Thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran đã hết hiệu lực trong bối cảnh đàm phán bế tắc và hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng...

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày thứ Ba (18/8) cho biết Washington không tiến hành và cũng chưa lên kế hoạch đàm phán với Iran, đồng thời khẳng định eo biển Hormuz đang hoạt động bình thường. Tuy nhiên, Tehran tuyên bố tuyến hàng hải huyết mạch này vẫn bị đóng cửa.

ĐÀM PHÁN MỸ - IRAN RƠI VÀO BẾ TẮC

Triển vọng đạt được thỏa thuận chấm dứt cuộc xung đột kéo dài gần 6 tháng giữa Mỹ và Israel với Iran ngày càng mờ nhạt, khiến giá dầu tăng trở lại trong phiên 18/8. Thị trường chứng khoán đi xuống, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn tại nhiều nền kinh tế lớn, trong đó có Mỹ, lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ do lo ngại cuộc khủng hoảng sẽ kéo dài áp lực lạm phát và làm tình hình tài khóa xấu đi.

Thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran hết hiệu lực ngày 17/8. Theo hãng tin Reuters, một quan chức cấp cao Iran cho biết bế tắc ngoại giao đang buộc nước này chuyển hoàn toàn sang thế tiến công. Tuy nhiên, chưa có báo cáo về cuộc tấn công mới nào của hai bên trong ngày 18/8.

“Không có cuộc đàm phán hay trao đổi nào đang diễn ra hoặc được lên lịch với Cộng hòa Hồi giáo Iran. Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ vẫn được duy trì đầy đủ. Eo biển Hormuz đang mở cửa và hoạt động. Toàn bộ thủy lôi đã được tháo dỡ hoặc kích nổ”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 18/8.

Tuyên bố này trái ngược với phát biểu một ngày trước đó của ông Jared Kushner, con rể kiêm đặc phái viên của ông Trump. Khi ấy, ông Kushner cho biết các cuộc đàm phán với Iran vẫn tiếp tục và “có lẽ đang diễn ra tích cực hơn bao giờ hết”.

Cuộc xung đột bắt đầu sau khi Mỹ và Israel phối hợp tiến hành chiến dịch không kích Iran hồi cuối tháng 2. Sau 6 tháng, cuộc xung đột nay đã rơi vào thế giằng co. Iran tiếp tục đe dọa hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, trong khi Washington cảnh báo có thể nối lại các cuộc tấn công nếu đàm phán không đạt được một thỏa thuận lâu dài.

Một trong những mục tiêu hàng đầu của Mỹ là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Washington khó đạt được mục tiêu này chừng nào kho uranium làm giàu của Iran được cho là đang bị vùi lấp tại các cơ sở từng trúng đòn tấn công của Mỹ vẫn chưa được xử lý.

HOẠT ĐỘNG HÀNG HẢI TẠI EO BIỂN HORMUZ VẪN BỊ GIÁN ĐOẠN

Bất chấp khẳng định của ông Trump rằng tình hình tại Vùng Vịnh đang được cải thiện, các nước trong khu vực vẫn ghi nhận những vụ việc gây cản trở hoạt động hàng hải.

Bộ Quốc phòng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cho biết đã phát hiện hai tên lửa đạn đạo được phóng từ Iran. Đây là vụ việc đầu tiên thuộc loại này được báo cáo kể từ cuộc tấn công vào cảng Fujairah ngày 4/5.

Theo đánh giá của UAE, hai tên lửa nhắm vào “hoạt động hàng hải”, nhưng đều rơi xuống biển.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei bác bỏ thông tin trên và gọi những cáo buộc của UAE là “vô căn cứ”.

Bộ Ngoại giao UAE sau đó thông báo đình chỉ toàn bộ hoạt động thương mại, trao đổi hàng hóa và giao dịch tài chính với Iran cho đến khi có thông báo mới. Abu Dhabi cho rằng tình trạng leo thang căng thẳng đang đe dọa hòa bình và an ninh của khu vực cũng như thế giới.

Hoạt động vận chuyển hàng hóa trực tiếp giữa UAE và Iran mới được nối lại vào cuối tháng 6 qua cảng Jebel Ali ở Dubai. UAE từng đình chỉ tuyến vận tải này vào đầu tháng 3, chỉ vài ngày sau khi chiến sự bùng phát.

Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết trong ngày 18/8, một tàu đã trúng vật thể không rõ nguồn gốc khi đang rời eo biển Hormuz. Vụ việc làm hư hại phòng máy và khiến một thuyền viên bị thương.

Số liệu hàng hải sơ bộ cho thấy trong ngày 17/8, số lượt tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz vẫn ở mức dưới 10.

Theo truyền thông nhà nước Iran, nhà đàm phán cấp cao Mohammad Baqer Qalibaf tuyên bố eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị đóng cho đến khi Mỹ thực hiện các điều kiện trong thỏa thuận tạm thời ký với Tehran vào tháng 6.

Phát biểu trước Quốc hội Iran, ông Qalibaf cho biết Mỹ phải chấm dứt phong tỏa các cảng Iran, dỡ bỏ lệnh trừng phạt dầu mỏ, giải phóng tài sản bị đóng băng của Tehran, đồng thời ngừng mọi lời đe dọa và hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận.

Biên bản ghi nhớ ký ngày 17/6 quy định thời hạn 60 ngày để hai bên đạt được một thỏa thuận rộng hơn về chương trình hạt nhân của Iran và các lệnh trừng phạt của Mỹ. Thời hạn này đã kết thúc ngày 17/8 và ông Trump cho biết không có kế hoạch gia hạn.

Thỏa thuận kêu gọi “chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận”, nhưng nhanh chóng đổ vỡ vì tranh chấp về quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Trước chiến sự, tuyến hàng hải này là nơi trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được vận chuyển trên toàn cầu.

Theo hãng thông tấn Fars, cũng trong ngày 18/8, ông Mohammad Mokhber, cố vấn của Lãnh tụ tối cao Iran, cho biết Tehran vẫn sẵn sàng đối thoại với Mỹ, nhưng không coi đàm phán đồng nghĩa với đầu hàng. Ông khẳng định sức ép quân sự và các lệnh trừng phạt sẽ không thể khiến Iran khuất phục. Tehran sẽ bảo vệ an ninh, phẩm giá và các đồng minh của mình, dù không muốn chiến tranh.

Tuy nhiên, theo ba quan chức Iran, dù công khai thể hiện khả năng chống chịu, giới lãnh đạo nước này vẫn lo ngại các biện pháp trừng phạt kinh tế mới có thể khiến đời sống người dân khó khăn hơn và làm bùng phát trở lại tình trạng bất ổn.

Hàng nghìn người đã thiệt mạng trong cuộc xung đột, chủ yếu tại Iran và Lebanon. Iran đã đáp trả bằng cách tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ cùng nhiều công trình hạ tầng tại Oman, Jordan, Kuwait, Israel, UAE và Saudi Arabia.

Giá hợp đồng tương lai dầu Brent đã tăng mạnh trong thời gian diễn ra xung đột, có lúc chạm 126 USD/thùng, cao hơn khoảng 75% so với trước chiến sự. Giá dầu Brent đóng cửa phiên ngày 18/8 ở mức hơn 91 USD/thùng.