Trước bối cảnh xu thế công nghệ mới, để bảo vệ nền tảng tư tưởng cần có phương thức mới, phải kết hợp chặt chẽ “xây” và “chống”, lấy xây dựng niềm tin, nâng cao nhận thức và lan tỏa thông tin tích cực làm nền tảng, đồng thời kiên quyết phát hiện, phản bác và xử lý thông tin sai trái, thù địch một cách kịp thời, có căn cứ, đúng quy định. Đặc biệt, không để khoảng trống thông tin trở thành môi trường cho tin giả và luận điệu xuyên tạc chiếm lĩnh...

Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang mang lại nhiều tiện ích cho đời sống xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, các thế lực thù địch, phản động cũng đang lợi dụng công nghệ AI, đặc biệt là công nghệ tạo video giả mạo (Deepfake), để tuyên truyền sai sự thật, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, gây hoang mang dư luận và ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.

Các đối tượng xấu thường cắt ghép, bóp méo phát ngôn của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lực lượng vũ trang hoặc dựng lên các video giả mạo liên quan đến chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh nhằm kích động dư luận, làm giảm niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Đáng chú ý, trong thời gian qua, trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok xuất hiện nhiều video có nội dung sai sự thật, giật gân, kích động nhằm thu hút người xem. Âm mưu của các thế lực thù địch không chỉ nhằm tung tin thất thiệt mà còn hướng tới mục tiêu làm nhiễu loạn thông tin, kích động tư tưởng bất mãn, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và gây mất ổn định chính trị.

Điều này đang đặt ra những thách thức mới đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Vì vậy, nâng cao nhận thức và kỹ năng nhận diện thông tin giả trên không gian mạng là yêu cầu cấp thiết đối với mỗi cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân.

Chia sẻ vấn đề này, ông Lê Thanh Tùng, Trưởng Ban Phổ biến kiến thức, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), cho rằng công nghệ số đã làm thay đổi rất căn bản về phương thức tạo dựng tin giả, xuyên tạc, chống phá một cách nhanh hơn, rộng hơn, tinh vi hơn, khó nhận biết hơn và có khả năng tác động theo từng nhóm đối tượng.

Nếu như trước đây, một nội dung giả cần nhiều thời gian để sản xuất và phát tán thì hiện nay, qua ứng dụng AI có thể tạo hàng loạt văn bản, hình ảnh, âm thanh, video trong thời gian ngắn. Đáng lo ngại là công nghệ Deepfake có thể tạo ra hình ảnh và giọng nói giống người thật, khiến người tiếp nhận rất dễ tin trước khi kịp kiểm chứng.

Ngoài ra, với công nghệ dữ liệu lớn và thuật toán phân phối nội dung có thể giúp thông tin được nhắm đến những nhóm có tâm lý, mối quan tâm hoặc hoàn cảnh khác nhau. Một thông tin sai, nếu đánh mạnh vào cảm xúc, có thể được chia sẻ rất nhanh và lặp lại nhiều lần…

Trong môi trường số, một thông tin sai, nếu được lặp đi lặp lại và được thuật toán khuếch đại, có thể từng bước tác động tới nhận thức, cảm xúc và niềm tin của người tiếp nhận. Nếu những vấn đề nhân dân quan tâm lại chậm được giải thích, chậm được phản hồi, thì khoảng trống thông tin rất dễ bị nguồn tin không chính xác chiếm lĩnh. Nếu kéo dài, có thể tác động tới niềm tin, tạo nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.

Cùng với việc đấu tranh, phản bác và xử lý thông tin sai trái, ông Tùng cho rằng phải mở rộng hơn nữa các kênh phản biện xã hội chính thống, có tổ chức và có trách nhiệm. Khi một vấn đề lớn, mới, phức tạp được các nhà khoa học, chuyên gia có uy tín lên tiếng kịp thời, xã hội sẽ có thêm điểm tựa để kiểm chứng thông tin. Đây được coi là cách hiệu quả để định hướng dư luận bằng tri thức và bằng chứng, để tiếng nói đúng, tiếng nói khoa học, tiếng nói xây dựng ngày càng chiếm ưu thế, qua đó thu hẹp “đất sống” của thông tin xuyên tạc, cực đoan và tiêu cực.

Như vậy, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng không thể chỉ là ngăn chặn cái sai, mà còn phải chủ động tạo ra không gian đối thoại, phản biện và thông tin lành mạnh. Lý luận đúng, thông tin đúng, phản biện có trách nhiệm và thực tiễn tốt sẽ củng cố niềm tin, tạo đồng thuận xã hội và hình thành “thế trận lòng dân” vững chắc trên không gian mạng.

Để bảo vệ nền tảng tư tưởng trong môi trường số, ngăn chặn, xử lý và phản bác thông tin sai trái, ông Tùng nhấn mạnh 5 lớp phòng thủ toàn diện đó là nền tảng chính trị, tư tưởng; thể chế và pháp luật; công nghệ; thông tin chính thống và năng lực tự bảo vệ của mỗi người dân.

Đặc biệt, ông Tùng cho rằng phải kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy xây dựng niềm tin, nâng cao nhận thức và lan tỏa thông tin tích cực làm nền tảng, đồng thời kiên quyết phát hiện, phản bác và xử lý thông tin sai trái, thù địch một cách kịp thời, có căn cứ, đúng quy định.

Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới đặt ra yêu cầu gắn chặt giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” là cơ bản, “chống” phải quyết liệt, hiệu quả.

Trong môi trường số, “xây” chính là củng cố nền tảng lý luận, bồi đắp niềm tin, tăng cường thông tin tích cực, nâng cao năng lực nhận diện và sức đề kháng của xã hội, còn “chống” là phát hiện, kiểm chứng, phản bác và xử lý kịp thời các thông tin sai trái, thù địch theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Theo ông Tùng, việc “chủ động tấn công” trong lĩnh vực tư tưởng cần được hiểu đúng là chủ động chiếm lĩnh trận địa thông tin bằng sự thật, lý luận khoa học, nội dung tích cực và những giá trị có sức thuyết phục.