Việt Nam là quốc gia bị tấn công mạng cao nhất khu vực Đông Nam Á. Bình quân, cứ khoảng 57 giây lại xảy ra một cuộc tấn công nhắm vào các lĩnh vực tài chính tại Việt Nam.

Việt Nam ghi nhận 552.000 cuộc tấn công mạng trong năm 2025, trong đó hơn 41% liên quan đến lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán và bảo hiểm. Số tài khoản bị lộ, lọt thông tin lên tới 8,5 triệu. Bình quân, cứ khoảng 57 giây lại xảy ra một cuộc tấn công nhắm vào các lĩnh vực tài chính tại Việt Nam. 

Đây là con số được bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Giải pháp Doanh nghiệp số, Tổng Công ty Viễn thông Viettel đưa ra tại tọa đàm về 30 năm phát triển ngành chứng khoán Việt Nam. 

Đại diện Viettel cũng cho biết, Việt Nam là quốc gia bị tấn công mạng cao nhất khu vực Đông Nam Á, số vụ tấn công mạng tại Việt Nam cao gấp khoảng 2,5 lần so với Indonesia và Malaysia.

Những con số này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực quản trị rủi ro an toàn thông tin, đặc biệt trong bối cảnh thị trường chứng khoán đẩy mạnh chuyển đổi số.

Theo bà Sơn Bình, đại diện Viettel, nhiều rủi ro trong ngành chứng khoán, từ an toàn thông tin, xác thực giao dịch đến vận hành nội bộ doanh nghiệp, đều có thể dự báo và chủ động ứng phó nếu được thiết kế hệ thống kiểm soát phù hợp.

Một trong những vấn đề cần giải quyết là mức độ số hóa chưa đồng đều giữa các tổ chức. Dù nhiều quy trình đã được chuyển đổi sang môi trường điện tử, một số khâu vận hành vẫn phụ thuộc vào giấy tờ và thao tác thủ công. Điều này khiến dòng chảy thông tin khó được kiểm soát đầy đủ, đồng thời làm gia tăng nguy cơ sai sót và rò rỉ dữ liệu.

Đại diện Viettel nhấn mạnh giao dịch chỉ thực sự minh bạch khi được thực hiện theo thời gian thực, hạn chế tối đa sự can thiệp thủ công của con người và có đầy đủ dấu vết để truy xuất. Vì vậy, thông điệp “không giấy tờ” cần được triển khai thực chất trong toàn bộ quy trình hoạt động, thay vì chỉ áp dụng ở một số khâu riêng lẻ.

Việc số hóa cần bắt đầu từ hệ thống văn phòng điện tử, quản lý nhân sự, khách hàng đến tài chính, kế toán và các quy trình nghiệp vụ khác. Khi văn bản được xử lý và ký trên môi trường điện tử, toàn bộ lịch sử thao tác có thể được lưu lại, giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn việc truy cập, sử dụng và chia sẻ thông tin.

Trong quản trị nhân sự, việc tiếp tục sử dụng các phương thức truyền thống có thể khiến doanh nghiệp mất kiểm soát dữ liệu khi người lao động rời đi hoặc chuyển vị trí công tác. Do đó, hợp đồng lao động điện tử và các quy trình quản lý lao động trên nền tảng số được xem là những thành phần cần thiết của hệ thống quản trị hiện đại.

Tương tự, doanh nghiệp cần đầu tư đúng mức cho hệ thống quản lý quan hệ khách hàng, thay vì sử dụng những nền tảng chi phí thấp nhưng chưa đáp ứng yêu cầu bảo mật. Theo Viettel, chuyển đổi số phải đi cùng với quản trị dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin, không chỉ dừng ở việc đưa quy trình lên môi trường trực tuyến.

Một trong những điểm quan trọng bà Bình nhấn mạnh là quá trình mở tài khoản và giao dịch chứng khoán cần được xác thực đầy đủ, bảo đảm thông tin tài khoản, số điện thoại và địa chỉ thư điện tử thuộc đúng người sử dụng.

Thực tế, đại diện Viettel cho biết vẫn tồn tại trường hợp tên chủ tài khoản trùng với thông tin cá nhân của người mở tài khoản, nhưng số điện thoại đăng ký hoặc địa chỉ thư điện tử nhận thông báo giao dịch lại thuộc về người khác. Những bất cập này cho thấy quy trình định danh và xác thực tại một số tổ chức chưa được triển khai đồng bộ.

Theo Viettel, việc mở tài khoản cần kết hợp xác thực điện tử, định danh qua ứng dụng VNeID, kiểm tra tính chính chủ của số điện thoại thông qua nhà mạng và sử dụng chữ ký số từ xa để xác nhận giao dịch. Qua đó, doanh nghiệp có thể hạn chế tình trạng giả mạo danh tính, sử dụng tài khoản không chính chủ hoặc ký thay trong quá trình mở tài khoản.

Đại diện Viettel cho rằng niềm tin là yếu tố quan trọng trong hành trình của nhà đầu tư, từ tìm hiểu thị trường, mở tài khoản, thực hiện giao dịch đến duy trì đầu tư. Nhà đầu tư chỉ sẵn sàng đưa vốn vào thị trường khi tin tưởng rằng thông tin cá nhân được bảo vệ, giao dịch được xác thực và các hoạt động đều có thể truy xuất.

Vì vậy, xác thực không nên chỉ dừng lại ở bước mở tài khoản mà cần được duy trì xuyên suốt quá trình giao dịch và thanh toán. Những yêu cầu xác thực bổ sung đối với giao dịch giá trị lớn cũng nằm trong tiến trình bảo đảm an toàn, hạn chế nguy cơ chiếm quyền tài khoản và lừa đảo.

Bên cạnh xác thực danh tính, Viettel đề xuất tăng cường sử dụng các dịch vụ tin cậy, gồm chữ ký số, chứng thực thông điệp dữ liệu điện tử và dấu thời gian.

Theo đại diện Viettel, chữ ký số từ xa phù hợp hơn với môi trường làm việc hiện đại, khi người lao động thường xuyên sử dụng điện thoại thông minh và cần xử lý công việc ngoài văn phòng. Giải pháp này cũng giúp giảm chi phí so với phương thức sử dụng thiết bị ký số dạng token trước đây.

Ví dụ, chi phí chữ ký số dạng token của một lãnh đạo doanh nghiệp trước đây vào khoảng 1–1,2 triệu đồng mỗi năm. Trong khi đó, các giải pháp chữ ký số từ xa hiện nay có chi phí thấp hơn đáng kể.

Đáng chú ý, việc ứng dụng chữ ký số và các dịch vụ tin cậy còn giúp rút ngắn thời gian xử lý nghiệp vụ. Đại diện Viettel cho biết trong một quy trình thuộc lĩnh vực ngân hàng gồm khoảng 5 bước nghiệp vụ, từ xác định nhu cầu, xác lập hợp đồng đến giải ngân, tổng thời gian xử lý có thể dưới 3 phút. Riêng thao tác ký số mất chưa đến 1 giây.

Viettel cũng nhấn mạnh vai trò của dấu thời gian và cơ chế bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu. Những công cụ này giúp lưu lại thời điểm phát sinh, bảo vệ nội dung hồ sơ điện tử và hỗ trợ xác minh khi xảy ra tranh chấp. Đây là yếu tố quan trọng đối với các giao dịch tài chính, nơi tính chính xác và khả năng truy xuất thông tin có ý nghĩa đặc biệt.

Trong lĩnh vực quản trị rủi ro, trí tuệ nhân tạo cũng được sử dụng để hỗ trợ điều tra sự cố, nhận diện các kịch bản tấn công, thu thập bằng chứng, đánh giá mức độ rủi ro và đề xuất phương án xử lý.

Theo số liệu Viettel trình bày, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể giúp giảm 50–70% thời gian điều tra và xử lý thủ công so với trước đây.