Sân bay Long Thành đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cuối cùng để đón những chuyến bay đầu tiên vào tháng 12/2026. Tuy nhiên, tiến độ các gói thầu trọng điểm, thanh toán cho nhà thầu và hạ tầng kết nối vẫn là những vấn đề cần xử lý đồng bộ.

Để chuẩn bị cho giai đoạn khai thác, Tổng công ty Hàng không Việt Nam (ACV) đã phối hợp với đơn vị tư vấn sân bay Incheon (Hàn Quốc) xây dựng loạt kịch bản vận hành, mục tiêu nhằm hoàn tất kiểm tra các hệ thống phục vụ dây chuyền hành khách trước khi sân bay mở cửa, bảo đảm yêu cầu về an toàn, chất lượng và tính liên tục trong quá trình khai thác.

HOÀN THIỆN CÁC HẠNG MỤC TRÊN ĐƯỜNG GĂNG

Tại dự án thành phần 3 do ACV làm chủ đầu tư, đến giữa tháng 10/2026, giá trị sản lượng đạt 73.869,87 tỷ đồng, bằng 85,55% giá trị hợp đồng; giải ngân khoảng 47.055 tỷ đồng, tương đương 54,49%. Trong 16 gói thầu xây lắp chính, bốn gói đã hoàn thành; đường cất hạ cánh, đường lăn và sân đỗ đạt 99,5%.

Bốn gói thầu còn nằm trên đường găng gồm nhà ga hành khách, giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hàng hóa số 1 và nhà để xe.

Nhà ga hành khách đã hoàn thành phần xây dựng cơ bản, chuyển sang lắp đặt, kiểm tra và chạy thử hệ thống xử lý hành lý, soi chiếu an ninh, điện và công nghệ thông tin. ACV cùng tư vấn sân bay Incheon xây dựng 55 kịch bản vận hành, trong đó hai kịch bản đã thử nghiệm tháng 9/2026. Giai đoạn đầu ưu tiên khu cánh tây và khu trung tâm, bố trí bốn đảo làm thủ tục, phục vụ 20 - 30 chuyến bay mỗi ngày.

Nhà ga hàng hóa số 1 đạt khoảng 50% khối lượng thi công. Do thời gian lựa chọn nhà thầu kéo dài, chủ đầu tư đã điều chỉnh phạm vi và chuyển giao một số phần việc để tăng tốc. Các nhà thầu đặt mục tiêu hoàn thành kết cấu, mái và thiết bị cơ điện. Tuy nhiên, hệ thống vận hành hàng hóa tự động phải đặt từ nước ngoài, dự kiến đưa về công trường đầu tháng 02/2027. Vì vậy, phương án khai thác từng phần, xử lý thủ công một số công đoạn, đang được tính đến.

Với nhà để xe, liên danh nhà thầu ưu tiên hoàn thiện một cánh trước ngày 30/11/2026, đáp ứng khoảng 50% công suất giai đoạn đầu. Gói giao thông nội cảng huy động hơn 2.000 nhân sự và 186 thiết bị, thi công các tuyến đường, cầu cạn và hệ thống kỹ thuật theo từng mốc, hướng đến hoàn thành trong tháng 12/2026.

THANH TOÁN VÀ VẬT LIỆU TẠO ÁP LỰC CHO NHÀ THẦU

Khoảng cách giữa giá trị sản lượng và giải ngân đang là vấn đề được các nhà thầu nêu ra. Theo ACV, phần chênh lệch chưa thanh toán chủ yếu do hồ sơ chưa hoàn chỉnh; có 12/16 gói thầu còn vướng thay đổi nhà sản xuất, mã hiệu, xuất xứ vật tư, thiết bị hoặc điều chỉnh thiết kế, kéo theo phát sinh khối lượng và thủ tục thanh toán.

Từ tháng 5/2026, ACV đã thực hiện bảy đợt thanh toán với tổng số tiền khoảng 6.300 tỷ đồng và cho biết đã chuẩn bị kinh phí thanh toán. Dù vậy, gói giao thông nội cảng còn khoảng 2.821 tỷ đồng vướng thủ tục. Tại gói nhà ga hành khách, đại diện liên danh nhà thầu cho biết khối lượng thi công đạt khoảng 90%, nhưng tỷ lệ thanh toán mới khoảng 50%, gây áp lực tài chính và ảnh hưởng khả năng bổ sung nhân lực.

Trong khoảng 18.000 tỷ đồng chưa được thanh toán, nhóm vướng mắc liên quan đến thay đổi vật tư, thiết bị chiếm khoảng 8.900 tỷ đồng. Chủ đầu tư rà soát hóa đơn, xem xét khấu trừ chênh lệch giá và tìm đơn vị kiểm định; trong sáu đơn vị được mời, một đơn vị từ chối, năm đơn vị chưa phản hồi.

Nguồn cung vật liệu cũng ảnh hưởng tiến độ. Giá nhựa đường được phản ánh tăng từ khoảng 27.000 đồng/thùng lên 29.000 đồng/thùng; nguồn đá từ mỏ Tân Cang chưa đáp ứng nhu cầu. Nhà thầu phải điều phối nguồn cung, điều chỉnh kế hoạch, tăng ca và bổ sung lao động.

QUY MÔ LỚN, CÔNG NGHỆ VÀ THIẾT KẾ ĐẶC TRƯNG

Sân bay Long Thành được xây dựng trên diện tích khoảng 5.000 ha, tổng mức đầu tư khái toán hơn 16 tỷ USD qua ba giai đoạn. Giai đoạn 1 có vốn đầu tư hơn 5,4 tỷ USD, công suất 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Khi hoàn thành, sân bay hướng tới công suất 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.

Nhà ga hành khách có diện tích sàn khoảng 376.000 m², gồm ga trung tâm và ba cánh, đỉnh mái cao hơn 45 m. Mái nhà ga tạo hình cánh hoa sen, nội thất kết hợp vật liệu tre, mảng xanh và ánh sáng tự nhiên. Dự án định hướng sân bay xanh, thông minh, ứng dụng sinh trắc học, hệ thống xử lý hành lý tự động dài 24 km và thiết bị soi chiếu CT.

Tuyến T1 dài khoảng 4,3 km nối sân bay với quốc lộ 51; tuyến T2 dài khoảng 3,5 km nối T1 với cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây. Cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Bến Lức - Long Thành và các tuyến 769, 25B, 25C được kỳ vọng mở thêm hướng tiếp cận, chia sẻ lưu lượng. Tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành vẫn trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, chưa thể phục vụ giai đoạn 1.

Tài liệu dự án nêu các điểm nghẽn gồm mặt bằng đường gom chưa liền khoảnh, thiếu vật liệu và biến động giá. Khi sân bay khai thác trước khi các tuyến kết nối hoàn thành, lưu lượng có thể dồn lên cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây và quốc lộ 51. Nguy cơ xung đột giữa xe tải, xe container logistics với phương tiện chở hành khách cũng cần được tính đến.

Giải pháp gồm đẩy nhanh thi công, xử lý mặt bằng, phân luồng từ xa và ứng dụng giao thông thông minh để điều tiết phương tiện. Phương án chuyển đổi khai thác phân kỳ giữa sân bay Tân Sơn Nhất và Long Thành cũng được tính toán để điều tiết hành khách.

Theo lộ trình ACV, từ tháng 12/2026 đến tháng 3/2027, sân bay dự kiến khai thác ở mức 6 - 10% công suất; từ tháng 4 đến tháng 10/2027 nâng lên khoảng 50%; từ tháng 10/2027 hướng tới 100%. ACV dự kiến tổ chức ba đợt thử nghiệm vận hành tổng thể, kiểm tra phục vụ hành khách, hành lý, khai thác khu bay, an ninh, an toàn và công nghệ thông tin; hồ sơ, giấy phép khai thác cũng đang được hoàn thiện.