Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ 2 với nhiều điểm mới bổ sung, trọng tâm là quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo toàn bộ chuỗi cung ứng; cải cách biện pháp quản lý thực phẩm, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm thống nhất từ trung ương đến địa phương.

Sau 15 năm triển khai, Luật An toàn thực phẩm 2010 đã bộc lộ một số điểm hạn chế mang tính hệ thống, như: mô hình quản lý phân tán theo 3 đầu mối (Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương); chưa vận hành được cơ chế phân tích nguy cơ nên các biện pháp quản lý ban hành thiếu căn cứ khoa học, không phân biệt được mức độ rủi ro. Ngoài ra, chưa xây dựng được cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ chế truy xuất nguồn gốc số nên không đủ năng lực khoanh vùng, thu hồi khẩn cấp khi có sự cố ngộ độc…

Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

Đọc thêm

Do đó, việc sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm đặt ra yêu cầu cấp bách phải sớm kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, triệt để cắt giảm thủ tục hành chính, loại bỏ “giấy phép con chồng giấy phép con” và tăng cường năng lực giám sát dựa trên số liệu số.

Dự thảo Luật trình Quốc hội tập trung vào các nhóm thay đổi lớn: quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo toàn bộ chuỗi cung ứng; cắt giảm thủ tục hành chính tối đa, cải cách biện pháp quản lý thực phẩm, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; thống nhất cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

SIẾT QUẢN LÝ DỰA TRÊN KIỂM SOÁT THEO NGUY CƠ

Trọng tâm thứ nhất của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) là quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo toàn bộ chuỗi cung ứng.

Báo cáo tờ trình tóm tắt dự án Luật trước Quốc hội ngày 24/10/2026, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết việc thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ trên toàn bộ chuỗi cung ứng thông qua việc tham khảo thông lệ quốc tế Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Ủy ban Codex).

Ủy ban Codex đã có hướng dẫn công cụ phân tích nguy cơ. Theo đó, phân tích nguy cơ là một quá trình bao gồm các hoạt động: đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ. Việc đánh giá nguy cơ giúp xác định một cách độc lập, khách quan khả năng xảy ra của các mối nguy về an toàn thực phẩm.

Hiện nay, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa 2025 đang phân loại sản phẩm theo 3 mức độ rủi ro, gồm: rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp. Tuy nhiên, theo cơ quan soạn thảo, thực phẩm lại quản lý theo hướng phân loại nguy cơ để xác định mối nguy và thực hiện quản lý.

Dự thảo phân loại làm 2 nhóm là thực phẩm “nguy cơ cao” và “nguy cơ thấp”. Quy định này dựa trên cơ sở tình hình kinh tế xã hội của Việt Nam và phù hợp với biện pháp quản lý. Theo Bộ Y tế, kết quả phân tích nguy cơ chỉ là cơ sở thay đổi biện pháp quản lý khi lưu thông trên thị trường như ban hành hay điều chỉnh kỹ thuật về an toàn thực phẩm, kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu, thực hiện hậu kiểm trên thị trường.

Để triển khai kiểm soát nguy cơ của chuỗi cung ứng và tối ưu hóa nguồn lực triển khai, dự thảo Luật quy định hệ thống thông tin dữ liệu về an toàn thực phẩm bao gồm: thông tin về vòng đời sản phẩm, cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm, tổ chức thử nghiệm phục vụ quản lý nhà nước, lịch sử và kết quả thanh tra, kiểm tra, giám sát, các vụ ngộ độc thực phẩm và vấn đề kết nối, chia sẻ dữ liệu thống nhất từ trung ương đến địa phương thông qua cơ sở dữ liệu quốc gia.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung danh mục các nhóm sản phẩm cụ thể phải đăng ký bản công bố sản phẩm, bản công bố tiêu chuẩn sản phẩm, miễn đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Bổ sung phương thức quản lý thực phẩm như cấp, gia hạn, thay đổi, bổ sung giấy đăng ký bản công bố sản phẩm… Đặc biệt, Bộ Y tế đề xuất bổ sung thời hạn hiệu lực của giấy đăng ký bản công bố sản phẩm là 5 năm kể từ ngày cấp, gia hạn giấy đăng ký bản công bố sản phẩm để thực hiện tốt hơn công tác quản lý…

CHUYỂN MẠNH TỪ TIỀN KIỂM SANG HẬU KIỂM

Trọng tâm thứ hai của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) là cắt giảm thủ tục hành chính tối đa, cải cách biện pháp quản lý thực phẩm, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Dự thảo Luật đã quy định rõ về nội dung hậu kiểm, đối tượng, nguyên tắc, biện pháp hậu kiểm cũng như trách nhiệm của các đoàn kiểm tra, tần suất kiểm tra trên thị trường.

Theo dự thảo, khi tiến hành hậu kiểm có thể thông qua một, một số hoặc toàn bộ các biện pháp thanh tra, kiểm tra; lấy mẫu và thử nghiệm thực phẩm lưu thông trên thị trường để thực hiện giám sát thị trường; thực hiện truy xuất nguồn gốc.

Tần suất kiểm tra an toàn thực phẩm không được quá 1 lần trong năm, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc phát hiện nguyên liệu làm thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, phụ gia thực phẩm, hương liệu thực phẩm bị sử dụng sai mục đích, lạm dụng thành các chất có hại.

Bên cạnh đó, một trong điểm thay đổi lớn trong dự thảo luật Điều 48 quy định ba phương thức kiểm tra gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm. Dự thảo cũng bổ sung quy định “thực phẩm nhập khẩu” phải thực hiện kiểm tra nhà nước theo một trong các phương thức quy định tại Khoản 1, Điều 48 và phải có thông báo kết quả đạt yêu cầu đối với “từng lô hàng” của cơ quan kiểm tra, trừ trường hợp được miễn kiểm tra nhà nước theo quy định của Chính phủ.

THỐNG NHẤT QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM

Trọng tâm thứ ba của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) là hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Đồng thời, thực hiện phân cấp, phân quyền tối đa trên cơ sở Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương đã được các cấp có thẩm quyền thông qua.

Dự thảo Luật quy định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Ủy ban Nhân dân các cấp tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong phạm vi địa phương theo hướng thống nhất một đầu mối tại mỗi cấp.

Các bộ tiếp tục phối hợp thực hiện các quy định của pháp luật chuyên ngành và phân công của Chính phủ trong khâu sản xuất ban đầu, chống thực phẩm giả, gian lận thương mại, kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, công tác phòng ngừa, đấu tranh, phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật về thực phẩm, kiểm tra thực phẩm xuất nhập khẩu…<

Nội dung bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 45-2026 phát hành ngày 9/11/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-45-2026.html