Chuyển đổi số đang thúc đẩy khu vực công chuyển từ số hóa hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu, với hạ tầng số liên thông là nền tảng nâng cao hiệu quả điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp...

Trong bối cảnh toàn hệ thống chính trị đang triển khai “Chiến dịch 100 ngày” với quyết tâm tháo gỡ các điểm nghẽn trong việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; việc chuyển hóa hạ tầng số và dữ liệu thành năng lực quản trị thực chất đã trở thành yêu cầu cấp thiết.

Điều này đặt ra trách nhiệm trực tiếp đối với người đứng đầu, đội ngũ chuyên gia và cán bộ quản lý công nghệ trong việc lựa chọn kiến trúc phù hợp, làm chủ công nghệ chiến lược và bảo đảm an toàn cho các hệ thống dữ liệu trọng yếu.

Đây cũng là nội dung được thảo luận tại Hội thảo “Chuyển đổi số trong khu vực công: Kiến tạo hạ tầng bền vững và bảo đảm an ninh dữ liệu hướng đến mục tiêu tăng trưởng quốc gia” do Synology Việt Nam và IEC Consulting phối hợp tổ chức, dưới sự bảo trợ chuyên môn của Hội đồng Khoa học, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia; Vụ Khoa học Công nghệ Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương. 

CHÍNH QUYỀN SỐ PHẢI CHUYỂN TỪ "LÀM NHIỆM VỤ" SANG TẠO RA KẾT QUẢ THỰC CHẤT

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Hồng Hiển, Ủy viên Hội đồng Khoa học Ban Chính sách Chiến lược Trung ương, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cho biết trong mô hình tăng trưởng mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu. "Khu vực công vì vậy không thể đứng ngoài quá trình này, càng không thể đi sau," ông nhấn mạnh.

Theo ông Hiển, chuyển đổi số trong khu vực công phải thực sự đổi mới phương thức quản trị quốc gia, nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành và cắt giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp. Trọng tâm không còn là "thực hiện nhiệm vụ" mà phải chuyển sang tạo ra kết quả thực chất, có thể đo lường được.

Yêu cầu này càng rõ trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp khi từ ngày 1/7/2025, cả nước tổ chức lại còn 34 tỉnh, thành phố, bỏ cấp huyện, tập trung về cấp tỉnh và cấp xã.

Việc tổ chức lại bộ máy đồng thời đặt ra yêu cầu tái cấu trúc hoạt động trên nền tảng số, bảo đảm chính quyền số vận hành thông suốt từ Trung ương đến tỉnh, xã. Trong đó, cấp xã trực tiếp cung cấp phần lớn dịch vụ công cho người dân, khiến năng lực quản trị dựa trên dữ liệu trở thành một yếu tố quan trọng đối với hiệu quả vận hành.

Mục tiêu đến năm 2030 là số hóa toàn bộ hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính, sử dụng thống nhất các nền tảng số dùng chung và chuẩn hóa, kết nối các cơ sở dữ liệu để sẵn sàng khai thác cho trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy dữ liệu vẫn còn phân tán, chất lượng chưa đồng đều, mức độ liên thông giữa các hệ thống chưa cao. Quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cũng làm phát sinh khối lượng lớn dữ liệu cần chỉnh lý, chuẩn hóa và cập nhật.

"Khi tổ chức bộ máy, địa giới hành chính thay đổi, dữ liệu cũng phải được chuẩn hóa, làm sạch, cập nhật và kết nối theo mô hình mới, nhưng vẫn phải bảo đảm tính kế thừa, liên tục và không làm gián đoạn dịch vụ công," ông Hiển nói.

AN NINH DỮ LIỆU LÀ ĐIỀU KIỆN ĐỂ HẠ TẦNG SỐ VẬN HÀNH BỀN VỮNG

Tại Hội thảo, ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia nhấn mạnh, chia sẻ trong giai đoạn mới và trong giai đoạn tới, dữ liệu sẽ trở thành một trong những tài sản chiến lược quan trọng nhất trong khu vực công.

Khi dữ liệu các cơ quan nhà nước đang được kết nối và chia sẻ và khai thác hiệu quả, chúng ta có thể thay đổi căn bản phương thức quản trị: từ quản lý dựa nhiều vào báo cáo sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ ứng phó khi vấn đề xảy ra sang phân tích và dự báo chủ động ra quyết định.

Theo ông, chuyển đổi số đã đi qua giai đoạn chỉ tập trung số hóa tài liệu, văn bản và quy trình. Công nghệ hiện được đưa sâu vào hoạt động quản trị, đặc biệt là AI và khai thác dữ liệu để phục vụ điều hành, ra quyết định. Nhưng dữ liệu càng có giá trị thì càng trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng.

"Chuyển đổi số và an ninh mạng không phải hai bài toán tách rời," ông Hiền cho biết. "An ninh mạng phải trở thành một cấu phần của chuyển đổi số ngay từ khâu thiết kế."

Từ đó, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia đề xuất các nguyên tắc Security by Design và Data Protection by Design, tức đưa yêu cầu an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu ngay từ giai đoạn thiết kế. Khả năng phục hồi cũng phải được tính đến từ đầu. Một hệ thống số tốt không chỉ có nhiều tính năng mà phải an toàn, tin cậy và có khả năng duy trì hoạt động trước sự cố. 

Trong khi đó, ông Phạm Trung Thành, chuyên gia an toàn bảo mật của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, cảnh báo quá trình chuyển dịch từ hạ tầng vật lý lên đám mây khiến nhiều cơ quan phải vận hành đồng thời hệ thống cũ và mới, tạo nên kiến trúc phức tạp, trong khi nhân lực chuyên trách an toàn thông tin còn hạn chế.

Theo ông Thành, giải pháp là đưa tư duy "bảo mật ngay từ thiết kế" vào toàn bộ hệ thống. Các đơn vị cần nhận diện tài sản số và cơ sở dữ liệu quan trọng, xác định rõ trách nhiệm bảo vệ từng luồng dữ liệu, kiểm soát quyền truy cập và giám sát xuyên suốt vòng đời dữ liệu. Cùng với đó là yêu cầu thường xuyên diễn tập các kịch bản tấn công, kiểm tra khả năng khôi phục và xác định rõ dữ liệu đang được lưu trữ ở đâu, có thể phục hồi trong bao lâu và mức độ gián đoạn chấp nhận được.

HẠ TẦNG DỮ LIỆU LIÊN THÔNG - NỀN TẢNG CHO MÔ HÌNH QUẢN TRỊ SỐ

Chia sẻ từ kinh nghiệm thực tiễn của địa phương, bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP. HCM, cho biết từ giữa năm 2025, TPHCM đã chuyển dịch mạnh mẽ từ số hóa hành chính sang quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, trong đó Trung tâm Chuyển đổi số TP. HCM đóng vai trò đầu mối kỹ thuật, xóa bỏ tình trạng “ốc đảo dữ liệu”.

Theo thông tin từ Trung tâm Chuyển đổi số TP. HCM, đến nay, 100% hệ thống trọng yếu của TP. HCM vận hành trên đám mây bảo mật, 1.286 máy chủ (bao gồm máy chủ vật lý và ảo hóa nền tảng) được dùng để lưu trữ và xử lý dữ liệu cho các hệ thống thông tin, nền tảng số dùng chung; kết nối xuyên suốt và liên thông 600 điểm với hệ thống hội họp trực tuyến kết nối đến 168 phường/xã và hơn 500 đơn vị khác.

Trong giai đoạn tới, TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thiện các tiêu chí cơ bản như hiện thực hóa mô hình “người dân chỉ khai báo 1 lần”, thử nghiệm AI Platform (trợ lý ảo, bóc tách ghi âm cuộc họp), xây dựng sàn dữ liệu cho thành phố để giao dịch dữ liệu minh bạch, đào tạo kỹ năng phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo cho cán bộ toàn, nhân viên toàn thành phố.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Henry Nguyễn, Giám đốc điều hành toàn quốc Synology, cho biết việc kiến tạo hạ tầng số bền vững, liên thông dữ liệu và bảo đảm khả năng phục hồi của các hệ thống trọng yếu là điều kiện tiên quyết để quản trị hiệu quả. Trong đó, hạ tầng cần đáp ứng các tiêu chuẩn về bảo vệ dữ liệu, dữ liệu phân tán trên nhiều hệ thống và cần tăng cường khả năng kiểm soát và bảo vệ dữ liệu.