn cung dầu thô toàn cầu do lệnh cấm vận dầu lửa của các nước Arab năm 1973 đã dẫn đến việc giá dầu tăng 134%. Nhưng giá dầu không tăng mạnh như vậy trong cuộc chiến tại Iran, mặc dù xung đột đã ảnh hưởng đến 14% nguồn cung toàn cầu.

Họ cho rằng việc giá dầu không tăng mạnh như đã lo ngại trong lần xung đột này chủ yếu là do Trung Quốc - "bàn tay vô hình đang cân bằng lại thị trường” nhờ khả năng giảm nhập khẩu dầu khoảng 3 triệu thùng dầu mỗi ngày, một lượng gần bằng tổng nhu cầu dầu thô của Nhật Bản.

Trung Quốc có được khả năng giảm đáng kể tiêu thụ dầu vì nhiều lý do.

Trước chiến tranh, nước này đã xây dựng kho dự trữ dầu thô dự phòng, được hỗ trợ bởi các lô dầu giá rẻ từ Nga và Iran - theo ông Janiv Shah, Phó chủ tịch phụ trách thị trường dầu tại công ty nghiên cứu và tư vấn năng lượng Rystad Energy. Hiện tại, Trung Quốc có hơn 1 tỷ thùng dầu trong kho dự trữ thương mại và chiến lược, mà nước này đã bắt đầu rút ra để cung ứng cho thị trường trong tháng 5.

Theo ông Shah, trước đây, Trung Quốc đã tạo ra một mặt sàn cho giá dầu, và trong năm nay, mô hình đó đã đảo ngược - Trung Quốc đã giữ vai trò ngăn giá dầu tăng mạnh hơn.

Chính phủ Trung Quốc cũng đưa ra hạn chế xuất khẩu các sản phẩm tinh chế như dầu diesel và xăng để đảm bảo nguồn cung trong nước. Các biện pháp này đã khiến các nhà máy lọc dầu Trung Quốc - vốn đã đối mặt với biên lợi nhuận thấp hơn và giờ đây còn bị hạn chế xuất khẩu các sản phẩm tinh chế - mất động lực để nhập khẩu dầu thô từ thị trường toàn cầu.

Cùng với đó, sự bùng nổ của xe điện tại Trung Quốc đã đóng một vai trò quan trọng làm giảm nhu cầu nhiên liệu hóa thạch của nước này. Khoảng 1/2 số xe hơi mới bán ra tại Trung Quốc hiện nay là xe năng lượng mới. Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), việc sử dụng xe điện của Trung Quốc đã giúp giảm tiêu thụ dầu khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày trong năm ngoái.

"Đây là một van xả áp lực tăng giá tuyệt vời cho thị trường dầu thô toàn cầu”, ông David Fishman, một chuyên gia tại Lantau Group - công ty tư vấn chuyên về lĩnh vực năng lượng và điện của Trung Quốc, nhận xét với CNN.

CƠ HỘI ĐỂ LÀM ĐẦY LẠI DỰ TRỮ DẦU

Tuy nhiên, ông Fishman cho rằng khả năng của Trung Quốc trong việc giảm thiểu cú sốc nguồn cung toàn cầu trong thời gian tới có thể bị hạn chế bởi khả năng duy trì dự trữ nhiên liệu của nước này. “Thứ mà Trung Quốc không thể duy trì mãi mãi là kho dự trữ dầu thô. Khi mức dự trữ giảm, việc đầu tiên họ làm là làm đầy lại dự trữ”, ông nói.

Sau mấy tháng dự báo về hậu quả của cuộc khủng hoảng dầu tồi tệ nhất trong lịch sử, IEA hiện cho rằng việc mở cửa lại eo biển Hormuz có thể dẫn tới tình trạng dư cung dầu toàn cầu trong năm 2027.

Trong báo cáo hàng tháng về thị trường dầu được công bố vào tuần trước, IEA dự báo tăng trưởng nguồn cung dầu sẽ vượt qua nhu cầu vào năm tới một lượng 4,7 triệu thùng mỗi ngày, khi sản xuất dầu thô ở Trung Đông trở lại mức bình thường.

"Điều này có thể mang lại một khoảng thời gian nghỉ ngơi cho thị trường và cơ hội để bổ sung các kho dự trữ đã cạn kiệt, hoặc xây dựng các kho dự trữ chiến lược mới, khi các quốc gia xem xét lại chiến lược và chính sách năng lượng của mình để ứng phó với cuộc khủng hoảng”, báo cáo của IEA nhận định.

Nhu cầu cầu dầu toàn cầu được dự báo sẽ tăng trong năm 2027, nhưng sự bất ổn gần đây đã thúc đẩy mối quan tâm đến năng lượng tái tạo. Xu thế này cũng có thể làm giảm tiêu thụ dầu thô trong dài hạn. Trung Quốc - quốc gia dẫn đầu thế giới về xe điện, pin và năng lượng mặt trời - đã đạt được kim ngạch xuất khẩu kỷ lục các sản phẩm công nghệ năng lượng sạch vào tháng 3 năm nay, sau khi cuộc chiến tại Iran bắt đầu.

"Quá trình chuyển đổi sang điện khí hóa đang tăng tốc. Chúng ta sẽ phải chờ xem cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran sẽ tiến triển như thế nào, nhưng nói chung đây có thể là một thời điểm tuyệt vời cho quá trình phi carbon hóa toàn cầu”, ông Cosimo Ries, một nhà phân tích tại công ty nghiên cứu Trivium China, nhận xét.

Bà Muyu Xu, nhà phân tích về thị trường dầu tại công ty dữ liệu thương mại Kpler, cho biết tình trạng dư thừa nguồn cung dầu có thể xuất hiện sớm nhất vào tháng tới. Nếu eo biển Hormuz mở cửa trở lại một cách nhanh chóng, hàng trăm triệu thùng dầu bị mắc kẹt sẽ được bơm trở lại thị trường - bà nói.

Ngoài ra, Iran có khả năng sẽ đẩy mạnh sản xuất và xuất khẩu dầu nếu được Mỹ dỡ bỏ lệnh trừng phạt. Ngày 22/6, Mỹ đã tạm miễn trừng phạt đối với dầu Iran trong 2 tháng. Trong trường hợp, Iran được dỡ trừng phạt, giá dầu của nước này cũng sẽ tăng lên, có thể giảm sức hấp dẫn với Trung Quốc.

Tuy nhiên, bà Xu cho biết hiện tại, nhiều quốc gia đã bảo đảm được nguồn cung dầu thô đủ cho mùa hè, và Trung Quốc có thể lại trở thành yếu tố quan trọng trong việc khôi phục một số cân bằng cho thị trường.

"Đây là một bức tranh hoàn toàn khác so với chỉ 2 tháng trước. Hiện tại, quốc gia có khả năng hấp thụ dư cung là Trung Quốc. Nhưng vấn đề là Trung Quốc muốn mua gì?” vị chuyên gia phát biểu.