Trong bối cảnh chiến tranh Mỹ - Iran làm nghẽn dòng chảy dầu mỏ, Trung Quốc đã dùng gần hết lượng sản phẩm hóa dầu dư thừa tích lũy sau nhiều năm sản xuất vượt nhu cầu. Diễn biến này có thể đẩy giá hàng loạt nguyên liệu công nghiệp đi lên...

Theo ngân hàng JPMorgan Chase và công ty dữ liệu hàng hóa ICIS, tình trạng thiếu hụt sản phẩm hóa dầu tại Trung Quốc nghiêm trọng nhất ở nhóm hydrocarbon thơm (aromatics) và các sản phẩm hạ nguồn sử dụng nhóm hóa chất này. Trong đó có cao su dùng để sản xuất lốp ô tô và vật liệu cách điện, nhựa, chai nhựa cùng nhiều loại sơn và lớp phủ.

Ngành hóa dầu có hai nhóm hydrocarbon chính. Nhóm hydrocarbon thơm gồm benzene, toluene và paraxylene. Nhóm còn lại là olefin, như ethylene và propylene, được sử dụng rộng rãi để sản xuất bao bì, sơn phủ và ống nhựa.

Tình trạng thiếu hụt tại Trung Quốc xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Dù xuất khẩu năng lượng từ Vùng Vịnh đã phục hồi trong những tháng gần đây, nguồn cung dầu thô Iran, vốn được một số nhà sản xuất tư nhân Trung Quốc ưa chuộng, đã bị cắt đứt hoàn toàn do lệnh phong tỏa của Mỹ.

Trong khi đó, xuất khẩu naphtha từ Vùng Vịnh vẫn hạn chế. Đây là sản phẩm tinh chế từ dầu thô, được dùng làm nguyên liệu đầu vào cho ngành hóa chất. Bắc Kinh lại ưu tiên sản xuất xăng và dầu diesel, khiến các nhà máy lọc dầu trong nước phải sử dụng lượng sản phẩm hóa dầu tồn kho từ trước chiến tranh Mỹ - Iran.

“Hiện tại, mức tồn kho về cơ bản đã gần chạm đáy”, bà Parsley Ong, Trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng và hóa chất khu vực châu Á của JPMorgan, nhận định với hãng tin Bloomberg.

Theo bà Ong, tình trạng khan hiếm tại Trung Quốc đã ảnh hưởng đến người tiêu dùng, khi “lạm phát diễn ra ở hầu hết các sản phẩm”.

Áp lực tăng giá cũng thể hiện rõ qua chỉ số giá sản xuất (PPI), thước đo lạm phát ở khâu bán buôn của Trung Quốc. Từ mức âm hồi tháng 2, mức tăng PPI đã lên tới 5% vào tháng 9, cao hơn dự báo.

Do Trung Quốc là nhà cung cấp lớn các sản phẩm hóa dầu và sản phẩm hạ nguồn cho thị trường toàn cầu, áp lực tăng giá cũng đang lan sang các nước khác thông qua hàng xuất khẩu.

Khác với kho dự trữ dầu thô khổng lồ được chủ động tích lũy vì mục tiêu chiến lược, lượng tồn kho hóa dầu lớn của Trung Quốc hình thành ngoài dự tính. Đây là hệ quả của nhiều năm dư thừa công suất và sản xuất vượt nhu cầu, khi các nhà máy lọc dầu đẩy mạnh mở rộng sang lĩnh vực hóa chất. Rongsheng Petrochemical và Hengli Petrochemical nằm trong số những nhà sản xuất hóa dầu lớn nhất nước này.

Khi chiến tranh Mỹ - Iran làm gián đoạn nguồn cung năng lượng, lượng hàng dư thừa này vô tình trở thành “tấm đệm” giúp Trung Quốc ứng phó với cú sốc nguồn cung. Theo báo cáo công bố trong tháng 10 của ngân hàng Goldman Sachs, khoảng 95% lượng hóa chất thành phẩm tồn kho tích lũy trong năm 2025 đến nay của Trung Quốc đã được sử dụng hết.

Goldman Sachs đánh giá lượng dự trữ nhìn chung vẫn cao so với các giai đoạn trước. Tuy nhiên, tốc độ rút hàng khỏi kho hiện nay khó có thể kéo dài, bởi Trung Quốc muốn duy trì nguồn dự phòng để ứng phó với những cú sốc nguồn cung trong tương lai.

Theo bà Jenny Yi, nhà phân tích cấp cao tại ICIS, tồn kho tại cảng của tất cả các loại hydrocarbon thơm trên khắp Trung Quốc đều xuống mức thấp nhất trong nhiều năm. Nhu cầu lớn về toluene để pha trộn xăng tại châu Á cũng đang hút bớt nguồn cung khỏi ngành hóa dầu.

Khi tồn kho ngày càng giảm, nguồn cung từ hoạt động sản xuất mới càng trở nên quan trọng. Tuy nhiên, ngay từ trước chiến tranh Iran, tình trạng dư thừa công suất đã đẩy biên lợi nhuận của một số sản phẩm hóa dầu xuống mức âm. Giá dầu và nguyên liệu đầu vào tăng mạnh hiện càng gây thêm sức ép lên các nhà sản xuất.

Theo bà Ong, các nhà sản xuất chỉ có động lực tăng sản lượng trong quý 4 khi giá sản phẩm hạ nguồn tăng đủ để khôi phục biên lợi nhuận. Vì vậy, người mua sản phẩm hóa dầu “sẽ phải chấp nhận mức giá cao hơn”, dù bà không cho rằng giá sẽ tăng vọt.

Mặt bằng giá cao cũng có thể không duy trì lâu, bởi ngành hóa dầu Trung Quốc vẫn dư thừa công suất. ICIS dự báo tỷ lệ sử dụng công suất tại các nhà máy sản xuất olefin bằng phương pháp bẻ gãy mạch hydrocarbon (cracker) của Trung Quốc sẽ tăng từ 79% trong tháng 10 lên 81% vào cuối năm nay, khi các nhà máy này hoạt động trở lại sau thời gian bảo dưỡng. Dù vậy, tỷ lệ này vẫn thấp hơn nhiều so với mức 88% trước chiến tranh Iran.

Trong khi đó, công suất dư thừa vẫn tiếp tục tăng. Công ty nghiên cứu năng lượng BloombergNEF dự báo gần 21 triệu tấn công suất sản xuất polyethylene mới trên toàn cầu sẽ đi vào hoạt động hoặc đang trong quá trình nâng dần sản lượng. Đây là mức tăng cao kỷ lục. Polyethylene là một trong những loại nhựa phổ biến nhất thế giới.

Do đó, giới phân tích cho rằng thị trường đang rơi vào một tình thế hiếm thấy, khi tồn kho gần cạn nhưng năng lực sản xuất vẫn dồi dào.

Ông Salmon Aidan Lee, chuyên gia của ICIS cho rằng giá nguyên liệu đầu vào tăng cao đang lan dần xuống các khâu sau của chuỗi cung ứng, khiến người tiêu dùng Trung Quốc phải chịu áp lực lạm phát trong ngắn hạn. Tuy nhiên, chuyên gia này cho rằng áp lực tăng giá chỉ mang tính tạm thời.

“Diễn biến này trái với tương quan cung cầu cơ bản của thị trường. Những sản phẩm đang dư thừa công suất cuối cùng sẽ trở lại tình trạng cung vượt cầu”, ông Lee nói với Bloomberg.