Khi hạ tầng viễn thông dần được phủ rộng, người dân miền núi có thêm cơ hội để tiếp cận tri thức, nâng cao đời sống và mở rộng sinh kế…

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trong giai đoạn 2021-2025, các doanh nghiệp viễn thông đã phối hợp triển khai phủ sóng tại 3.245 thôn, bản lõm sóng, đưa tỷ lệ thôn, bản có kết nối băng rộng di động lên 99,56%. Còn tính đến tháng 9/2026, mạng 5G đã phủ sóng 91,99% dân số, trong khi cáp quang đã được triển khai đến 100% xã, phường.

Những hoàn thiện trong hạ tầng số đang giúp người dân nhiều tỉnh miền núi thay đổi cơ cấu sinh kế. Bán hàng trực tuyến, sáng tạo nội dung, kinh doanh trên nền tảng số, cung cấp dịch vụ từ xa hay vận hành các mô hình du lịch cộng đồng đang trở thành những nguồn thu nhập mới của người dân vùng cao.    

Anh A Tủa Phình Hồ, cán bộ xã người Mông ở Phình Hồ, Yên Bái, với hơn 400.000 người theo dõi trên TikTok; ông Phạm Đức Nam, Chủ tịch UBND xã Đồng Văn (Tuyên Quang), có hơn 13.000 người theo dõi, và ông Nguyễn Duy Tư, Bí thư Đảng ủy xã Vân Sơn (Phú Thọ), với hơn 30.000 người theo dõi;... thông qua những video giới thiệu núi rừng, thác nước và cuộc sống bản địa, đang trở thành những "đại sứ" du lịch góp phần đưa hình ảnh quê hương đến với đông đảo người xem, đồng thời quảng bá tiềm năng du lịch của địa phương trên các nền tảng số.

Cùng với du lịch, kinh doanh trực tuyến đang mở thêm hướng tiêu thụ nông sản và đặc sản vùng cao. Không còn chỉ trông chờ thương lái tìm đến tận vườn, các hộ trồng chè, nuôi ong lấy mật, sản xuất dược liệu hay làm hàng thủ công có thể chủ động giới thiệu sản phẩm trên mạng xã hội, bán hàng qua sàn thương mại điện tử và tiếp cận khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố.

Những kênh như Nông sản Tây Bắc 26 với 216.000 người theo dõi, Mai Tây Bắc với 787.200 người theo dõi hay Mẩy Lung Yên Bái với 245.000 người theo dõi,... đang tận dụng sức lan tỏa của các nền tảng số để quảng bá đặc sản địa phương, đưa nông sản vùng cao đến gần hơn với người tiêu dùng. Qua đó, mạng xã hội không chỉ trở thành kênh tiếp thị mới mà còn mở thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm, giúp người dân miền núi mở rộng thị trường ra ngoài phạm vi địa phương.

Trong lĩnh vực dịch vụ công, khi ngày càng nhiều thủ tục hành chính được số hóa, người dân vùng cao nếu được trang bị đầy đủ kỹ năng số có thể thực hiện các thủ tục, giấy tờ trực tuyến, tiết kiệm đáng kể thời gian, công sức và chi phí đi lại.

Hay nhờ hạ tầng viễn thông ngày càng được mở rộng, những hoạt động như chuyển tiền, thanh toán không dùng tiền mặt đang dần trở nên quen thuộc tại nhiều địa phương miền núi, kể cả ở những bản làng vùng sâu, vùng xa, nơi đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.

Cùng với đó, người dân vùng cao có thêm điều kiện tiếp cận công nghệ, thông tin và tri thức mới, từ học tập, sản xuất đến kinh doanh và đời sống thường ngày. Đây không chỉ là sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt, mà còn góp phần nâng cao dân trí, mở rộng cơ hội phát triển và tạo nền tảng để vùng đồng bào dân tộc thiểu số từng bước hòa nhịp với quá trình chuyển đổi số.

Theo rà soát năm 2026, hiện còn khoảng 400 thôn, bản tại 13 tỉnh, thành phố vẫn còn tình trạng lõm sóng. Đây thường là những địa bàn khó triển khai hạ tầng do địa hình phức tạp, dân cư phân tán và chi phí đầu tư lớn.

Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích đến năm 2030 đặt mục tiêu bảo đảm 100% địa bàn đặc biệt khó khăn có hạ tầng viễn thông cơ bản, bao gồm dịch vụ di động mặt đất và Internet băng rộng cố định. Bên cạnh phát triển hạ tầng, chính sách còn hướng tới hỗ trợ điện thoại thông minh, tạo điều kiện để người dân có thiết bị truy cập và sử dụng các dịch vụ số.

Khi có hạ tầng kết nối đủ tốt, người dân được trang bị kỹ năng cần thiết , những vùng đất từng bị hạn chế bởi địa hình có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào các hoạt động kinh tế, người dân có điều kiện để tiếp cận tri thức mới. Khi đó, xóa “vùng lõm” số không chỉ là câu chuyện phủ sóng viễn thông, mà còn là quá trình thu hẹp khoảng cách phát triển, giúp người dân miền núi từng bước biến lợi thế bản địa thành giá trị kinh tế, đồng thời chủ động nắm bắt những cơ hội mà nền kinh tế số mang lại.