Theo một số chuyên gia phân tích trong ngành dầu khí, xuất khẩu dầu từ Trung Đông đã tăng mạnh trong tháng 9 này, đạt gần mức ghi nhận trước khi Iran bắt đầu phong tỏa eo biển Hormuz vào tháng 3...

Sự phục hồi này có thể giúp giảm bớt áp lực tăng giá năng lượng toàn cầu trong lúc cuộc chiến giữa Mỹ và Iran vẫn chưa có hồi kết.

Tờ báo New York Times dẫn dữ liệu từ Kpler - một công ty chuyên theo dõi các tàu chở dầu - cho biết trong tháng 9, trung bình mỗi ngày có 10 triệu thùng dầu được vận chuyển qua Hormuz. Ngoài ra, dữ liệu của Kpler cũng cho thấy trong tháng này, mỗi ngày có 6 triệu thùng dầu thô được xuất khẩu đi từ các quốc gia Vùng Vịnh thông qua các đường ống và cảng biển không đi qua eo biển này.

SỰ PHỤC HỒI ẤN TƯỢNG

Trước khi cuộc xung đột với Iran nổ ra vào cuối tháng 2, khu vực này xuất khẩu khoảng 19 triệu thùng dầu thô mỗi ngày qua eo biển Hormuz và các lộ trình khác. Do việc theo dõi tàu chở dầu gặp nhiều khó khăn, lượng xuất khẩu dầu do các chuyên gia phân tích đưa ra có thể không phản ánh chính xác lưu lượng dầu thực tế, nhưng đa số các chuyên gia đều nhận định rằng khối lượng xuất khẩu đã tăng đáng kể trong tháng này.

Sự thay đổi rõ rệt nhất diễn ra tại khu vực eo biển Hormuz, bất chấp việc Iran vẫn tiếp tục tấn công các tàu chở dầu. Chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm bảo vệ tàu thương mại trước các cuộc tấn công dường như đã khuyến khích các quốc gia xuất khẩu lớn như Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đẩy mạnh hoạt động vận chuyển.

Ông Eugene Gholz, Phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Notre Dame và là chuyên gia về các xung đột tại Hormuz, nhận định với New York Times: "Các nước Vùng Vịnh đang xuất khẩu được khối lượng dầu đáng kể, và con số này đang tăng dần theo thời gian khi niềm tin của các đơn vị vận chuyển được củng cố”.

Trong nhiều tuần qua, Tổng thống Donald Trump, các thành viên trong chính quyền và giới chức quân sự Mỹ liên tục khẳng định rằng eo biển Hormuz vẫn mở cửa và các tàu chở dầu vẫn đang lưu thông qua đây.

Một số chuyên gia phân tích cho rằng sự gia tăng trong hoạt động xuất khẩu dầu cho thấy Iran có thể đang mất dần quyền kiểm soát đối với tuyến đường thủy này. Những tháng gần đây, lệnh phong tỏa của Mỹ đã khiến Iran gặp nhiều khó khăn trong việc xuất khẩu dầu bằng tàu chở dầu, qua đó làm gián đoạn một nguồn thu quan trọng của Tehran.

"Điều đó cho thấy áp lực đang đè nặng lên Iran chứ không phải Mỹ”, ông Martin Navias, chuyên gia nghiên cứu thuộc Đại học King’s College London, nhận xét.

Tuy nhiên, giá dầu thô hiện vẫn cao hơn nhiều so với trước khi chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra vào cuối tháng 2. So với thời điểm đó, giá dầu thô Brent giao sau tại London - giá tham chiếu của thị trường dầu lửa toàn cầu - hiện cao hơn hơn 40%. Giá xăng dầu tăng cao, nhất là giá dầu diesel lập kỷ lục ở nhiều nơi như Mỹ và châu Âu, đang gây áp lực lớn lên người tiêu dùng trên khắp thế giới.

Ông Dan Pickering, Giám đốc đầu tư của công ty dịch vụ tài chính Pickering Energy Partners, cho biết ngay cả khi hoạt động xuất khẩu dầu từ Vùng Vịnh phục hồi, nguồn cung toàn cầu vẫn thấp hơn nhu cầu thực tế của thế giới. "Chúng ta vẫn đang đối mặt với tình trạng thị trường thiếu cung”, ông Pickering nhận định.

Con số 10 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua eo biển Hormuz trong tháng 9 theo dữ liệu từ Kpler cho thấy sự cải thiện đáng kể so với lượng dầu ít ỏi đi qua đây vào giai đoạn đầu cuộc chiến. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mức 16 triệu thùng mỗi ngày được ghi nhận trước khi chiến tranh nổ ra.

Một số công ty chuyên theo dõi hoạt động của tàu chở dầu đưa ra các con số thấp hơn. TankerTrackers.com ước tính rằng trong tháng này, có 7,4 triệu thùng dầu thô được vận chuyển qua Hormuz mỗi ngày.

Ông Daniel Sternoff, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, cảnh báo không nên chỉ dựa vào số liệu từ một đơn vị theo dõi duy nhất, vì số liệu tổng hợp giữa các công ty thường có sự chênh lệch. Dù vậy, ông nói thêm: "Tất cả các nguồn tin đều cho thấy lưu lượng vận chuyển đã tăng lên trong tháng 9”.

Các chuyên gia cảnh báo rằng Iran vẫn có thể gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu và cơ sở hạ tầng năng lượng của các quốc gia Vùng Vịnh, dẫn đến sụt giảm nguồn cung và khiến giá dầu tăng trở lại. Một đường ống dẫn dầu lớn của Saudi Arabia - một tuyến xuất khẩu giúp tránh eo biển Hormuz - đã phải đóng cửa một thời gian sau khi bị tấn công trong tháng này.

"Iran chắc chắn có rất nhiều phương án để leo thang căng thẳng nếu họ muốn. Theo tôi thấy, dường như họ đang kiềm chế”, ông Jim Krane - chuyên gia nghiên cứu về năng lượng Trung Đông tại Viện Chính sách công Baker thuộc Đại học Rice, nhận định với New York Times.

NHỮNG NGHI NGỜ XUNG QUANH KHỐI LƯỢNG DẦU ĐI QUA HORMUZ

Ngoài ra, một số chuyên gia đã theo dõi sát sao tình hình trong nhiều tháng qua cho rằng khó có thể khẳng định eo biển Hormuz đã thực sự thông suốt hoàn toàn.

Mặc dù lượng dầu xuất khẩu đang tăng lên, nhưng hoạt động bảo vệ của quân đội Mỹ đòi hỏi nguồn lực lớn và khó có thể duy trì vô thời hạn. Ngay cả khi có sự bảo vệ từ phía Mỹ, nhiều tàu chở dầu vẫn bị tấn công khi cố gắng đi qua tuyến đường biển này, khiến một số công ty vận tải biển e ngại quay trở lại hoạt động.

"Eo biển này không mở cửa đối với hoạt động hàng hải vì không đảm bảo an toàn”, ông Arsenio Dominguez, Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho biết trong một cuộc trả lời phỏng vấn vào tuần trước. Theo tổ chức này, đã có 85 tàu bị tấn công và 24 thủy thủ thiệt mạng kể từ khi cuộc chiến nổ ra.

Ông Matt Smith, Giám đốc bộ phận nghiên cứu hàng hóa tại Kpler, cho biết lượng dầu thô xuất khẩu từ Vùng Vịnh đã đạt khoảng 85% so với mức trước chiến tranh nhưng tình hình vẫn chưa trở lại bình thường. "Lượng dầu xuất khẩu vẫn cần tăng lên và các nhà máy lọc dầu cần đẩy mạnh hoạt động trở lại. Sự phục hồi không thể diễn ra trọn vẹn chừng nào rủi ro an toàn khi đi qua eo biển Hormuz chưa được loại bỏ hoàn toàn”, ông nói.

New York Times đã đề nghị ba công ty chuyên theo dõi tàu chở dầu - gồm Kpler, Vortexa và TankerTrackers.com - cung cấp số liệu về lượng dầu đi qua eo biển này trong từng tháng kể từ khi chiến tranh nổ ra. Do hầu hết các tàu chở dầu đều tắt thiết bị phát tín hiệu (transponder) khi đi qua eo biển để tránh bị Iran phát hiện, nên rất khó để theo dõi các chuyến đi ngay khi đang diễn ra.

Vì vậy, các công ty theo dõi này phải tổng hợp tín hiệu từ thiết bị phát của tàu ở khu vực bên ngoài eo biển, hình ảnh vệ tinh và các dữ liệu khác để xác định những tàu nào đã đi qua và lượng dầu mà mỗi tàu vận chuyển. Một tàu chở dầu cỡ lớn có thể vận chuyển tới 2 triệu thùng dầu trên mỗi chuyến.

Theo Vortexa, trong tháng 8, lưu lượng dầu trung bình đi qua eo biển là 6,4 triệu thùng/ngày, Kpler đưa ra con số 5,9 triệu, còn TankerTrackers ghi nhận mức 5,5 triệu. Những con số tổng này đã tăng đáng kể so với lưu lượng dầu ở giai đoạn đầu cuộc chiến, nhưng vẫn chưa bằng một nửa tổng lượng dầu vận chuyển trước chiến tranh.

Chính quyền ông Trump và quân đội Mỹ cho biết lượng dầu xuất đi đang tăng lên, nhưng dữ liệu họ cung cấp về các chuyến hàng lại thiếu tính nhất quán và đầy đủ.

Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cho biết trong một video đăng trên nền tảng X vào ngày 19/9 rằng đã có 1 tỷ thùng dầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz "trong đôi tháng qua". Con số này tương đương mức trung bình hơn 16 triệu thùng/ngày - ngang bằng với tổng lượng dầu vận chuyển hàng ngày trước chiến tranh - nếu ý của Đô đốc Cooper là 1 tỷ thùng dầu đã được vận chuyển trong vòng 2 tháng.

Tuy nhiên, Đại tá Tim Hawkins, người phát ngôn của CENTCOM, giải thích rằng cụm từ "đôi tháng qua" (couple of months) ở đây mang nghĩa là "một vài" tháng. Ông từ chối tiết lộ mức trung bình lượng dầu được vận chuyển hàng ngày kể từ tháng 5.

Tại Washington, một cuộc tranh luận đang âm ỉ diễn ra xoay quanh khối lượng dầu thô mà CENTCOM tuyên bố đã đi qua eo biển này. Một số nghị sĩ Đảng Dân chủ và các chuyên gia phân tích tình báo cho rằng CENTCOM thiếu minh bạch về phương pháp được sử dụng để đưa ra các ước tính đó. Những quan chức đề nghị không tiết lộ danh tính này đã bày tỏ nghi ngờ rằng CENTCOM chịu áp lực từ Nhà Trắng nên đã đưa ra các ước tính lớn hơn thực tế về tổng lượng dầu được vận chuyển qua Hormuz.

"Những dữ liệu do CENTCOM công bố nhằm về sự gia tăng hoạt động tại eo biển Hormuz hoàn toàn là sự thật khách quan”, Đại tá Hawkins khẳng định. Ông cho biết thêm rằng CENTCOM thu thập dữ liệu về lưu lượng tàu bè từ chính các hoạt động của mình, cũng như từ ngành vận tải biển và các quốc gia Vùng Vịnh. Ông cho biết trong 2 tuần qua, lưu lượng dầu vận chuyển qua eo biển này đạt hơn 13 triệu thùng mỗi ngày.