Nửa đầu năm nay, xe chạy xăng chỉ còn chiếm 49% doanh số ô tô mới trên thế giới...

Đây là lần đầu tiên tỷ lệ này xuống dưới một nửa kể từ thập niên 1920, khi giá dầu tăng vọt vì xung đột Trung Đông khiến người mua quay sang xe điện.

Theo số liệu của hãng nghiên cứu Mobility Global (trước đây là S&P Global Mobility), doanh số xe chỉ dùng động cơ xăng, không tính xe lai (hybrid) và các dòng có động cơ điện, đạt 20,25 triệu chiếc trong 6 tháng đầu năm. Con số này giảm 10% so với cùng kỳ năm trước, kéo thị phần của nhóm xe này giảm 3 điểm phần trăm xuống 49%. Số liệu không tính một số loại xe hạng nặng.

Tốc độ suy giảm diễn ra nhanh chóng nhanh. Năm 2021, xe chạy xăng vẫn chiếm 73% thị trường ô tô mới. Chỉ sau 5 năm, dòng xe từng thống trị gần một thế kỷ đã mất vị thế đa số.

XE ĐIỆN THẮNG LỚN NHƯNG KHÔNG ĐỒNG ĐỀU

Cú hích trực tiếp đến từ thị trường năng lượng. Sau khi chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra, giá dầu tăng vọt, kéo theo giá xăng và nỗi lo thiếu nguồn cung nhiên liệu. Điều này khiến nhu cầu xe chạy xăng giảm mạnh, với doanh số sụt 26% tại Trung Quốc và 13% tại châu Âu.

Với lợi thế chi phí vận hành thấp, xe điện là nhóm hưởng lợi rõ nhất từ sự dịch chuyển này. Trong nửa đầu năm nay, doanh số xe điện toàn cầu tăng 12% lên 6,87 triệu chiếc, chiếm 17% tổng lượng ô tô mới bán ra. Tỷ trọng này đã vượt ngưỡng 16%, mức thường được giới phân tích coi là điểm bùng phát để xe điện được sử dụng rộng rãi.

Điều đáng chú ý là hai thị trường lớn nhất lại không góp phần vào đà tăng này. Tại Trung Quốc, nơi chiếm một nửa doanh số xe điện thế giới, lượng xe bán ra giảm 3% xuống 3,44 triệu chiếc do ưu đãi thuế bị cắt giảm từ tháng 1. Ở Bắc Mỹ, doanh số giảm 15% sau khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cắt giảm các chính sách hỗ trợ cho lĩnh vực xe điện.

Thay vào đó, các thị trường khác trở thành động lực tăng trưởng. Doanh số xe điện tại châu Âu tăng 32%, đạt 1,81 triệu chiếc. Theo Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA), tính chung tại 31 thị trường lớn trong khu vực, đây là lần đầu tiên lượng xe điện bán ra trong nửa đầu năm vượt xe chạy xăng.

Tại Đông Nam Á, doanh số xe điện tăng 81%, đạt 350.000 chiếc. Tại châu Đại Dương, lượng xe điện bán ra tăng gấp hơn hai lần, lên 110.000 chiếc.

Việc các hãng ô tô Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu cũng góp phần thúc đẩy làn sóng xe điện toàn cầu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), những hãng như BYD và Geely đang đẩy mạnh xuất khẩu và hiện nắm 60% doanh số xe điện và xe lai sạc ngoài trên toàn cầu. Tại các thị trường ngoài Mỹ, châu Âu và Trung Quốc, cứ 100 chiếc xe thuộc hai nhóm này thì có 55 chiếc được nhập khẩu từ Trung Quốc.

CHÍNH SÁCH VẪN LÀ BIẾN SỐ LỚN

Từ tháng 7 đến nay, thị phần xe điện toàn cầu tiếp tục tăng. Theo ông Yoshiaki Kawano, Phó giám đốc Mobility Global, việc cắt giảm trợ cấp cùng một số yếu tố khác từng khiến tốc độ chuyển sang xe điện chậm lại vào khoảng năm 2024, trong khi xe lai được ưa chuộng hơn.

“Tuy nhiên, giá dầu tăng cao khiến người tiêu dùng quan tâm trở lại đến lợi thế tiết kiệm chi phí vận hành của xe điện, giúp doanh số dòng xe này tăng trở lại”, ông Kawano nhận xét với tờ báo Nikkei Asia.

Mobility Global dự báo đến năm 2030, xe điện sẽ chiếm hơn 30% sản lượng ô tô toàn cầu, trở thành nhóm lớn nhất, vượt cả xe lai lẫn xe động cơ đốt trong, kể cả xe chạy dầu diesel.

Dù vậy, tốc độ chuyển sang xe điện vẫn phụ thuộc nhiều vào chính sách của chính phủ. Kinh nghiệm của Mỹ cho thấy chính sách có thể đảo chiều thị trường nhanh chóng. Từ mùa thu năm ngoái, khi Washington cắt trợ cấp và nới lỏng quy định về mức tiêu hao nhiên liệu, nhu cầu xe điện tại nước này giảm mạnh. Honda Motor và General Motors đã phải điều chỉnh chiến lược xe điện và chịu lỗ lớn.

Ông Kawano vẫn tin vào xu hướng dài hạn. Ông cho rằng rất ít người đã mua xe điện quay lại sử dụng xe chạy xăng hoặc xe lai. “

Khi giá xe tiếp tục giảm, nhu cầu mua xe điện để đáp ứng nhu cầu sử dụng thực tế, thay vì dựa vào trợ cấp, có khả năng sẽ tăng lên”, ông Kawano nói.

Không chỉ xe điện, xe lai cũng hưởng lợi khi nhiên liệu đắt đỏ nhờ tiết kiệm xăng hơn xe truyền thống. Nửa đầu năm nay, doanh số lai toàn cầu tăng 10% lên 7,27 triệu chiếc, chiếm 18% thị trường, nhỉnh hơn tỷ trọng của xe điện.

Đây là tín hiệu tích cực với các hãng ô tô Nhật Bản, vốn đặt cược vào công nghệ lai trong khi xe điện mới chiếm phần nhỏ trong doanh số. Tuy nhiên, nếu dự báo của Mobility Global thành hiện thực, khoảng thời gian để chiến lược này phát huy lợi thế có thể sẽ không còn dài.