Trong bối cảnh đó, chính sách thuế thích ứng như thế nào để góp phần thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng lực và thích ứng với sự chuyển dịch của chuỗi cung ứng toàn cầu là điều hết sức quan trọng.

Những năm qua, hệ thống chính sách thuế luôn sử dụng các đòn bẩy ưu đãi như các sắc thuế về giá trị gia tăng, thu nhập doanh nghiệp, thuế suất ưu đãi cho lĩnh vực đầu tư công nghệ cao, thu hút đầu tư nước ngoài… đã mang lại nguồn vốn lớn, tạo đà cho doanh nghiệp trong nước.

Tuy nhiên, trong bối cảnh áp thuế tối thiểu toàn cầu thì việc hạ đáy các thuế suất ưu đãi đối với thuế thu nhập doanh nghiệp không còn là cơ hội quan trọng thu hút doanh nghiệp đầu tư nước ngoài.

Hiệu quả từ đầu tư nước ngoài vào Việt Nam những năm qua đã được thấy rõ. Tuy nhiên, khi nhìn nhận lại mục tiêu thích ứng với chuỗi dịch chuyển toàn cầu cũng như kinh tế xanh, kinh tế số thì còn nhiều điểm mà chính sách thuế chưa đạt được như kỳ vọng.

Các mặt hàng xuất khẩu chiếm tỷ trọng cao vẫn thuộc về doanh nghiệp FDI. Các doanh nghiệp Việt xuất khẩu chủ yếu thuộc các lĩnh vực gia công, nông sản, thủy hải sản hoặc những mặt hàng không mang lại giá trị gia tăng cao.

Nghĩa là doanh nghiệp Việt vẫn đang đứng ngoài các chuỗi sản xuất của doanh nghiệp đầu tư nước ngoài.

Theo bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, nguồn nhân lực kỹ thuật cao là một điểm yếu của doanh nghiệp Việt nên cơ chế thuế tới đây sẽ cho khấu trừ chi phí đối với nhân lực kỹ thuật cao. Tương tự như nghiên cứu khoa học công nghệ để doanh nghiệp đào tạo, đầu tư tạo ra nguồn nhân lực kỹ thuật cao. "Đây là điểm mấu chốt quan trọng khi mà các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu cũng như tham gia vào chuỗi của các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài tại Việt Nam", bà Hải chia sẻ. 

Theo các chuyên gia, chính sách thuế chưa bao giờ là yếu tố quyết định nhưng là một yếu tố thúc đẩy quan trọng để doanh nghiệp Việt đủ niềm tin vững bước trong quá trình gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu. Các chuyên gia cho rằng, cải cách hoàn thuế giá trị gia tăng là một chính sách khả thi. Bộ Tài chính dự kiến tháng 12 tới triển khai hoàn thuế tự động, hoàn thuế ưu tiên theo luật quản lý thuế mới; doanh nghiệp xuất khẩu tuân thủ tốt sẽ được hoàn thuế hoàn toàn tự động, không cần phải chuẩn bị hồ sơ như trước đây.