Từ năm 2026, vaccine HPV được Việt Nam triển khai trong Chương trình Tiêm chủng Mở rộng, trước mắt tại một số địa phương và dành cho trẻ em gái 11 tuổi. Sau đó, theo lộ trình dự kiến tiếp tục mở rộng quy mô trong thời gian tiếp theo…

Theo VNVC, trong tháng 8/2026, nhiều phụ huynh học sinh đã đưa con đi tiêm chủng để chuẩn bị cho năm học mới, đồng thời tranh thủ hoàn thiện mũi phòng bệnh quan trọng cho sức khỏe lâu dài của bản thân. Thực tế, quan niệm “Vaccine HPV chỉ dành cho trẻ vị thành niên hoặc phụ nữ chưa lập gia đình” có thể khiến nhiều người trưởng thành bỏ lỡ cơ hội phòng bệnh.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo ưu tiên tiêm ngừa vaccine HPV cho trẻ em trong giai đoạn 9 - 14 tuổi vì đây là giai đoạn vaccine phát huy hiệu quả phòng ngừa tốt nhất, trước khi có phơi nhiễm lần đầu với virus. Trẻ em ở độ tuổi này chỉ cần tiêm 2 mũi, giúp sinh hiệu quả miễn dịch cao và tiết kiệm chi phí so với tuổi lớn hơn phải cần tiêm 3 mũi.

Tuy nhiên, qua độ tuổi này không đồng nghĩa vaccine mất giá trị. Người trưởng thành vẫn có thể được hưởng lợi ngay cả khi đã từng nhiễm một hoặc nhiều type HPV. Vaccine có tác dụng phòng nhiễm các type HPV chưa từng nhiễm trước đây và phòng ngừa tái nhiễm các type HPV đã nhiễm trước đó.

HPV (Human Papillomavirus) là virus gây u nhú ở người - nhóm virus rất phổ biến, chủ yếu lây truyền qua tiếp xúc da với da trong hoạt động tình dục. Virus cũng được chứng minh có thể lây qua các con đường không qua đường tình dục như tiếp xúc với dụng cụ, đồ vật dính mầm bệnh, lây truyền từ mẹ sang con…

Ước tính, 25% nam giới và 20% phụ nữ trong độ tuổi từ 18 - 59 bị nhiễm các chủng virus gây ung thư. Hầu hết các trường hợp nhiễm HPV đều không có triệu chứng và có thể tự đào thải virus sau khoảng thời gian từ 6 - 24 tháng. Tuy nhiên vẫn có tỷ lệ khoảng 20% virus không được đào thải và phát triển thành mụn cóc sinh dục (sau 6 - 10 tháng) và các loại ung thư cổ tử cung, hậu môn, dương vật, âm đạo và hầu họng, thường là sau vài chục năm (trung bình 20 - 25 năm) hoặc có thể ngắn hơn.

Ở phụ nữ, HPV nguy cơ cao là nguyên nhân của 99% các ca ung thư cổ tử cung trên toàn thế giới, đe dọa nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, sức khỏe sinh sản và tính mạng của người bệnh. Trong khi đó, một nghiên cứu theo dõi hơn 1,7 triệu người trong ít nhất 5 năm cho thấy tiêm vaccine HPV giúp giảm khoảng 54% nguy cơ mắc các bệnh ung thư liên quan đến HPV ở nam giới.

Nghiên cứu mang tên “Xu hướng tử vong do ung thư cổ tử cung sau tiêm chủng HPV” tại Anh của Đại học Queen Mary London (Anh) mới đây cho thấy, phụ nữ tại nước này được tiêm vaccine HPV khi 12 - 13 tuổi, có nguy cơ tử vong do ung thư cổ tử cung trước tuổi 30 gần như bằng 0. Đây là kết quả được công bố vào tháng 6/2026 trên tạp y khoa The Lancet.

Nghiên cứu do các giáo sư thuộc Đại học Queen Mary London thực hiện, với sự tài trợ của tổ chức Nghiên cứu Ung thư Vương quốc Anh. Theo đó, các nhà nghiên cứu đã phân tích dữ liệu tử vong do ung thư và hồ sơ tiêm chủng của phụ nữ từ 20 - 34 tuổi nhằm đánh giá hiệu quả thực tế của chương trình tiêm vaccine.

Kết quả cho thấy, tỉ lệ tử vong do ung thư cổ tử cung hầu như không thay đổi ở nhóm chưa từng tiêm vaccine. Ngược lại, ở nhóm phụ nữ từ 30 - 34 tuổi đã được tiêm phòng, nguy cơ tử vong giảm tới 63% so với những người không được tiêm.

Tại Việt Nam, trong khuôn khổ hội thảo khoa học "Cơ sở bằng chứng cho phòng ngừa HPV: Theo dõi dài hạn và tác động thực tế trong 20 năm" vừa qua, GS.TS.BS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, nhấn mạnh Việt Nam hiện đang đứng trước một cơ hội rất quan trọng khi vaccine HPV được triển khai trong Chương trình Tiêm chủng Mở rộng từ năm 2026.

“Đây không đơn thuần là việc bổ sung thêm một vaccine vào chương trình. Quan trọng hơn, đây là cơ hội để chúng ta xây dựng một chiến lược dự phòng HPV có tổ chức, hướng tới bao phủ cao, công bằng và bền vững; đồng thời kết nối tốt hơn giữa tiêm chủng, sàng lọc, chẩn đoán và điều trị," GS. Phan Trọng Lân nói.

Theo GLOBOCAN, tại Việt Nam, ước tính mỗi năm ghi nhận hơn 10.000 ca mắc mới và hơn 5.200 ca tử vong do các ung thư liên quan đến HPV, riêng ung thư cổ tử cung có khoảng 8.274 ca mắc mới và 4.110 ca tử vong.

Phát biểu tại hội thảo, ông Ramar Rubentiran, Giám đốc Y khoa, công ty MSD HH Việt Nam, cho biết: “HPV vẫn là một thách thức đáng quan tâm, liên quan đến ung thư cổ tử cung và nhiều bệnh lý khác ảnh hưởng đến cả phụ nữ và nam giới. Sau gần hai thập kỷ nghiên cứu, theo dõi dài hạn và tích lũy bằng chứng từ thực tiễn, nền tảng khoa học cho các chiến lược phòng ngừa và tiêm chủng HPV ngày càng được củng cố, góp phần hỗ trợ các nỗ lực bảo vệ sức khỏe cộng đồng".

Tại hội thảo, các chuyên gia cập nhật dữ liệu theo dõi dài hạn và bằng chứng thực tế hơn 20 năm từ các chương trình dự phòng HPV trên thế giới. Các chuyên gia cũng trao đổi về lịch tiêm, tính sinh miễn dịch, hiệu quả bảo vệ và những yếu tố cần cân nhắc khi đưa bằng chứng khoa học vào chính sách.

Trước đó, tại tọa đàm "Phòng vệ HPV ở nam giới - Góp phần xây dựng điểm tựa vững vàng", TS.BS Lê Vũ Tân, bác sĩ chuyên ngành Nam khoa, Bệnh viện Bình Dân TP.HCM, cho biết nhiều nam giới vẫn còn tâm lý chủ quan với HPV. Một phần nguyên nhân là virus này thường được nhắc đến kèm với bệnh ung thư cổ tử cung, khiến không ít người nghĩ đây là vấn đề sức khỏe của phụ nữ.

Sự chủ quan cũng đến từ tâm lý "không có triệu chứng là không có vấn đề". Rào cản tiếp theo là tâm lý ngại nói về sức khỏe sinh sản. Một lý do khác là hiện chưa có phương pháp tầm soát HPV được phê duyệt cho nam giới, trong khi phụ nữ có khuyến nghị tầm soát ung thư cổ tử cung theo độ tuổi. Do đó, nam giới cũng cần chủ động hơn trong việc tìm hiểu, theo dõi dấu hiệu bất thường và tham vấn chuyên gia y tế.

Các bác sĩ cho biết, Việt Nam hiện đã có các công cụ dự phòng hiệu quả và nền tảng bằng chứng khoa học ngày càng được củng cố. Thách thức tiếp theo là chuyển hóa bằng chứng thành những chính sách phù hợp, từ chính sách thành độ bao phủ thực sự và công bằng, từ đó tạo ra những tác động sức khỏe có thể đo lường được đối với cộng đồng.