Trước nguy cơ hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng do El Nino, yêu cầu đặt ra phải chủ động ứng phó, sớm hành động, không chờ đến mùa khô năm 2027 mới chống hạn...

Theo thông tin từ cơ quan khí tượng thủy văn, El Nino 2026-2027 đã đạt ngưỡng rất mạnh và còn tiếp tục mạnh lên. Dự báo El Nino có khả năng tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh và đạt cực đại trong những tháng cuối năm 2026, với tác động có thể kéo dài sang  đầu năm 2027.

Dự báo Việt Nam có thể chịu tác động rõ hơn trong những tháng tới; nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn ở mức rất cao. Các địa phương cần chủ động chuẩn bị cho cả hai nhóm nguy cơ: một mặt mưa lớn, bão, lũ, các hiện tượng thiên tai cực đoan; mặt khác là nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn có khả năng kéo dài trong mùa khô 2026–2027.

EL NINO ẢNH HƯỞNG AN NINH NGUỒN NƯỚC, SINH HOẠT, SẢN XUẤT KINH DOANH, CÂY TRỒNG

Tại họp báo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tháng 9/2026, thông tin về an ninh nguồn nước trước nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, ông Ngô Mạnh Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước cho biết theo thống kê, từ tháng 5/2026, nguồn nước trên đa số sông, suối đã bắt đầu chịu ảnh hưởng của El Nino và có xu thế thấp hơn trung bình nhiều năm. Trong giai đoạn tháng 6-8/2026, dòng chảy trên hầu hết các sông, suối thuộc 12 lưu vực sông lớn thấp hơn từ 10-75% so với trung bình nhiều năm, trừ lưu vực sông Hồng và dòng chính sông Mã.

Dự báo lượng mưa có thể thiếu hụt 10-40%, trong khi xâm nhập mặn có khả năng xuất hiện sớm và lấn sâu. Xu hướng thiếu hụt nguồn nước hiện nay tương đồng với diễn biến trong các năm 2015 và 2019, là những năm chịu ảnh hưởng lớn của El Nino.

Dẫn bài học từ các mùa hạn 2015-2016 và 2019-2020, Cục Quản lý tài nguyên nước cho biết rủi ro bắt đầu từ cuối mùa lũ và nguồn nước các sông, suối, hồ chứa trên các lưu vực sông lớn có nguy cơ xảy ra thiếu hụt lượng nước tích trữ các hồ.

Trong đó, với mức thiếu hụt dòng chảy trong các tháng mùa lũ so với trung bình nhiều năm, đặc biệt là trên các lưu vực sông khu vực miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ thì nguy cơ cao các hồ chứa sẽ không thể tích đủ nước để cấp cho mùa cạn.

Đáng chú ý, khi hiện tượng El Nino xảy ra, với mức thiếu hụt dung tích tích trữ cuối mùa lũ tại các hồ chứa (74% hồ thủy điện thiếu hụt từ 15-80% và 40% hồ thủy lợi thiếu hụt từ 20-87%) và kết hợp với suy giảm dòng chảy các tháng mùa cạn (nguy cơ thiếu hụt 15-78% so với trung bình nhiều năm) sẽ càng làm gia tăng nguy cơ mất an ninh nguồn nước trên các lưu vực sông và trên cả nước.

Tại hội nghị sơ kết sản xuất trồng trọt, phòng, chống hạn hán năm 2026 do El Nino và triển khai kế hoạch năm 2027 tại Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên diễn ra ngày 14/10/2026, các chuyên gia cảnh báo hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong vụ đông xuân 2026-2027 có thể ảnh hưởng 25.000-45.000ha cây trồng tại Duyên hải Nam Trung Bộ và 105.000-150.000ha tại Tây Nguyên.

Sang vụ hè thu và vụ mùa năm 2027, diện tích có nguy cơ bị ảnh hưởng tại Duyên hải Nam Trung Bộ ước khoảng 55.000-98.000ha.

Với diễn biến nguy cơ El Nino kéo dài, ngành trồng trọt đề nghị các địa phương căn cứ nguồn nước để bố trí lịch thời vụ, ưu tiên giống ngắn ngày, tưới tiết kiệm và chuyển đổi cây trồng tại nơi thiếu nước.

KỊCH BẢN ỨNG PHÓ, CHỦ ĐỘNG TỪ SỚM, TỪ XA

Trước nguy cơ hạn hán và thiếu nước, yêu cầu đặt ra là phải chủ động ứng phó từ sớm, từ xa, điều hòa và phân phối tài nguyên nước theo từng lưu vực sông, không chờ đến khi xảy ra thiếu nước mới triển khai giải pháp.

Đặc biệt, Cục Quản lý tài nguyên nước lưu ý cần chủ động xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ, cắt giảm diện tích canh tác, nhất là các diện tích đất nông nghiệp có nguy cơ thiếu hụt nguồn nước và các khu vực nằm ngoài phạm vi cấp nước của các hồ chứa thủy lợi, thủy điện.

Ngoài ra cũng cần điều chỉnh chế độ khai thác nước đối với các công trình ở hạ du các hồ chứa thủy điện nhằm tận dụng tối ưu nguồn nước trong trường hợp các hồ chứa thủy điện phải vận hành đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống điện; điều chỉnh nhiệm vụ đối với các hồ chứa thủy lợi hiện có mà chưa khai thác hết khả năng tích trữ nước của công trình, ưu tiên cấp nước phục vụ sản xuất, dân sinh trong khu vực...

Đại diện Cục Quản lý tài nguyên nước cũng nhấn mạnh việc xây dựng phương án chủ động ứng phó với nguy cơ thiếu hụt nguồn nước về các hồ chứa thủy điện trong các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027, trong đó bao gồm phương án tích nước các hồ chứa thủy điện, phương án huy động các nguồn điện khác để dự phòng bổ sung cho nguy cơ thiếu hụt nguồn thủy điện khi phải giữ nước để điều tiết cấp nước hạ du trong mùa khô năm 2027, nhất là nước sinh hoạt ở khu vực miền Trung và Đông Nam Bộ.

Cũng theo Cục Quản lý tài nguyên nước, việc xây dựng kịch bản nguồn nước mùa khô năm 2026-2027 được xác định là cơ sở quan trọng để chủ động điều tiết, phân bổ và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, nhất là trong bối cảnh nguy cơ El Nino làm gia tăng rủi ro hạn hán, thiếu nước.

Ở kịch bản rủi ro cao, lượng mưa và dòng chảy có thể giảm phổ biến 10-20% so với trung bình nhiều năm. Nhiều hồ chứa có nguy cơ không tích đủ nước cho mùa cạn 2027; xâm nhập mặn có thể xuất hiện sớm, lấn sâu hơn trung bình và gây ảnh hưởng cục bộ.

Đối với kịch bản rủi ro cao, các địa phương cần rà soát lượng nước tích trữ tại các hồ, chủ động cân đối và phân bổ tiết kiệm ngay từ đầu mùa cạn. Nước sinh hoạt được ưu tiên hàng đầu, tiếp đến là các nhu cầu sản xuất thiết yếu và hoạt động kinh tế khác.

Ở kịch bản rủi ro rất cao, lượng mưa và dòng chảy có thể thiếu hụt phổ biến 20-40%. Đa số hồ thủy lợi, thủy điện có nguy cơ không tích đủ nước cuối mùa lũ, nhất là tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Khi đó, xâm nhập mặn có thể đến sớm, lấn sâu với mức độ tương đương các đợt El Nino rất mạnh giai đoạn 2015-2016 và 2019-2020.

Trong kịch bản rủi ro rất cao, việc phân phối nước phải được kiểm soát chặt chẽ theo thứ tự ưu tiên; hạn chế nhu cầu chưa cấp thiết, điều chỉnh lịch sản xuất hoặc cắt giảm hoạt động tiêu tốn nhiều nước nhưng hiệu quả kinh tế thấp.