Từ một sáng kiến thúc đẩy minh bạch hóa thị trường, chương trình “Tick xanh trách nhiệm” tại TP. Hồ Chí Minh đang từng bước trở thành công cụ kết nối nhà sản xuất, nhà cung ứng và hệ thống phân phối trong kiểm soát chất lượng hàng hóa. Chương trình không chỉ góp phần bảo vệ người tiêu dùng, mà còn tạo động lực để doanh nghiệp hoàn thiện chuỗi cung ứng, nâng cao trách nhiệm sản xuất và thúc đẩy tiêu dùng bền vững…

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc xuất xứ và tác động môi trường của sản phẩm, minh bạch thông tin đang trở thành một yếu tố quan trọng trong quyết định mua sắm. Đối với doanh nghiệp, đây không còn đơn thuần là yêu cầu tuân thủ mà đang dần trở thành lợi thế cạnh tranh, nhất là khi thị trường đòi hỏi cao hơn về trách nhiệm đối với sản phẩm.

MINH BẠCH XUẤT XỨ TRỞ THÀNH LỢI THẾ CẠNH TRANH

Tại TP. Hồ Chí Minh, Chương trình Hợp tác kiểm soát chất lượng hàng hóa, gọi tắt là “Tick xanh trách nhiệm”, được triển khai từ tháng 3/2024 trong hệ thống bán lẻ hiện đại nhằm hình thành cơ chế liên kết giữa nhà sản xuất, nhà cung ứng và nhà phân phối. Trọng tâm của chương trình là các cam kết về chất lượng, nguồn gốc và tính minh bạch của hàng hóa.

Khác với các hình thức chứng nhận mang tính hành chính, chương trình được xây dựng trên nguyên tắc “3 tự”: tự nguyện, tự cam kết và tự giám sát. Đây không phải giấy phép hay điều kiện kinh doanh bắt buộc, mà là cơ chế để doanh nghiệp chủ động cam kết trách nhiệm với người tiêu dùng và thị trường.

Sau hơn hai năm triển khai, “Tick xanh trách nhiệm” đã thu hút sự tham gia của nhiều hệ thống bán lẻ lớn như Saigon Co.op, Bách Hóa Xanh, Central Retail, AEON Việt Nam, Satra, GS25 cùng nhiều doanh nghiệp cung ứng hàng hóa trên địa bàn thành phố.

Theo thống kê, trong tổng số 5.327 sản phẩm đăng ký tham gia chương trình tại các hệ thống phân phối, có 4.735 sản phẩm được xét duyệt gắn “Tick xanh trách nhiệm”. Kết quả này cho thấy mức độ quan tâm ngày càng tăng của doanh nghiệp đối với các tiêu chí chất lượng và minh bạch thông tin.

Với doanh nghiệp sản xuất, tham gia chương trình đồng nghĩa phải điều chỉnh quy trình và nâng cao trách nhiệm kiểm soát chất lượng trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Bà Nguyễn Thị Kiều Oanh, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Mekong Delta Foods, cho biết trong giai đoạn đầu triển khai, doanh nghiệp gặp không ít khó khăn khi một số nông dân phản ứng vì cho rằng các yêu cầu sản xuất quá khắt khe.

Tuy nhiên, sau một thời gian thực hiện, người sản xuất dần nhận thấy việc tuân thủ các yêu cầu này là cơ sở để tạo dựng niềm tin với khách hàng. Nhiều nhà cung cấp cho hay, đến nay, phong trào đã nhận được sự hưởng ứng tích cực. Các sản phẩm được gắn Tick xanh khi đưa ra thị trường đều được công nhận, đánh giá cao và sản lượng tiêu thụ cũng tăng lên.

Tác động thương mại cũng được phản ánh qua kết quả kinh doanh tại các hệ thống phân phối. Ông Đinh Quang Khôi, Giám đốc Marketing MM Mega Market Việt Nam, chia sẻ các sản phẩm tham gia chương trình ghi nhận mức tăng trưởng doanh số 20–30%, trong khi nhóm sản phẩm không tham gia chỉ tăng trung bình 5–10%.

“Chúng tôi đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% nhà cung cấp tham gia chương trình Tick xanh trách nhiệm. Khi đó, nhà cung cấp khi muốn vào hệ thống của chúng tôi phải tham gia chương trình, dù đó là doanh nghiệp Việt Nam hay nước ngoài”, ông Khôi khẳng định.

Tại Saigon Co.op, doanh số nhóm hàng đạt chuẩn tăng 30–40% trong năm 2025. Bách Hóa Xanh cũng ghi nhận mức tăng trưởng ổn định 6–7% mỗi tháng đối với nhóm sản phẩm tham gia chương trình.

Những số liệu này cho thấy các cam kết về chất lượng và minh bạch đang tạo ra giá trị thương mại cụ thể. Khi người tiêu dùng có thêm cơ sở nhận diện sản phẩm đáng tin cậy, doanh nghiệp đầu tư vào quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng có cơ hội cải thiện khả năng tiếp cận thị trường.

GIÁM SÁT CHÉO, TĂNG TRÁCH NHIỆM CHUỖI CUNG ỨNG

Một điểm đáng chú ý của “Tick xanh trách nhiệm” là cơ chế giám sát chéo giữa các đơn vị tham gia. Theo đó, doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận mạng lưới phân phối rộng lớn, nhưng nếu vi phạm cam kết về chất lượng tại một đơn vị, có thể bị loại khỏi toàn bộ mạng lưới chương trình.

Cơ chế này tạo áp lực để nhà cung cấp không chỉ đáp ứng yêu cầu tại thời điểm đưa hàng vào siêu thị mà phải duy trì chất lượng trong suốt quá trình sản xuất, cung ứng và phân phối. Trách nhiệm kiểm soát vì thế được mở rộng từ một sản phẩm cụ thể sang toàn bộ chuỗi cung ứng.

Song song với đó, việc ứng dụng mã QR và các nền tảng số giúp tăng khả năng truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin sản phẩm. Người tiêu dùng có thể tiếp cận thông tin về xuất xứ, quy trình sản xuất và các chứng nhận liên quan, thay vì chỉ dựa vào quảng cáo hoặc thông tin do người bán cung cấp.

Đây cũng là nền tảng để thúc đẩy tiêu dùng có trách nhiệm. Khách hàng thường xuyên mua sắm tại siêu thị GO! An Lạc, cho biết ngày càng quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ và thông tin sản phẩm trước khi quyết định mua hàng.

Từ góc độ thị trường, sự thay đổi trong hành vi mua sắm có thể tạo động lực để doanh nghiệp điều chỉnh phương thức sản xuất. Khi người tiêu dùng ưu tiên hàng hóa có thông tin rõ ràng, nhà cung cấp phải chú trọng hơn đến kiểm soát nguyên liệu, quy trình sản xuất và trách nhiệm đối với sản phẩm đưa ra thị trường.

MỞ RỘNG SANG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

Không dừng lại ở hệ thống bán lẻ hiện đại, Sở Công thương TP. Hồ Chí Minh đã mở rộng chương trình sang lĩnh vực thương mại điện tử. Đây là bước đi nhằm đáp ứng sự phát triển của mua sắm trực tuyến, đồng thời giải quyết những thách thức liên quan đến hàng giả, hàng nhái, quảng cáo sai sự thật và thông tin thiếu minh bạch.

Trong môi trường số, người tiêu dùng thường khó kiểm tra trực tiếp hàng hóa trước khi mua. Vì vậy, khả năng truy xuất nguồn gốc và xác thực thông tin càng có ý nghĩa đối với việc xây dựng niềm tin. Việc mở rộng “Tick xanh trách nhiệm” sang thương mại điện tử cũng đặt ra yêu cầu đối với KOL, KOC và các nhà tiếp thị liên kết trong việc quảng bá trung thực, minh bạch về sản phẩm.

Cùng với doanh nghiệp và nhà phân phối, người tiêu dùng và các tổ chức xã hội được khuyến khích tham gia giám sát, phản ánh những hành vi vi phạm. Cách tiếp cận này hướng tới cơ chế quản lý thị trường có sự tham gia của nhiều chủ thể, thay vì chỉ dựa vào hoạt động kiểm tra của cơ quan chức năng.

Theo ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công thương TP. Hồ Chí Minh, chương trình đã góp phần thay đổi nhận thức của các chủ thể tham gia thị trường, trở thành công cụ duy trì cam kết về chất lượng hàng hóa.

Hiện chương trình đang chuyển từ giai đoạn vận động tham gia sang tăng cường giám sát, nâng cao chất lượng và định vị giá trị hàng hóa trên thị trường.

“Tick xanh trách nhiệm không chỉ là một biểu trưng, đó là khởi đầu cho một hệ sinh thái thương mại tử tế, văn minh và bền vững, nơi trách nhiệm là cốt lõi, và niềm tin là giá trị lâu dài”, ông Phương nhấn mạnh.

Trong giai đoạn 2026–2030, TP. Hồ Chí Minh tiếp tục triển khai Quyết định số 1546/QĐ-UBND về Kế hoạch triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc trên địa bàn. Thành phố đồng thời nghiên cứu mở rộng chương trình “Tick xanh trách nhiệm” sang các nhóm hàng ngoài thực phẩm như mỹ phẩm, đồ gia dụng và đồ chơi trẻ em.

Việc mở rộng phạm vi hàng hóa sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cơ sở dữ liệu quản lý, quy trình xác thực thông tin và cơ chế giám sát chất lượng. Đây cũng là điều kiện để chương trình từng bước phát triển từ một sáng kiến trong hệ thống bán lẻ thành công cụ kết nối các chủ thể trong chuỗi cung ứng.

Trong xu hướng sản xuất và tiêu dùng bền vững, minh bạch thông tin là một mắt xích quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất. Giá trị của chương trình cần được duy trì bằng khả năng kiểm soát chất lượng thực chất, thực hiện cam kết của doanh nghiệp và bảo đảm thông tin cung cấp cho người tiêu dùng có thể kiểm chứng.

Khi trách nhiệm được đặt xuyên suốt từ sản xuất đến phân phối và tiêu dùng, “Tick xanh trách nhiệm” có thể góp phần tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch hơn, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất có trách nhiệm và giúp người tiêu dùng đưa ra lựa chọn dựa trên thông tin đáng tin cậy. Đây cũng là nền tảng để thị trường từng bước chuyển dịch theo hướng văn minh, xanh và bền vững hơn.