Đề xuất cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá tại các điểm bán hàng

Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Hồ sơ do Bộ Y tế xây dựng.

Theo Tờ trình xây dựng Luật, Bộ Y tế đề nghị bổ sung hành vi cấm kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp người sử dụng, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác.

Lý do là Luật Đầu tư vừa được Quốc hội thông qua vào tháng 12/2025 đã đưa thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vào danh mục hàng hóa cấm kinh doanh.

Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội cũng đã quy định: “Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, khí, chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe con người”.

Tuy nhiên, hiện nay Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chưa có khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và chưa rõ chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe con người là sản phẩm gì; chưa quy định cấm chứa chấp, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại tài trợ, sử dụng các sản phẩm này.

Do vậy, nếu không khẩn trương thể chế hóa quy định cấm của Nghị quyết số 173/2024/QH15 vào Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sẽ không bảo đảm tính nhất quán của hệ thống pháp luật, đặc biệt trong bối cảnh Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 thể hiện rõ định hướng cấm toàn diện các sản phẩm này.

Đồng thời, Việt Nam khó thực hiện đầy đủ các khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nghĩa vụ theo Công ước Khung WHO về Kiểm soát thuốc lá (FCTC), nhất là nguyên tắc phòng ngừa và bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên trước các sản phẩm thuốc lá mới.

Một chính sách quan trọng nữa cũng được Bộ Y tế đề xuất là tăng cường các biện pháp giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá điếu, bao gồm cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán; mở rộng thêm các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn; tăng diện tích cảnh báo sức khỏe sức khỏe bằng chữ và hình ảnh của mỗi mặt chính trước và mặt chính sau trên bao, tút, hộp thuốc lá.

Về chính sách cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức, Bộ Y tế nêu quan điểm cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá. Quy định cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá phải có giấy phép bán thuốc lá; những cá nhân bán thuốc lá tại cửa hàng, quán nước, quán cà phê, bán hàng rong... mà không có giấy phép như hiện nay phải bị xử lý vi phạm hành chính.

Khi cấp giấy phép bán thuốc lá cần có điều kiện về nơi trưng bày, như phải có tủ đựng thuốc lá riêng, bảo đảm yêu cầu không chung, lẫn với hàng hoá khác; tủ có cửa, rèm, mành kéo che kín, bảo đảm không quan sát được bao thuốc được khi đóng cửa tủ, và phải thường xuyên đóng cửa tủ sau khi mở để lấy thuốc lá.

Đối với chính sách mở rộng địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn, dự thảo Luật cụ thể hóa loại hình cơ sở có nguy cơ cháy, nổ cao theo quy định tại Luật Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ và theo quy định của Chính phủ thành địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà và trong khuôn viên. Mở rộng địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà (không có phòng dành riêng cho người hút thuốc lá), trừ quán bar, karaoke, vũ trường.

Với chính sách tăng diện tích in cảnh báo trên bao bì thuốc lá, ở dự thảo lần này, Bộ Y tế đề xuất tăng diện tích nhãn cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên ít nhất 85% diện tích của mỗi mặt chính trước và mặt chính sau trên bao, tút, hộp thuốc lá.

Bộ Y tế lý giải, theo quy định của Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, diện tích in cảnh báo trên bao bì thuốc lá là 50% diện tích mặt trước và sau. Luật cũng giao Chính phủ quy định lộ trình tăng diện tích.

Tuy nhiên, Nghị định 77/2013/NĐ-CP chưa quy định lộ trình tăng cụ thể. Trong 13 năm qua, Việt Nam chưa tăng diện tích in cảnh báo, trong khi xu hướng của các quốc gia trên thế giới ngày càng tăng cường các biện pháp kiểm soát thuốc lá, trong đó có biện pháp tăng diện tích in cảnh báo.

Hiện nay, Việt Nam đang nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ diện tích in cảnh báo thấp nhất, trong khi hiện đã có 60 quốc gia có diện tích in cảnh báo từ 75% trở lên.

Do vậy, Bộ Y tế cho rằng giải pháp tăng diện tích nhãn cảnh báo sức khỏe lên 85% diện tích bao bì thuốc lá được xác định là giải pháp tối ưu cần được lựa chọn trong chính sách.

“Giải pháp này sẽ tác động đến nhận thức và hành vi của người dân, giúp giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, phù hợp với nghĩa vụ quốc tế, mà còn mang lại lợi ích cho sức khỏe cộng đồng và kinh tế - xã hội”, Bộ Y tế nêu trong tờ trình.