Ngày thứ Năm (15/10), công ty cung cấp chỉ số MSCI cho rằng thị trường chứng khoán Indonesia không còn đáp ứng yêu cầu để duy trì vị thế thị trường mới nổi (emerging market) và đề xuất thị trường này chuyển sang nhóm thị trường độc lập (standalone market)…

Thông tin này khiến chứng khoán Indonesia lao dốc, đồng thời làm dấy lên lo ngại về nguy cơ rút vốn của nhà đầu tư nước ngoài. Ngay đầu phiên thứ Sáu (16/10), chỉ số Jakarta Composite (JCI), chỉ số chứng khoán chính của Indonesia, giảm 8%, mạnh nhất kể từ tháng 1, khiến thị trường phải tạm ngừng giao dịch trong 30 phút.

Diễn biến này nối dài đà giảm từ đầu năm của JCI, vốn đã khiến chứng khoán Indonesia trở thành thị trường có giảm điểm mạnh nhất thế giới. Trong khi đó, đồng rupiah mất giá 0,5%, xuống mức 18.035 rupiah đổi 1 USD.

LÝ DO MSCI ĐỀ XUẤT HẠ XẾP HẠNG INDONESIA

Theo hãng tin Bloomberg, MSCI đang lấy ý kiến về đề xuất chuyển Indonesia sang nhóm thị trường độc lập, dành cho những thị trường không đáp ứng tiêu chí của cả nhóm mới nổi lẫn nhóm cận biên (frontier market). Nhóm này hiện có Argentina, Lebanon và Palestine, trong khi chưa có thị trường châu Á nào.

Theo MSCI, việc hạ Indonesia xuống nhóm cận biên sẽ không phản ánh đầy đủ mức độ nghiêm trọng của các vấn đề trên thị trường nước này. Công ty cho biết sẽ thực hiện thay đổi, trừ khi có bằng chứng rõ ràng cho thấy hoạt động quản trị và vận hành thị trường được cải thiện đáng kể.

Trong tuyên bố đưa ra ngày 15/10, MSCI cho rằng dù Chính phủ Indonesia đã công bố các biện pháp cải cách, vẫn còn nhiều quan ngại đáng kể về tình trạng thị trường vận hành thiếu hiệu quả. Cụ thể, thị trường vẫn xuất hiện các giao dịch bị nghi ngờ có sự phối hợp giữa nhiều bên, trong khi chưa có bằng chứng cho thấy cơ quan chức năng thực thi quy định hiệu quả.

Đề xuất này gây thêm sức ép lên thị trường Indonesia, vốn đang chịu tác động từ những lo ngại về điều kiện đầu tư và sự bất định trong chính sách dưới thời Tổng thống Prabowo Subianto. Trước đó, cảnh báo hồi tháng 1 của MSCI từng gây ra một đợt bán tháo lịch sử trên thị trường chứng khoán nước này. Diễn biến mới là một trở ngại lớn đối với tham vọng thu hút vốn ngoại vào nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á của chính quyền ông Prabowo.

Trước tình hình trên, Sở Giao dịch Chứng khoán Indonesia cho biết sẽ đề nghị MSCI làm rõ cơ sở và tiêu chí đánh giá trong kế hoạch tái phân loại. Cơ quan này nhấn mạnh Indonesia đã đạt được những tiến bộ đáng kể và triển khai nhiều biện pháp cải cách.

“Chúng tôi muốn bảo đảm thị trường có sức cạnh tranh cao và thân thiện với nhà đầu tư. Mọi phản hồi từ các thành viên thị trường luôn được ghi nhận”, ông Pandu Sjahrir, Giám đốc đầu tư của quỹ đầu tư quốc gia Danantara của Indonesia, nói.

Nếu Indonesia bị chuyển sang nhóm thị trường độc lập, cổ phiếu nước này sẽ không còn nằm trong các chỉ số thị trường mới nổi của MSCI. Khi đó, các quỹ thụ động, vốn mô phỏng danh mục của các chỉ số này, có thể buộc phải bán cổ phiếu Indonesia đang nắm giữ.

Các quỹ chủ động lấy chỉ số của MSCI làm chuẩn tham chiếu để so sánh hiệu quả đầu tư cũng có thể giảm tỷ trọng cổ phiếu Indonesia trong danh mục.

Đồng thời, việc không còn thuộc cả nhóm thị trường mới nổi lẫn nhóm cận biên đồng nghĩa Indonesia mất vị trí trong cả hai bộ chỉ số tham chiếu của MSCI. Điều này có thể khiến nhu cầu từ nhà đầu tư nước ngoài suy yếu thêm, gây sức ép lên giá cổ phiếu và tính thanh khoản của thị trường.

“Động thái mới của MSCI cho thấy điều kiện đầu tư tại Indonesia tiếp tục xấu đi”, ông Win Thin, nhà kinh tế trưởng của công ty Bank of Nassau 1982, nhận định với Bloomberg. Ông cảnh báo dòng vốn đầu tư có thể tiếp tục rút khỏi thị trường chứng khoán nước này.

Theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, các quỹ nước ngoài đã rút ròng 4,9 tỷ USD khỏi cổ phiếu Indonesia từ đầu năm đến nay. Trong cùng thời gian, chỉ số JCI giảm 38%.

Dòng vốn rút ra cũng gây sức ép lên đồng rupiah. Đồng tiền này đã mất giá khoảng 8% từ đầu năm nay, mức giảm mạnh nhất trong số các đồng tiền châu Á.

JCI CÓ THỂ ĐIỀU CHỈNH SÂU HƠN

“Chúng tôi dự báo áp lực bán từ nhà đầu tư nước ngoài và biến động thị trường sẽ kéo dài cho đến khi vị thế của Indonesia được làm rõ. Chỉ số JCI có thể điều chỉnh sâu hơn”, bà Liza Camelia Suryanata, Trưởng bộ phận nghiên cứu của công ty chứng khoán PT Kiwoom Sekuritas Indonesia, nhận định trong một báo cáo.

Quá trình lấy ý kiến của MSCI sẽ kéo dài đến hết ngày 30/4/2027. Công ty dự kiến đưa ra quyết định cuối cùng chậm nhất vào ngày 30/6/2027.

Trước đó, để tránh bị hạ xếp hạng, Chính phủ Indonesia đã công bố hàng loạt biện pháp cải cách, gồm tăng cường công bố thông tin về cổ đông sở hữu trên 1%, phân loại nhà đầu tư chi tiết hơn và xây dựng lộ trình nâng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tối thiểu lên 15%.

Sau khi bổ nhiệm CEO mới cho sàn giao dịch hồi tháng 6, cơ quan chức năng cũng đang xây dựng kế hoạch chuyển sàn từ mô hình thuộc sở hữu của các thành viên sang mô hình công ty cổ phần.

Tuy nhiên, MSCI cho biết nhà đầu tư cần thấy các biện pháp cải cách được triển khai nhất quán, cùng bằng chứng cho thấy những biện pháp này giúp cải thiện đáng kể hoạt động của thị trường. Hồi tháng 6, công ty đã hoãn đợt xem xét đối với thị trường chứng khoán Indonesia do cần thêm thời gian đánh giá hiệu quả của các biện pháp tăng tính minh bạch vừa được công bố.

MSCI cũng sẽ tiếp tục tạm dừng một số thay đổi chỉ số liên quan đến chứng khoán nước này cho đến khi có thông báo mới.

Trong khi đó, hồi đầu tháng này, công ty cung cấp chỉ số FTSE Russell vẫn giữ Indonesia trong nhóm thị trường mới nổi theo hệ thống phân loại của mình.