Du lịch Mỹ Latinh tìm hướng đi mới trước sức ép quá tải

Du lịch bùng nổ đang mang lại nguồn thu lớn cho nhiều điểm đến tại Mỹ Latinh, nhưng đồng thời làm gia tăng áp lực lên môi trường, hạ tầng và đời sống người dân. Trước thực tế này, du lịch dựa vào cộng đồng và những mô hình kinh doanh bền vững đang được xem là hướng đi mới…

Punta Cana, Cộng hòa Dominica - một trong những điểm đến du lịch nổi tiếng tại khu vực Mỹ Latinh. Ảnh: Erika Santelices/AFP/Getty Image
Punta Cana, Cộng hòa Dominica - một trong những điểm đến du lịch nổi tiếng tại khu vực Mỹ Latinh. Ảnh: Erika Santelices/AFP/Getty Image

Mỹ Latinh đang nổi lên là một trong những khu vực du lịch năng động nhất thế giới. Theo Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism), lượng khách quốc tế đến Nam Mỹ tăng 7% trong năm 2025, trong khi Trung Mỹ tăng 5%, đều cao hơn mức bình quân toàn cầu. Đà tăng trưởng này phản ánh sức hấp dẫn ngày càng lớn của khu vực với những điểm đến giàu tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa và bản sắc bản địa.

Tuy nhiên, phía sau sự khởi sắc của ngành du lịch là những sức ép ngày càng rõ nét. Tại nhiều địa danh nổi tiếng, lượng khách tăng nhanh vượt quá khả năng tiếp nhận của môi trường và hạ tầng địa phương, kéo theo những hệ lụy về sinh thái, xã hội và kinh tế.

Machu Picchu, thành cổ của người Inca tại Peru, là một ví dụ điển hình. Địa danh này thu hút tới 5.600 lượt khách mỗi ngày. Năm 2025, cơ quan giám sát chính thức của Peru cảnh báo số vé tham quan được bán ra vượt quá giới hạn cho phép, có thể khiến di sản đứng trước nguy cơ bị đưa vào Danh sách Di sản thế giới bị đe dọa của UNESCO. 

Trong khi đó, tại thủ đô Mexico City, dòng khách du lịch và những người làm việc từ xa (digital nomads) đổ về các khu phố như Roma và Condesa đã góp phần đẩy giá thuê nhà lên cao, làm bùng phát những cuộc biểu tình của người dân địa phương.

Tại hội chợ thương mại du lịch quốc tế ITB Americas ở Guadalajara, Mexico, các chuyên gia đã chia sẻ với DW về những chuyển động mới của ngành du lịch khu vực, trong đó nổi bật là xu hướng thu hẹp quy mô đoàn khách, tăng cường trải nghiệm bản địa và đưa cộng đồng địa phương trở thành chủ thể trong hoạt động kinh doanh du lịch.

DU LỊCH BỀN VỮNG DẦN TRỞ THÀNH XU HƯỚNG CHỦ ĐẠO

Theo Richard Bazan, Giám đốc khu vực châu Mỹ của Planeterra, tổ chức phi lợi nhuận chuyên thúc đẩy và hỗ trợ du lịch dựa vào cộng đồng, ngành du lịch đang chứng kiến sự thay đổi đáng kể trong nhu cầu của khách hàng.

Du khách đổ về Machu Picchu, thành cổ của người Inca tại Peru. Ảnh: Michalakis Ppalis/Zoonar/picture alliance
Du khách đổ về Machu Picchu, thành cổ của người Inca tại Peru. Ảnh: Michalakis Ppalis/Zoonar/picture alliance

Thay vì những chuyến đi theo đoàn đông người với lịch trình được thiết kế sẵn, ngày càng nhiều du khách lựa chọn các nhóm nhỏ và trải nghiệm mang tính cá nhân. Quy mô đoàn khách từng phổ biến ở mức 20 người nay có thể chỉ còn 4 - 5 người.

Sự thay đổi này tạo điều kiện cho những sản phẩm du lịch gắn với trải nghiệm văn hóa, đời sống và thiên nhiên địa phương phát triển. Du khách không chỉ muốn tham quan các địa danh nổi tiếng mà còn quan tâm nhiều hơn đến cách người dân sinh sống, sản xuất, gìn giữ truyền thống và bảo vệ môi trường tại điểm đến.

Một xu hướng khác đang được chú ý là du lịch đóng góp tích cực cho thiên nhiên (nature-positive tourism). Theo đó, các chương trình du lịch được thiết kế để tạo ra những đóng góp thiết thực cho hệ sinh thái, chẳng hạn hỗ trợ tài chính cho các dự án trồng và phục hồi rừng.

Xu hướng này cũng được củng cố bởi sự thay đổi trong nhận thức của người tiêu dùng. Khảo sát thường niên năm 2025 của Booking.com, với 32.000 người tham gia tại 34 quốc gia, cho thấy 93% số người được hỏi muốn đưa ra những lựa chọn du lịch bền vững hơn. Đặc biệt, lần đầu tiên có hơn một nửa số người tham gia khảo sát (53%) nhận thức được tác động của hoạt động du lịch đối với cộng đồng địa phương, chứ không chỉ đối với môi trường.

CỘNG ĐỒNG ĐỊA PHƯƠNG CẦN ĐƯỢC CHIA SẺ LỢI ÍCH

Một trong những vấn đề căn bản của mô hình kinh doanh du lịch truyền thống là phần lớn nguồn thu không đến được với những người trực tiếp sinh sống tại điểm đến. Trong khi cộng đồng địa phương phải đối mặt với áp lực gia tăng về môi trường, tài nguyên và hạ tầng, khả năng tham gia vào chuỗi giá trị du lịch của họ vẫn còn hạn chế.

Quần đảo Galapagos áp dụng mức phí tham quan 200 USD đối với du khách nước ngoài từ năm 2024. Ảnh: Alie Skowronski/AP Photo/picture alliance
Quần đảo Galapagos áp dụng mức phí tham quan 200 USD đối với du khách nước ngoài từ năm 2024. Ảnh: Alie Skowronski/AP Photo/picture alliance

Bà Sarah Payne, Giám đốc Quỹ Reset Tourism thuộc UnTours Foundation, cho rằng khả năng tiếp cận nguồn vốn là một trong những rào cản lớn nhất đối với các cộng đồng muốn phát triển hoạt động du lịch của chính mình. "Tiếp cận nguồn vốn là yếu tố then chốt, nhưng lại vô cùng khó khăn đối với các cộng đồng địa phương", bà Payne nhận định.

Theo bà, các sản phẩm tài chính trên thị trường thường có chi phí cao và điều kiện vay kém linh hoạt, bởi ngành du lịch được xem là lĩnh vực có mức độ rủi ro lớn. Điều này khiến những cộng đồng có ý tưởng phát triển du lịch nhưng thiếu tài sản bảo đảm và năng lực tài chính khó tiếp cận nguồn vốn cần thiết.

Để giải quyết vấn đề, Quỹ Reset Tourism cung cấp các khoản vay lãi suất thấp với điều kiện hoàn trả linh hoạt, qua đó hỗ trợ các cộng đồng địa phương phát triển hoạt động kinh doanh du lịch. Nguyên tắc xuyên suốt của quỹ là người dân địa phương thường hiểu rõ nhất điều gì có lợi cho vùng đất và cộng đồng của họ.

Cách tiếp cận này cũng được ông Sebastian Munoz, đồng sáng lập Rutopia, nền tảng chuyên về du lịch sinh thái và du lịch dựa vào cộng đồng, chia sẻ. Theo ông, các chương trình du lịch cần được thiết kế với sự tham gia thực chất của cộng đồng sở tại, để người dân cảm thấy mình là chủ thể của hoạt động kinh doanh, thay vì chỉ là đối tượng tiếp nhận những mô hình được áp đặt từ bên ngoài.

Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa du lịch dựa vào cộng đồng với cách tổ chức du lịch truyền thống. Trong mô hình này, người dân không chỉ cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống hay hướng dẫn tham quan, mà còn tham gia quyết định cách khai thác tài nguyên, xây dựng sản phẩm và phân phối lợi ích kinh tế.

Tuy nhiên, ông Bazan lưu ý rằng không nên nhìn nhận du lịch dựa vào cộng đồng đơn thuần như một dự án nhân đạo. Muốn mô hình hoạt động hiệu quả và có khả năng duy trì lâu dài, cần tiếp cận từ góc độ thị trường, tức là phải hiểu du khách đang tìm kiếm điều gì, sau đó phối hợp với cộng đồng để xây dựng sản phẩm phù hợp. "Sẽ không bền vững nếu tạo ra một sản phẩm mà không có ai đến trải nghiệm", ông nói.

TĂNG TRƯỞNG DU LỊCH CẦN ĐƯỢC ĐỊNH NGHĨA LẠI

Thách thức lớn nhất đối với ngành du lịch hiện nay là làm thế nào để tiếp tục tăng trưởng mà không đánh đổi môi trường và lợi ích của cộng đồng địa phương.

Mexico đang nỗ lực kiểm soát tình trạng rong biển sargassum có mùi hôi tràn vào bờ biển với số lượng kỷ lục. Hiện tượng này được cho là bắt nguồn từ sự kết hợp giữa dòng chảy giàu chất dinh dưỡng từ đất liền và những thay đổi trong điều kiện đại dương. Ảnh: Alfredo Estrella/AFP
Mexico đang nỗ lực kiểm soát tình trạng rong biển sargassum có mùi hôi tràn vào bờ biển với số lượng kỷ lục. Hiện tượng này được cho là bắt nguồn từ sự kết hợp giữa dòng chảy giàu chất dinh dưỡng từ đất liền và những thay đổi trong điều kiện đại dương. Ảnh: Alfredo Estrella/AFP

Theo ông Bazan, quyết định về hướng phát triển không nên chỉ thuộc về các doanh nghiệp du lịch. Chính cộng đồng địa phương phải có quyền xác định họ muốn phát triển như thế nào, với quy mô và tốc độ ra sao. Các tổ chức và nhà đầu tư bên ngoài không nên gây áp lực buộc cộng đồng phải lựa chọn một mô hình nhất định.

Thay vì áp đặt giải pháp hoặc quyết định đầu tư thay người dân, vai trò của các tổ chức bên ngoài là giúp tiếng nói của cộng đồng được lắng nghe và tạo điều kiện để họ tham gia vào quá trình phát triển. "Chúng ta phải học cách lắng nghe", ông Bazan nhấn mạnh.

Một trong những giá trị đáng chú ý của du lịch dựa vào cộng đồng là tác động không chỉ thể hiện qua doanh thu, lượng khách hay số việc làm được tạo ra, mà còn ở khả năng bảo tồn văn hóa và khôi phục bản sắc địa phương.

Ông Munoz dẫn chứng trường hợp một cộng đồng người bản địa Mixtec tại Mexico, nơi đón những du khách muốn tìm hiểu ngôn ngữ truyền thống của địa phương. Sự quan tâm của du khách đã tạo ra một chuyển biến bất ngờ trong chính cộng đồng này. Những đứa trẻ vốn chỉ nói tiếng Tây Ban Nha bắt đầu tham gia các lớp học ngôn ngữ bản địa và đề nghị ông bà dạy lại tiếng mẹ đẻ cho mình.

Theo ông Munoz, đây là một minh chứng cho thấy du lịch có thể tạo ra những giá trị xã hội vượt ra ngoài phạm vi hoạt động kinh doanh. Khi văn hóa bản địa trở thành một phần của trải nghiệm du lịch, cộng đồng có thêm động lực gìn giữ ngôn ngữ, phong tục và truyền thống của mình. Đồng thời, những giá trị vốn có nguy cơ mai một cũng được khơi dậy và truyền lại cho thế hệ trẻ.

Vì vậy, hiệu quả của du lịch dựa vào cộng đồng không thể chỉ được đánh giá bằng những chỉ tiêu kinh tế ngắn hạn. Khả năng duy trì bản sắc văn hóa, cải thiện sinh kế, tăng cường sự gắn kết xã hội và bảo vệ tài nguyên cũng cần được xem xét như những thước đo quan trọng.

Pù Luông – Nơi bản sắc đánh thức tiềm năng, du lịch xanh định vị điểm đến

Giữa đại ngàn xứ Thanh, Pù Luông hấp dẫn du khách bởi những thung lũng xanh, ruộng bậc thang uốn lượn, bản làng nép mình bên sườn núi và đời sống văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc. Không chỉ sở hữu lợi thế về cảnh quan, nơi đây còn có sức hút từ những giá trị văn hóa bản địa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Khai thác tiềm năng gắn với bảo tồn bản sắc, phát triển du lịch xanh và tạo sinh kế cho người dân đang mở ra hướng đi bền vững cho điểm đến này.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI dự kiến kéo dài 28 ngày bắt đầu từ 17/10/2026. Kỳ họp với khối lượng công việc lớn, dự kiến xem xét, thông qua 43 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật và quyết định...

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Yêu cầu cốt lõi mà Nghị quyết 20 đặt ra là phải biến nước ta từ một quốc gia có biển thành một quốc gia biển mạnh, với kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao, đồng thời giữ vững...

VnEconomy Interactive

VnEconomy Interactive

Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên...

VnEconomy
VnEconomy