Theo Bộ Y tế, nguyên nhân chính của giá thuốc lá thấp vì thuế thuốc lá của Việt Nam còn rất thấp. Khoảng cách thời gian giữa các lần tăng thuế khá dài nên không tạo ra tác động đủ để giảm sức mua và giảm tiêu dùng...

Theo báo cáo Tổng kết 13 năm thi hành Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế cho rằng giá thuốc lá thấp là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng tiêu dùng trong người dân và thu hút người hút mới, đặc biệt là những đối tượng nghèo và thanh thiếu niên.

GIÁ THUỐC LÁ THẤP SẼ KHÓ GIẢM TỶ LỆ SỬ DỤNG 

Bộ Y tế cho biết căn cứ Khoản 2 Điều 19 Luật Phòng chống tác hại thuốc lá, và xuất phát từ yêu cầu thực tế một số yếu tố hình thành giá thay đổi tác động đến giá bán, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 70/QĐ-BTC về giá bán tối thiểu sản phẩm thuốc lá điếu tiêu thụ trong nước.

Cụ thể, giá bán tối thiểu sản phẩm thuốc lá loại phổ thông có đầu lọc tiêu thụ trong nước đối với bao cứng là 4.390 đồng/bao; bao mềm là 3.860 đồng/bao, mỗi bao thuốc lá có 20 điếu.

Mức giá này là giá bán của doanh nghiệp trên phương tiện của bên mua, đã bao gồm thuế tiêu thụ đặc biệt và khoản đóng góp bắt buộc vào Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng. Quy định về giá bán tối thiểu có ý nghĩa trong việc hạn chế sản xuất các loại thuốc lá rẻ tiền.

Tuy nhiên, tại khoản 13 Điều 73 Luật Giá số 16/2023/QH15 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2024 quy định: ”Bãi bỏ khoản 2 Điều 19 của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá số 09/2012/QH13 đã được sửa đổi bổ sung một số điều theo Luật số 28/2028/QH14”. Theo đó, kể từ ngày 1/7/2024, sản phẩm thuốc lá không thuộc diện Nhà nước định giá.

Theo Bộ Y tế, giá thuốc lá tại Việt Nam hiện nay còn rất thấp so với giá sản phẩm thuốc lá của các nước trong khu vực và trên thế giới. Vì vậy, chưa đáp ứng được mục tiêu giảm tiêu dùng các sản phẩm thuốc lá.

Bộ Y tế dẫn báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy năm 2020, giá trung bình một bao thuốc nhãn Marlboro ở Việt Nam là 2,82 đô la PPP/1 bao (tính theo sức mua tương đương), chỉ bằng 1/3 so với mức bình quân của tất cả các quốc gia trên thế giới (8,46 đô la PPP/bao). Giá thuốc lá ở Việt Nam đứng thứ 157 trên tổng số 161 quốc gia có số liệu báo cáo năm 2020.

Giá thuốc lá tại Việt Nam hiện nay cũng thấp nhất so với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á, ít hơn 1 đô la Mỹ. 

GIÁ THUỐC LÁ NGÀY CÀNG RẺ SO VỚI THU NHẬP

Về chính sách thuế thuốc lá, Bộ Y tế cho biết từ năm 2013 đến 2025, Việt Nam đã thực hiện 3 lần tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá. Đó là vào các năm 2016 tăng từ 65% lên 70%; năm 2019 tăng từ 70% lên 75%. Năm 2025, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2025 (có hiệu lực từ 1/1/2026) quy định rõ về thuế suất và mức thuế tuyệt đối tăng theo lộ trình cho các sản phẩm thuốc lá.

Về thuế suất theo tỷ lệ (%): Mức thuế suất thuế tỷ lệ hiện hành đối với tất cả các loại thuốc lá (bao gồm thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, các dạng khác) là 75%, và được giữ nguyên trong Luật mới.

Mức thuế suất tuyệt đối (tăng theo lộ trình): Luật mới bổ sung mức thuế tuyệt đối, được áp dụng theo lộ trình tăng dần từ năm 2027-2031. Mức thuế này áp dụng cho bao thuốc lá có 20 điếu như sau:

Mức thuế tuyệt đối này sẽ được Chính phủ hướng dẫn quy đổi đối với bao thuốc lá hoặc xì gà có số lượng/trọng lượng khác với quy chuẩn trên.

Tuy nhiên, theo theo đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới và các chuyên gia của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, các mức tăng thuế này vẫn còn thấp (70-75%) với tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ chỉ khoảng 36%, và chỉ có tác động giảm tiêu dùng thuốc lá vào năm tăng thuế, sau đó lại tăng trở lại.

Bộ Y tế cho rằng nguyên nhân chính của giá thuốc lá thấp vì thuế thuốc lá của Việt Nam còn rất thấp. Tỷ lệ thuế thuốc lá tính theo giá bán lẻ (bao gồm thuế tiêu thụ đặc biệt và giá trị gia tăng) bằng một nửa của hầu hết các nước ASEAN.

Theo Luật thuế Tiêu thụ đặc biệt sửa đổi năm 2025, hiện nay Việt Nam đang áp dụng tính thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt theo tỷ lệ là 75%, và giá tính thuế là giá xuất xưởng cùng thuế tuyệt đối theo lộ trình.

Song thực tế cho thấy, các mức tăng thuế thuốc lá giai đoạn 2016-2025 còn thấp, khoảng cách thời gian giữa các lần tăng thuế khá dài nên không tạo ra tác động đủ để giảm sức mua và giảm tiêu dùng.

Trong khi thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam vẫn tăng đều đặn hàng năm, nên giá thuốc lá ngày càng rẻ hơn so với thu nhập và trở nên dễ tiếp cận hơn.

Đánh giá chung về tác động tăng thuế giai đoạn 2015-2025, Bộ Y tế cho rằng giá thuốc lá vẫn ngày càng rẻ đi so với thu nhập, có tác động rất ít tới tỷ lệ hút thuốc và không thể đạt mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc.

Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng góp phần không đạt mục tiêu giảm tiêu dùng và giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong nam giới đã được đề ra trong Chiến lược phòng chống tác hại của thuốc lá đến năm 2030 là 36%.