Để chính sách phát huy hiệu quả, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng cần phải làm rõ phạm vi điều chỉnh, phương thức thực hiện và lộ trình chuyển tiếp phù hợp để có căn cứ kiểm tra, xử lý vi phạm...

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được trình Quốc hội khóa XVI xem xét để thông qua tại Kỳ họp thứ 2. Dự thảo quy định “cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá” tại cơ sở bán buôn và bán lẻ.

PHẠM VI CẤM CẦN BÁM SÁT MỤC TIÊU CHÍNH SÁCH

Tại phiên thảo luận tổ vào ngày 21/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị làm rõ căn cứ khoa học, tiêu chuẩn kỹ thuật và tính khả thi của đề xuất cấm trưng bày thuốc lá. Theo Chủ tịch Quốc hội, cần phân biệt hành vi trưng bày, quảng bá với các hoạt động phục vụ giao dịch hợp pháp, tránh tình trạng “cấm mà như không cấm” do thiếu cơ sở kiểm tra và xử lý.

Cùng quan điểm, đại biểu Quốc hội Phạm Thúy Chinh (ddoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) đề nghị xác định rõ phạm vi hành vi bị cấm, bao gồm cả việc bố trí sản phẩm, bao bì hoặc nhãn hiệu để người mua có thể nhìn thấy trước khi giao dịch.

Đại biểu Quốc hội Tô Huy Vũ (đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội) cũng lưu ý cần quy định cụ thể những trường hợp người bán được phép đưa sản phẩm hoặc bảng giá cho khách xem khi có yêu cầu. Đây là cơ sở để cả người kinh doanh và lực lượng kiểm tra có cách hiểu thống nhất.

Bên cạnh việc xác định hành vi bị cấm, một vấn đề được đặt ra là liệu quy định cấm trưng bày có nên áp dụng giống nhau đối với hoạt động bán buôn và bán lẻ.

Ở điểm bán lẻ, sản phẩm được bố trí trong khu vực người mua và công chúng có thể trực tiếp quan sát. Trong khi đó, hoạt động bán buôn chủ yếu gắn với nhập hàng, lưu kho, kiểm đếm và phân phối giữa các thương nhân, không phải lúc nào cũng có sự tiếp xúc với người tiêu dùng cuối cùng.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng, nguyên Giám đốc R&D Viện Kinh tế và Quản lý TP.HCM, cho rằng: “Phạm vi quản lý phải bám đúng mục tiêu chính sách và tập trung vào nơi thực sự phát sinh rủi ro, tránh mở rộng sang những hoạt động ít liên quan nhưng lại làm tăng chi phí tuân thủ”.

Theo cách tiếp cận này, việc cấm trưng bày cần tập trung vào những khu vực mà công chúng có thể nhìn thấy sản phẩm, thay vì áp dụng đồng nhất cho mọi hoạt động lưu kho, kiểm kê và vận chuyển trong chuỗi phân phối.

Đối với cơ sở vừa bán buôn vừa bán lẻ, cần có tiêu chí xác định rõ khu vực và hoạt động chịu sự điều chỉnh của quy định, tránh phát sinh nghĩa vụ không cần thiết đối với những khu vực không phục vụ người tiêu dùng trực tiếp.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy việc thiết kế phạm vi cấm cần gắn với đặc điểm của từng loại hình kinh doanh.

Tại Australia, các bang và vùng lãnh thổ áp dụng quy định không để sản phẩm thuốc lá trong tầm nhìn công chúng tại điểm bán lẻ. New Zealand triển khai lệnh cấm trưng bày tại điểm bán lẻ thông qua Đạo luật sửa đổi về Môi trường không khói thuốc năm 2011. Tại Anh, quy định vẫn có ngoại lệ đối với việc trưng bày sản phẩm trong khu vực riêng biệt của cơ sở bán số lượng lớn, không mở ra cho công chúng.

Điểm chung là việc quản lý tập trung vào khả năng công chúng tiếp xúc với hình ảnh sản phẩm, thay vì chỉ căn cứ vào việc một cơ sở có lưu giữ thuốc lá hay không.

PHÂN ĐỊNH THÔNG TIN GIAO DỊCH VỚI HOẠT ĐỘNG QUẢNG BÁ

Khi sản phẩm không còn được trưng bày công khai, vấn đề tiếp theo là cách thức cung cấp thông tin về tên sản phẩm, giá bán và nguồn gốc hàng hóa cho người trưởng thành có nhu cầu mua hợp pháp.

Tại phiên thảo luận tổ ngày 21/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng đặt ra yêu cầu phân biệt hoạt động trưng bày, quảng bá với việc niêm yết giá và sử dụng tên thương mại hợp pháp theo quy định của pháp luật về giá và sở hữu trí tuệ.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng hướng sử dụng tủ đựng kín, không để lộ sản phẩm là phù hợp với mục tiêu hạn chế kích thích mua hàng, nhưng cần có hướng dẫn kỹ thuật cụ thể và chế tài đủ mạnh để bảo đảm thực thi.

Còn đại biểu Quốc hội Trần Văn Khải (đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình) đề nghị bổ sung quy định cho phép niêm yết danh mục tên và giá bán thuốc lá bằng chữ theo mẫu thống nhất, không kèm hình ảnh hoặc yếu tố quảng cáo. Theo đề xuất này, việc cung cấp thông tin trung tính về sản phẩm không nên bị coi là hành vi trưng bày.

Đại biểu cũng kiến nghị làm rõ tính hợp pháp của những thao tác thông thường như lấy sản phẩm từ nơi cất giữ để giao cho khách, kiểm kê hoặc sắp xếp hàng hóa.

Dưới góc độ kinh tế, chuyên gia Nguyễn Hoàng Dũng đề xuất xây dựng danh mục sản phẩm và bảng giá bằng văn bản chuẩn hóa. Theo ông Dũng, thông tin về loại hàng hóa và giá bán dành cho người mua trưởng thành khác về bản chất với việc sử dụng hình ảnh và kệ trưng bày nhằm quảng bá sản phẩm.

Vì vậy, các yêu cầu về kích thước, hình thức trình bày, nội dung thể hiện và cách cập nhật bảng giá cần được hướng dẫn thống nhất.

LỘ TRÌNH CHUYỂN TIẾP PHÙ HỢP ĐỂ THỐNG NHẤT THỰC THI

Bên cạnh phạm vi áp dụng và thông tin giao dịch, các chuyên gia cũng cho rằng cần một giai đoạn chuyển tiếp khoảng 18-24 tháng kể từ khi luật sửa đổi được thông qua, sẽ tạo điều kiện để cơ quan thực thi hoàn thiện hướng dẫn, tổ chức đào tạo, tập huấn dựa trên kinh nghiệm thực tế, đồng thời để nhà bán lẻ có thời gian điều chỉnh cách vận hành và thực hiện đúng quy định ngay từ giai đoạn đầu áp dụng. 

Tại Hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức trong tháng 8/2026, một số hộ kinh doanh cũng có nhiều băn khoăn liên quan tới thời gian chuyển đổi để có thể thực hiện đúng quy định mới và mong có khoảng thời gian làm quen, chuyển đổi hợp lý, để tránh tình trạng người kinh doanh chưa kịp hiểu hoặc chưa kịp điều chỉnh đã đứng trước rủi ro sai sót. 

Chia sẻ với báo chí, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng, cho rằng thời gian chuyển tiếp phải dựa trên đánh giá tác động và khả năng đáp ứng của các cơ sở kinh doanh.

Theo bà Nga, người bán cần đủ thời gian tìm hiểu quy định, sắp xếp lại quầy hàng, thay đổi các vật dụng trưng bày, trong khi cơ quan quản lý phải chuẩn bị hướng dẫn và biện pháp hỗ trợ triển khai.

“Để chính sách thực thi hiệu quả, cần đi kèm lộ trình phù hợp và những giải pháp hỗ trợ người kinh doanh, nhất là các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, thích ứng với quy định mới”, bà Nga nhấn mạnh.

Luật sư Hoàng Hà, Đoàn Luật sư TP.HCM, ủng hộ việc nên có giai đoạn chuyển đổi theo từng bước, theo đó phương án 18-24 tháng cần được quyết định trên cơ sở đánh giá tác động thực tế. Một số địa bàn đại diện cho nhiều loại hình kinh doanh có thể được lựa chọn để thử nghiệm cách hướng dẫn, đo lường chi phí tuân thủ và khả năng kiểm tra trước khi áp dụng rộng.