Trung Quốc đã cắt giảm gần 1/4 tổng số lượng ngân hàng ở nước này trong nỗ lực tăng cường giám sát các tổ chức cho vay quy mô nhỏ, vào thời điểm đà tăng trưởng kinh tế đang chậm lại...

Theo tờ báo Financial Times, công tác hợp nhất các ngân hàng địa phương trong hệ thống ngân hàng khổng lồ do nhà nước kiểm soát của Trung Quốc - hệ thống có tổng tài sản khoảng 64 nghìn tỷ USD - diễn ra trong bối cảnh nhu cầu tín dụng tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang có dấu hiệu ảm đạm.

Số liệu chính thức từ Cơ quan Quản lý tài chính Quốc gia Trung Quốc (NFRA) cho thấy trong năm 2025, có hơn 670 trường hợp đóng cửa các thực thể ngân hàng, một con số cao kỷ lục. Hầu hết các trường hợp đóng cửa ngân hàng này đều diễn ra ở khu vực nông thôn.

Trong một báo cáo dựa trên dữ liệu của NFRA, tổ chức đánh giá tín nhiệm Fitch cho biết việc đóng cửa các ngân hàng này khiến số lượng các thực thể ngân hàng ở Trung Quốc giảm xuống còn 3.139, giảm 23% trong giai đoạn 4 năm tính đến năm 2025.

Lãi suất thấp và tình trạng giảm phát tại Trung Quốc cũng gây áp lực lên lợi nhuận của các ngân hàng, bên cạnh những tác động từ tình trạng suy thoái kéo dài của thị trường bất động sản.

Ông Jason Bedford, một nghiên cứu viên tại Viện Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, nhận định rằng làn sóng hợp nhất ngân hàng ở Trung Quốc là nhằm mục đích "đơn giản hóa quy định" và "loại bỏ nguy cơ xảy ra các sự cố thanh khoản tại các tổ chức quy mô nhỏ". Ông nói: "Chưa từng có đợt hợp nhất ngân hàng nào với quy mô lớn như vậy ở Trung Quốc trước đây".

Fitch cho biết các ngân hàng nhỏ tại Trung Quốc, chủ yếu ở cấp nông thôn và thành phố, "vẫn là mắt xích yếu nhất trong hệ thống, với chất lượng tài sản kém, mức vốn hóa thấp và những hạn chế trong quản trị, đặc biệt là tại các khu vực kém phát triển".

Tổ chức đánh giá tín nhiệm này cho rằng sự gia tăng các vụ sáp nhập và giải thể, trong đó các khoản nợ cũng được chuyển giao cho một tổ chức cho vay khác, sẽ giúp "thắt chặt công tác giám sát".

Các ngân hàng nông thôn và ngân hàng cấp thành phố - thường được phân loại dựa trên cấp chính quyền quản lý - chiếm tổng cộng hơn 1/4 tài sản ngành ngân hàng Trung Quốc. Mặc dù các tổ chức cho vay ở nông thôn chiếm phần lớn các vụ đóng cửa ngân hàng gần đây, nhưng các ngân hàng cấp thành phố cũng đang chịu sự giám sát chặt chẽ.

Hồi tháng 7, chính quyền thành phố Vũ Hán đã tiếp quản Z-Bank, một ngân hàng gặp khó khăn tài chính. Đây là vụ tiếp quản đầu tiên thuộc loại này ở Trung Quốc kể từ khi ngân hàng Baoshang ở Nội Mông bị tiếp quản vào năm 2019. Z-Bank, ngân hàng sở hữu khối tài sản trị giá 124 tỷ nhân dân tệ vào cuối năm 2024, theo số liệu của Moody’s, sau đó đã được sáp nhập vào Hankou Bank, một ngân hàng khác cũng có trụ sở tại Vũ Hán.

Moody’s nhận định động thái này "cho thấy rõ những thách thức mà các tổ chức tài chính khu vực có năng lực yếu hơn đang phải đối mặt". Tổ chức xếp hạng tín nhiệm này cũng dự báo quá trình hợp nhất sẽ tiếp tục diễn ra, khi các cơ quan quản lý "tìm cách xử lý rủi ro tại các tổ chức khu vực có quy mô nhỏ và năng lực tài chính yếu".

Biên lãi ròng (NIM) - tức chênh lệch giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay - tại các ngân hàng lớn nhất Trung Quốc đã chịu nhiều áp lực trong những năm gần đây.

Hồi tháng 9 vừa qua, Bắc Kinh đã công bố kế hoạch tăng vốn trị giá 54 tỷ USD cho các công ty bảo hiểm cũng như Ngân hàng Công Thương Trung Quốc (ICBC) và Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc, hai trong số những ngân hàng lớn nhất nước này. Động thái này nối tiếp một bước đi vào năm ngoái, khi gần 70 tỷ USD được bơm vào 4 ngân hàng quốc doanh lớn khác của Trung Quốc thông qua bán cổ phần.

Bà Karen Wu, chuyên gia phân tích tại công ty tư vấn tín dụng CreditSights thuộc Fitch, thể hiện quan điểm lạc quan về triển vọng của các ngân hàng lớn tại Trung Quốc nhưng cho rằng các ngân hàng nhỏ hơn dễ bị tổn thương hơn do biên lãi ròng thấp. "Đối với các ngân hàng nhỏ này, việc hợp nhất là điều cần thiết. Cần phải yêu cầu các ngân hàng lớn sáp nhập các ngân hàng nhỏ, hoặc chỉ đạo chính quyền địa phương bơm vốn chủ sở hữu vào các đơn vị nhỏ hơn này. Mục tiêu là tránh gây ra bất kỳ sự xáo trộn nào đối với thị trường tài chính cũng như niềm tin của người gửi tiền”, bà nói.

Quá trình tái cơ cấu các ngân hàng nông thôn của Trung Quốc diễn ra song song với sự thay đổi trong bối cảnh kinh tế tổng thể của nước này, mà dấu hiệu rõ nét nhất là sự đảo chiều của cơn sốt bất động sản kể từ năm 2021.

Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) đã công bố dữ liệu về chỉ số "tổng tài chính xã hội" cho thấy tín dụng tổng thể, bao gồm cả trái phiếu chính phủ, vẫn tiếp tục tăng trưởng nhưng với tốc độ chậm hơn so với các năm trước. Chỉ số này cũng ghi nhận những đợt sụt giảm hiếm hoi về lượng cho vay mới bằng đồng nhân dân tệ trong tháng 4 và tháng 7 năm nay.

“Do các hộ gia đình trên khắp Trung Quốc đang giảm đòn bẩy tài chính, chủ yếu là các khoản vay thế chấp nhà, nên các ngân hàng hiện chuyển hướng cho doanh nghiệp vay nhiều hơn”, ông Nicholas Zhu, Phó chủ tịch tại Moody’s, cho biết. Ông nói thêm rằng sự thay đổi như vậy trong hoạt động cho vay đang là một vấn đề “đáng lo ngại”, nhưng theo quan điểm của Moody’s, vấn đề “chưa đến mức trở thành rủi ro mang tính hệ thống đối với toàn bộ ngành ngân hàng” của Trung Quốc.

Những lo ngại ở cấp độ khu vực đã thể hiện rõ qua sự kiện người dân ồ ạt rút tiền khỏi Ngân hàng Baoshang vào năm 2019, một ngân hàng từng được hậu thuẫn bởi tỷ phú Tiêu Kiến Hoa - người hiện đang thụ án tù.

Ông Bedford nhận định sự kiện này là một "bước ngoặt mang tính quyết định" đối với ngành ngân hàng Trung Quốc. Ông cũng chỉ rằng quá trình hợp nhất các ngân hàng nông thôn thường loại bỏ những ngân hàng yếu kém nhất. Tại Nội Mông, số lượng ngân hàng hiện chỉ còn 12, giảm mạnh từ con số hơn 100 trước đó, sau đợt hợp nhất vào Ngân hàng Thương mại Nông thôn Nội Mông trong năm ngoái.

Theo ông Bedford, việc hợp nhất sẽ giúp giảm bớt số lượng "các sự cố về thanh khoản... mà người ta phải lo ngại", đồng thời lưu ý rằng trong những năm 2000, "chúng ta chưa bao giờ phải bận tâm về rủi ro thanh khoản".

Tại thành phố Thẩm Dương, tỉnh Liêu Ninh, ngân hàng Shengjing cũng đã sáp nhập các tổ chức cho vay khác. Một nhân viên ngân hàng này cho biết hiện họ chỉ cung cấp dịch vụ vay thế chấp nhà tại một chi nhánh duy nhất.

Giới quan sát đang theo dõi sát sao các mức lãi suất chính sách của Trung Quốc, đặc biệt là lãi suất cơ bản cho vay (LPR) kỳ hạn một năm và năm năm, để xem liệu có đợt nới lỏng nào nữa trong năm nay hay không, sau khi các dữ liệu kinh tế hàng tháng gần đây cho thấy dấu hiệu suy giảm tăng trưởng.

"Toàn bộ hệ thống ngân hàng Trung Quốc, chứ không chỉ riêng các ngân hàng nông thôn đều đang phải đối mặt với môi trường lãi suất thấp”, ông Zhu nhấn mạnh.