Sức ép cộng hưởng từ biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng đang đặt các doanh nghiệp trước những thách thức lớn. Để vượt qua và tạo đà cho năm 2027, sự chủ động quản trị rủi ro từ nội lực doanh nghiệp, kết hợp cùng các giải pháp khai thông thể chế từ Chính phủ và sự đồng hành của hệ thống tài chính là chìa khóa then chốt giúp nền kinh tế Việt Nam duy trì đà tăng trưởng bền vững...

Phát biểu tại diễn đàn “Doanh nghiệp trước biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng: Kịch bản ứng phó cuối năm 2026, triển vọng năm 2027” ngày 30/10/2026, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhận định năm 2026 đang bước vào chặng đường cuối. Đây là thời điểm mang tính bản lề đòi hỏi các doanh nghiệp vừa nỗ lực hoàn thành kế hoạch sản xuất, kinh doanh ngắn hạn, vừa khẩn trương chuẩn bị phương án tác chiến cho năm 2027.

TÁC ĐỘNG KHUẾCH ĐẠI TỪ CÁC BIẾN SỐ CHI PHÍ

Tuy nhiên, bức tranh kinh tế thế giới tiếp tục biến động nhanh và rất khó dự báo. Những thay đổi trong chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế lớn, sự dịch chuyển của dòng vốn, cạnh tranh thương mại gay gắt và các xung đột địa chính trị đang tác động trực tiếp tới hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng không còn là những khái niệm vĩ mô lý thuyết mà đang thẩm thấu trực tiếp vào từng hợp đồng, đơn hàng và quyết định đầu tư. Phó Chủ tịch VCCI nhấn mạnh khi ba biến số này cùng chuyển động, tác động cộng hưởng sẽ khuếch đại lẫn nhau, ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí vận hành và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Từ góc độ quản lý, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, nhận định chi phí đầu vào tăng cao đang gây sức ép rất lớn lên khu vực doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ và hộ kinh doanh. Tỷ lệ doanh nghiệp chính thức rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao do gánh nặng chi phí vốn, giá năng lượng và sự chèn lấn từ các doanh nghiệp lớn.

TS Nguyễn Đức Hiển lưu ý: "Dù áp lực cung ứng năng lượng năm 2026 cơ bản được đảm bảo với mức tăng trưởng khoảng 9,2%, nhưng bước sang năm 2027, nguy cơ thiếu hụt năng lượng hoàn toàn có thể xảy ra nếu không có giải pháp hạ tầng mới kịp thời".

Thực tế tại các ngành sản xuất cho thấy mức độ ảnh hưởng diễn ra rất gay gắt. Ông Đỗ Tiến Thành, Giám đốc điều hành Công ty TNHH 26868, cho biết đối với ngành sản xuất vôi công nghiệp và khoáng sản nặng, biến động giá dầu ảnh hưởng dây chuyền tới chi phí khai thác, vật tư và logistics. Chỉ trong hai quý đầu năm 2026, giá thành sản xuất của doanh nghiệp đã bị đẩy tăng tới 40%.

Trong khi đó, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), bày tỏ lo ngại khi các yếu tố vĩ mô đang bào mòn lợi nhuận của ngành. Chi phí cước container lạnh xuất khẩu sang Mỹ có thời điểm tăng vọt từ 6.000 USD lên 9.000 USD, cùng với đó là giá bao bì hạt nhựa nhập khẩu từ Trung Đông tăng cao, đẩy chi phí sản xuất lên mức đỉnh điểm.

KHAI THÔNG VÀ ĐA DẠNG HÓA NGUỒN VỐN

Trước những áp lực đa chiều, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã liên tục chỉ đạo điều hành vĩ mô chủ động, linh hoạt nhằm giữ vững ổn định, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.

Phân tích cụ thể về các công cụ điều hành, ông Đào Văn Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo Thống kê, Ngân hàng Nhà nước, cho biết cơ quan quản lý đã phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa mở rộng có trọng tâm.

Trong điều hành tỷ giá, Ngân hàng Nhà nước duy trì cơ chế linh hoạt và sẵn sàng can thiệp thị trường khi cần thiết. Tính đến ngày 22/10/2026, tỷ giá giao dịch trên thị trường liên ngân hàng quanh mức 25.841 VND/USD, giảm 1,71% so với cuối năm 2025, giúp hấp thu tốt các cú sốc từ bên ngoài.

Về điều hành lãi suất và tín dụng, Ngân hàng Nhà nước giữ nguyên các mức lãi suất điều hành, đồng thời chỉ đạo các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí nhằm giảm thực chất lãi suất cho vay từ 1,5 đến 2% đối với các lĩnh vực ưu tiên.

Để mở rộng không gian tín dụng, ông Đào Văn Hà cho biết Ngân hàng Nhà nước đã áp dụng nhiều giải pháp linh hoạt như: không tính dư nợ tăng thêm đối với nhà ở xã hội, khu công nghiệp vào hạn mức tín dụng bất động sản; nâng tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40%; đồng thời dành dư nợ bổ sung cho các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia.

Dù tín dụng ngân hàng giữ vai trò chủ chốt, việc phụ thuộc quá lớn vào kênh này tạo ra sự lệch pha về kỳ hạn vốn. Ông Nguyễn Đức Sung, Giám đốc Kinh doanh Công ty Chứng khoán LPS, cho rằng vốn ngân hàng không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu trung và dài hạn. Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh nghiệp đã huy động gần 564,6 nghìn tỷ đồng trên thị trường chứng khoán, trong đó kênh trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt 368 nghìn tỷ đồng và chào bán cổ phiếu đạt 135 nghìn tỷ đồng (tăng 68,82% so với cùng kỳ).

Chỉ ra các điểm nghẽn hiện tại, ông Sung cho biết nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ còn gặp khó khăn về chi phí kiểm toán, tư vấn và xếp hạng tín nhiệm, đồng thời chất lượng báo cáo tài chính chưa đáp ứng được chuẩn mực của các nhà đầu tư quốc tế.

Nhìn vào kinh nghiệm của Hàn Quốc, ông Sung gợi ý Việt Nam cần sớm phát triển hệ sinh thái nhà đầu tư tổ chức dài hạn thông qua các quỹ hưu trí bổ sung theo Nghị định 85/2026/NĐ-CP, áp dụng chuẩn mực công bố thông tin bằng tiếng Anh và nghiên cứu mô hình phát hành trái phiếu gom cụm để giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn tài chính.

KỊCH BẢN ỨNG PHÓ VÀ BÀI TOÁN NÂNG CAO NỘI LỰC

Đồng quan điểm về việc khơi thông nguồn lực, TS Nguyễn Đức Hiển lưu ý rằng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ cơ chế "xin - cho" đầu vào sang hỗ trợ dựa trên kết quả đầu ra. Đồng thời, các bộ ngành cần nhanh chóng tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, sửa đổi các quy định pháp luật về đất đai, xây dựng và đầu tư công để giải phóng nguồn lực tư nhân.

Trước những biến động không ngừng của thị trường, sự hỗ trợ từ chính sách chỉ phát huy tác dụng khi bản thân doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực quản trị rủi ro. Ông Nguyễn Quang Vinh khuyến nghị doanh nghiệp cần xây dựng nhiều kịch bản kinh doanh linh hoạt thay vì chỉ dựa vào một dự báo duy nhất; kiểm soát chặt chẽ dòng tiền; minh bạch hóa dữ liệu tài chính và chủ động trao đổi sớm với các tổ chức tín dụng, nhà đầu tư.

Từ thực tiễn vận hành, ông Đỗ Tiến Thành chia sẻ kịch bản ứng phó của Công ty TNHH 26868 thông qua ba nhóm giải pháp.

Thứ nhất, chủ động theo sát giá nguyên vật liệu để chốt thời điểm mua hàng tối ưu và đàm phán hợp đồng cung ứng dài hạn.

Thứ hai, thương lượng đưa điều khoản điều chỉnh giá linh hoạt vào hợp đồng bán hàng để chia sẻ rủi ro biến động chi phí với đối tác.

Thứ ba, tái cấu trúc thị trường bằng cách giảm tỷ trọng xuất khẩu, mở rộng tiêu thụ nội địa phục vụ ngành thủy sản nhằm đảm bảo an toàn dòng tiền.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng nghiên cứu chuyển đổi sang sử dụng xe điện trong khai thác khoáng sản để giảm phụ thuộc vào giá xăng dầu.

Ở góc độ ngành xuất khẩu, ông Nguyễn Hoài Nam nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thành lập bộ phận quản trị rủi ro chuyên trách tại doanh nghiệp. Bộ phận này có nhiệm vụ theo dõi biến động tỷ giá và lãi suất hàng ngày để kịp thời chốt hợp đồng ngoại tệ thuận lợi, đồng thời quản trị hàng tồn kho và dòng hàng hóa theo thời gian thực.