Nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho các mô hình kinh tế trọng điểm, Nghị định số 378/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phát triển đô thị vừa ban hành, đã nêu cụ thể điều kiện về hạ tầng, quy mô dân số, diện tích, cũng như phương án bảo đảm an ninh, dữ liệu số đối với khu kinh tế đặc biệt và khu thương mại tự do...

Theo Nghị định này, xã, phường, đặc khu được xem xét công nhận là khu kinh tế đặc biệt khi đáp ứng đầy đủ tiêu chí quy định tại khoản 1 Điều 43 Luật Phát triển đô thị:  

Một là có vị trí chiến lược, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước; 

Hai là có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên; 

Ba là có không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát, có quy mô dân số, diện tích tự nhiên lớn.

KHU KINH TẾ ĐẶC BIỆT PHẢI CÓ VỊ TRÍ CHIẾN LƯỢC

Trong đó, tiêu chí có vị trí chiến lược, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước là đáp ứng các yêu cầu: Thuộc tỉnh, thành phố được xác định là cực tăng trưởng, vùng động lực quốc gia tại Quy hoạch tổng thể quốc gia, hoặc thuộc tỉnh, thành phố được xác định là cực tăng trưởng, khu vực động lực, trung tâm kinh tế của vùng tại quy hoạch vùng; Được xác định là cực tăng trưởng, hạt nhân của vùng động lực, trung tâm kinh tế hoặc khu kinh tế ven biển của tỉnh, thành phố tại quy hoạch tỉnh, Quy hoạch tổng thể thành phố; Bảo đảm vị trí, vai trò trong thế trận quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền biên giới, biển, đảo.

Tiêu chí có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên là trên địa giới hành chính của xã, phường, đặc khu có một trong các công trình: Cảng hàng không quốc tế; Cảng biển đặc biệt hoặc cảng biển loại I theo danh mục phân loại cảng biển.

Tiêu chí "có không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát, có quy mô dân số, diện tích tự nhiên lớn", được xác định: là đặc khu hoặc xã đảo, có 50% chiều dài đường địa giới hành chính trở lên là đường bờ biển hoặc có từ 50% ranh giới tự nhiên phân tách với các đơn vị hành chính liên kế là sông, hồ hoặc rừng phòng hộ có không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát; Có quy mô dân số từ 50.000 người trở lên, diện tích tự nhiên từ 500 km trở lên.

KHU THƯƠNG MẠI TỰ DO CÓ QUY MÔ TỐI THIỂU 1.000 HA

Bên cạnh khu kinh tế đặc biệt, Nghị định số 378/2026/NĐ-CP cũng quy định tiêu chí, điều kiện thành lập khu thương mại tự do. Theo đó, khu vực được chọn phải có vị trí địa lý thuận lợi cho phát triển thương mại quốc tế, logistics, sản; có quy mô tối thiểu 1.000 ha. Trường hợp tổ chức thành các khu vực không liền kề thì phải đảm bảo khả năng kết nối hạ tầng, vận hành và quản lý thống nhất.

Mặt khác, việc thành lập khu thương mại tự do phải đảm bảo hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả sử dụng đất; có tính bổ trợ, liên kết với khu kinh tế, khu công nghiệp, trung tâm logistics và khu chức năng hiện có. Cùng với đó, dự án có kết cấu hạ tầng và phương án tổ chức các khu chức năng phù hợp với định hướng phát triển của khu thương mại tự do; có phương án quản lý, vận hành khả thi, cơ chế phối hợp liên ngành, một cửa liên thông và hệ thống quản lý dựa trên dữ liệu số.

Đặc biệt, Nghị định nhấn mạnh yêu cầu phải có phương án bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, an toàn tài chính, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu; phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp, rửa tiền và tội phạm công nghệ cao; có phương án quản lý rủi ro và bảo vệ môi trường.

Nghị định cũng quy định điều kiện về kết cấu hạ tầng của khu thương mại tự do. Cụ thể, Khu thương mại tự do phải có hoặc có khả năng đầu tư đồng bộ các công trình kết cấu hạ tầng kỹ thuật thiết yếu, bao gồm: Hệ thống giao thông đối ngoại, giao thông nội bộ và kết nối đa phương thức; Hệ thống cấp điện, cấp nước, thoát nước và xử lý chất thải, nước thải; Hệ thống viễn thông, công nghệ thông tin, trung tâm dữ liệu hoặc hạ tầng số phục vụ quản lý, kinh doanh và chia sẻ dữ liệu;

Hệ thống kho bãi, cảng cạn và công trình phục vụ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, trung chuyển hàng hóa; các công trình phòng cháy, chữa cháy, cứu hộ, cứu nạn, bảo đảm an toàn, an ninh và công trình phục vụ kiểm tra, giám sát chuyên ngành.

Hạ tầng kỹ thuật phải được phân kỳ đầu tư phù hợp với tiến độ phát triển khu thương mại tự do, đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn, bảo đảm khả năng kết nối với hệ thống kết cấu hạ tầng của khu vực và quốc gia; khuyến khích đầu tư hạ tầng xanh, thông minh, phát thải thấp.

Hệ thống quản lý, giám sát, điều hành của khu thương mại tự do được thực hiện trên nền tảng số, thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu với cơ quan quản lý chuyên ngành ở trung ương và địa phương theo quy định của pháp luật.