Số ca mắc sớm của nhiều loại ung thư đang tăng đáng kể tại Anh, Mỹ và Hà Lan, trong đó một số loại tăng gấp đôi, thậm chí gấp 4 lần ở người dưới 50 tuổi. Các chuyên gia cho rằng béo phì, chế độ ăn uống không lành mạnh, thiếu vận động, rượu bia, hút thuốc và các yếu tố môi trường có thể đang góp phần vào xu hướng này...

Ung thư vẫn phổ biến hơn ở người lớn tuổi, nhưng một xu hướng đáng chú ý đang xuất hiện trên toàn cầu: số ca ung thư khởi phát sớm ở người dưới 50 tuổi gia tăng nhanh hơn so với các nhóm tuổi khác.

Nghiên cứu mới của Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới (WCRF), dựa trên dữ liệu của Anh, Mỹ và Hà Lan, phát hiện những mức tăng đáng kể đối với nhiều loại ung thư ở người trẻ. Tại Anh, số ca ung thư tuyến tiền liệt ở nam giới dưới 50 tuổi đã tăng gấp 4 lần kể từ năm 2001, trong khi ung thư đường ruột, thận và tử cung khởi phát sớm đều tăng hơn gấp đôi.

Các nhà nghiên cứu cảnh báo xu hướng này cần được xem là một ưu tiên trong nghiên cứu và phòng ngừa ung thư, trong bối cảnh nhiều yếu tố nguy cơ có thể thay đổi đang ngày càng phổ biến.

UNG THƯ KHỞI PHÁT SỚM GIA TĂNG ĐÁNG KỂ Ở NHIỀU QUỐC GIA

Phân tích dữ liệu ung thư tại Anh, Mỹ và Hà Lan của WCRF cho thấy tỷ lệ ung thư khởi phát sớm tăng đáng kể đối với 7 loại ung thư tại Anh, 5 loại tại Mỹ và 4 loại tại Hà Lan.

Tại Anh, các nhà nghiên cứu phân tích 12 loại khối u. Trong nhóm người dưới 50 tuổi, tỷ lệ mắc ung thư tuyến tiền liệt tăng từ 1 ca trên 100.000 người năm 2001 lên 3,6 ca trên 100.000 người năm 2023.

Đáng chú ý hơn, tỷ lệ ung thư đường ruột ở nhóm dưới 50 tuổi tăng từ 3,9 ca trên 100.000 người năm 2001 lên 8,4 ca vào năm 2023. Ung thư tử cung và ung thư thận khởi phát sớm cũng tăng gấp đôi, lần lượt lên 3,9 và 3 ca trên 100.000 người.

Ung thư vú ở nhóm dưới 50 tuổi tăng với tốc độ thấp hơn, từ 42 ca trên 100.000 người lên 47,5 ca vào năm 2023. Tỷ lệ mắc ung thư tuyến tụy và ung thư gan khởi phát sớm cũng tăng.

Tại Mỹ, dữ liệu chính thức từ năm 2000 cho thấy tỷ lệ ung thư thận ở người dưới 50 tuổi đã tăng hơn gấp đôi, từ 2,5 ca trên 100.000 người năm 2000 lên 5,3 ca năm 2023. Trong cùng thời gian, ung thư đường ruột, tử cung và tuyến tụy ở nhóm tuổi này đều tăng hơn 50%, trong khi ung thư vú tăng khoảng 20%.

Tại Hà Lan, các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận mức tăng đáng kể đối với ung thư đường ruột, thận, gan và cổ tử cung khởi phát sớm.

Điểm đáng chú ý là không phải tất cả các loại ung thư đều tăng. Tỷ lệ ung thư phổi ở người dưới 50 tuổi giảm tại cả Anh, Mỹ và Hà Lan, phù hợp với xu hướng tỷ lệ hút thuốc tiếp tục giảm tại các quốc gia này.

Mặc dù ung thư ở người dưới 50 tuổi vẫn tương đối hiếm và độ tuổi trung vị khi được chẩn đoán vẫn trên 60, các nhà nghiên cứu cho rằng tốc độ gia tăng ở nhóm trẻ là xu hướng đáng lo ngại.

Mark Lawler, giáo sư về y tế số và Chủ nhiệm lĩnh vực hệ gen ung thư chuyển dịch tại Đại học Queen's Belfast, ví vấn đề này như “một quả bom hẹn giờ” cần được tháo ngòi càng nhanh càng tốt, nếu không số ca mắc sẽ tiếp tục tăng. Theo ông, xu hướng này càng đáng lo ngại khi diễn ra trong bối cảnh các yếu tố liên quan đến lối sống đang góp phần khiến hàng nghìn người tử vong.

BÉO PHÌ, CHẾ ĐỘ ĂN VÀ LỐI SỐNG ĐƯỢC ĐẶT TRƯỚC NGUY CƠ

Theo WCRF, một trong những nguyên nhân có thể góp phần vào xu hướng gia tăng ung thư khởi phát sớm là sự phổ biến ngày càng tăng của các yếu tố nguy cơ liên quan đến lối sống.

Trong đó có tình trạng thừa cân, béo phì, chế độ ăn uống không lành mạnh, thiếu vận động, sử dụng rượu và hút thuốc. Bên cạnh đó, các yếu tố môi trường như chất ô nhiễm, hóa chất, nhựa, ô nhiễm nước và không khí cũng có thể đóng vai trò nhất định.

WCRF ước tính khoảng 40% số ca ung thư có liên quan đến những yếu tố nguy cơ có thể thay đổi hoặc kiểm soát được.

Tiến sĩ Giota Mitrou, Giám đốc điều hành phụ trách nghiên cứu và chính sách của WCRF, đánh giá quỹ đạo gia tăng này là “đáng lo ngại”.

“Đằng sau mỗi con số là một người phải đối mặt với căn bệnh ung thư sớm hơn so với những gì bản thân họ, gia đình và thường là cả bác sĩ dự đoán”, bà nói.

Theo bà Mitrou, mặc dù ung thư vẫn phổ biến hơn nhiều ở người lớn tuổi, những thay đổi về mô hình bệnh ở các thế hệ trẻ cần được xem là một ưu tiên nghiêm túc trong nghiên cứu và phòng ngừa ung thư.

Dù chúng ta chưa hoàn toàn hiểu tại sao số ca ung thư ở những người dưới 50 tuổi lại gia tăng, nhiều khả năng các yếu tố nguy cơ liên quan đến ung thư - chẳng hạn thừa cân và béo phì, chế độ ăn uống, sử dụng rượu và hút thuốc - đóng một vai trò nhất định. 

Tiến sĩ Vanessa Gordon-Dseagu  Giám đốc phụ trách chuyển giao nghiên cứu của WCRF

Bên cạnh những yếu tố nguy cơ, khả năng phát hiện bệnh ngày càng tốt hơn cũng có thể góp phần làm tăng số ca được chẩn đoán.

Nhận thức của người dân về các yếu tố nguy cơ và dấu hiệu của ung thư ngày càng cao, khiến nhiều người chủ động tìm đến cơ sở y tế khi xuất hiện triệu chứng. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều trường hợp có thể được phát hiện sớm hơn.

Tuy nhiên, bà Gordon-Dseagu nhấn mạnh rằng việc gia tăng khả năng chẩn đoán không thể giải thích toàn bộ xu hướng. Cần có thêm nghiên cứu để hiểu rõ hơn nguyên nhân của ung thư khởi phát sớm.

PHÁT HIỆN SỚM VÀ PHÒNG NGỪA TRỞ THÀNH ƯU TIÊN

Sự gia tăng ung thư ở người trẻ đang thúc đẩy các chương trình nghiên cứu mới nhằm phân biệt rõ hơn tác động của các yếu tố nguy cơ với sự cải thiện trong khả năng phát hiện bệnh.

Tại Anh, Đại học King's College London đã công bố một nghiên cứu mới với 250.000 người tham gia, được Cancer Research UK tài trợ, nhằm tìm hiểu nguyên nhân số ca ung thư đường ruột gia tăng ở những người trưởng thành trẻ tuổi.

Nghiên cứu sẽ tập trung làm rõ sự cân bằng giữa hai yếu tố: các nguy cơ đối với sức khỏe ngày càng gia tăng và khả năng phát hiện bệnh được cải thiện. Đây là vấn đề có ý nghĩa không chỉ đối với y tế mà còn đối với kinh tế - xã hội, khi ung thư xuất hiện ở độ tuổi trẻ hơn có thể kéo dài thời gian điều trị, ảnh hưởng đến khả năng lao động và tạo thêm gánh nặng cho gia đình cũng như hệ thống y tế.

Bộ Y tế và Chăm sóc Xã hội Anh cho biết những phát hiện mới cho thấy lý do chẩn đoán sớm được đặt ở vị trí trung tâm trong kế hoạch quốc gia về ung thư. Chính phủ Anh đang đầu tư vào các công nghệ mới nhằm đẩy nhanh quá trình chẩn đoán, mở rộng xét nghiệm di truyền và hỗ trợ nghiên cứu để hiểu rõ hơn nguyên nhân gây ung thư cũng như xác định những nhóm có nguy cơ cao.

Nước này cũng ưu tiên nghiên cứu những loại ung thư có khả năng sống sót thấp hơn và các dạng ung thư hiếm gặp. Mục tiêu của Anh là đến năm 2035, ba phần tư số người được chẩn đoán ung thư sẽ khỏi bệnh hoặc có thể sống tốt với bệnh ung thư, qua đó cứu sống 320.000 người.

Trong bối cảnh ung thư đang có xu hướng xuất hiện sớm hơn ở một bộ phận dân số, các chuyên gia cho rằng việc nâng cao nhận thức, cải thiện khả năng phát hiện sớm và nghiên cứu các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi sẽ ngày càng giữ vai trò quan trọng.

Dù ung thư vẫn chủ yếu là căn bệnh của người lớn tuổi, tốc độ gia tăng các trường hợp khởi phát sớm đang đặt ra yêu cầu phải xem xét lại cách tiếp cận đối với phòng ngừa và kiểm soát bệnh, đặc biệt đối với các thế hệ trẻ.