Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam mở ra cơ hội đón dòng vốn quốc tế sau nâng hạng, nhiều doanh nghiệp vẫn quen huy động vốn qua ngân hàng. Để tiếp cận nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp cần có chiến lược dài hạn và chuẩn bị tốt hơn về tài chính, nhân sự, quản trị và minh bạch thông tin...

Chiều 30/10/2026, Báo Tuổi Trẻ phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức Diễn đàn Thị trường vốn Việt Nam 2026 với chủ đề “Dòng vốn mới - Vị thế mới của thị trường chứng khoán Việt Nam”.

Các chuyên gia nhận định nâng hạng mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế nhưng không đồng nghĩa dòng tiền sẽ tự động chảy vào thị trường. Để tận dụng cơ hội này, Việt Nam cần tháo gỡ những điểm nghẽn, đặc biệt về chất lượng công bố thông tin và năng lực huy động vốn quốc tế của doanh nghiệp.

DOANH NGHIỆP CÒN THIẾU CHUẨN BỊ KHI HUY ĐỘNG VỐN QUỐC TẾ

Tại phiên thảo luận trong khuôn khổ diễn đàn, ông Johan Nyvene, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HSC), cho rằng khả năng thu hút nhà đầu tư vào thị trường vốn phụ thuộc lớn vào bối cảnh kinh tế vĩ mô toàn cầu và trong nước.

Theo ông Nyvene, giai đoạn 2017 - 2018, các thương vụ IPO tại Việt Nam từng ghi nhận kết quả tích cực, với lượng đăng ký mua vượt số cổ phần chào bán từ 3 - 5 lần. Hệ số giá trên giá trị sổ sách (P/B) của nhóm ngân hàng khi đó có thể đạt từ 2 lần trở lên. Trong khi hiện nay, nhiều cổ phiếu ngân hàng chỉ giao dịch quanh mức P/B 1,5 - 1,7 lần.

Cùng với mặt bằng lãi suất thế giới và trong nước ở mức cao, việc thu hút vốn ngoại trở nên khó khăn hơn, tình trạng nhà đầu tư đăng ký mua vượt nhiều lần lượng cổ phiếu chào bán cũng không còn phổ biến.

“Dù vậy, cơ hội huy động vốn vẫn rộng mở với những doanh nghiệp có chất lượng tốt, hoạt động trong các lĩnh vực phù hợp xu hướng toàn cầu như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) và robotics. Ngược lại, ngân hàng, chứng khoán và bất động sản sẽ đối mặt với nhiều thách thức hơn”, ông Johan Nyvene cho biết.

Ông Dominic Scriven, Nhà sáng lập, Chủ tịch Dragon Capital, cho rằng chuyển đổi số là một yếu tố rất quan trọng đối với sự phát triển của thị trường. Sự phát triển của công nghệ đang tạo ra những thay đổi mang tính tất yếu, đòi hỏi các thị trường phải thích ứng và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, bên cạnh yếu tố công nghệ, việc duy trì kết nối và giao tiếp với nhà đầu tư cũng có vai trò quan trọng.

Đề cập đến khả năng thu hút vốn, ông Scriven cho rằng đây không phải là thách thức riêng của Việt Nam. Thị trường vốn toàn cầu đang đối mặt với nhiều khó khăn khi nguồn vốn ngày càng có sự cạnh tranh và chịu tác động từ những xu hướng mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI).

Do đó, những khó khăn trong thu hút vốn cần được nhìn nhận trong bối cảnh chung của thị trường quốc tế. Theo ông Scriven, thị trường Việt Nam đã có những bước tiến và đang ở vị thế tương đối tích cực.

Một hạn chế đáng chú ý là ngay cả những doanh nghiệp quy mô lớn, chưa chuẩn bị đầy đủ năng lực trước khi tiếp cận thị trường vốn quốc tế.

Ông Nyvene cho biết nhiều doanh nghiệp vẫn quen huy động vốn qua ngân hàng, với quy trình chủ yếu dựa trên báo cáo tài chính quá khứ và tài sản bảo đảm, có thể hoàn tất trong vài tháng. Trong khi đó, IPO hoặc chào bán riêng lẻ cho nhà đầu tư nước ngoài đòi hỏi doanh nghiệp tổ chức roadshow, trực tiếp thuyết trình trước các quỹ đầu tư quốc tế. Không ít doanh nghiệp còn thiếu nhân sự có năng lực, đặc biệt là Giám đốc Tài chính (CFO) am hiểu chuẩn mực quốc tế.

Bên cạnh đó, dữ liệu tài chính chưa đầy đủ cũng khiến doanh nghiệp gặp khó khi nhà đầu tư yêu cầu phân tích triển vọng kinh doanh, cơ cấu doanh thu và đặc điểm khách hàng trong những năm tiếp theo.

Theo ông Johan Nyvene, việc ngại đầu tư cho các dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp cũng là rào cản. Để tiếp cận nhà đầu tư tổ chức quốc tế, doanh nghiệp cần sự tham gia của các đơn vị tư vấn, kiểm toán thuộc nhóm Big 4 và các hãng luật uy tín. Chi phí chuẩn bị cho một thương vụ có thể lên tới vài triệu USD.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn muốn huy động vốn nhanh, ít tốn kém như vay ngân hàng, khiến quá trình chuẩn bị bị trì hoãn. Đến khi lãi suất tăng lên mức hai chữ số và không còn khả năng vay mới tìm đến các kênh vốn quốc tế hoặc trái phiếu thì đã quá muộn, làm giảm tính khả thi của phương án huy động vốn.

GỠ ĐIỂM NGHẼN ĐỂ NÂNG SỨC HẤP DẪN DÒNG VỐN

Ở góc độ quốc tế, bà Wanming Du, Giám đốc Chính sách khu vực châu Á - Thái Bình Dương của FTSE Russell, cho biết có 3 nhóm ưu tiên Việt Nam cần tập trung để thị trường chứng khoán tiếp tục phát triển và thu hút dòng vốn ngoại.

Thứ nhất là tháo gỡ các hạn chế về tỷ lệ sở hữu nước ngoài. “Việc tháo gỡ những hạn chế này sẽ giúp gia tăng số lượng doanh nghiệp Việt Nam được đưa vào các bộ chỉ số”, bà Du nói.

Thứ hai là phát triển chiều sâu và chiều rộng của thị trường trong trung và dài hạn. Việt Nam cần gia tăng số lượng doanh nghiệp niêm yết thông qua hoạt động IPO, đồng thời chú trọng chất lượng các đợt IPO và đa dạng hóa các doanh nghiệp tham gia thị trường.

“Vai trò của các nhà đầu tư tổ chức trong nước rất quan trọng, Việt Nam cần phát triển các quỹ hưu trí, tài sản từ lĩnh vực bảo hiểm và triển khai những cơ chế đầu tư phù hợp nhằm mở rộng nguồn vốn dài hạn cho thị trường”, bà Du nhấn mạnh.

Thứ ba là củng cố niềm tin và tính minh bạch. Đây là yếu tố nền tảng đối với sự thành công của bất kỳ thị trường vốn nào. Việt Nam cần bảo đảm công bố thông tin minh bạch, nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và duy trì tính dự báo trong quá trình thay đổi chính sách, quy định.

Bà Du cho rằng việc được đưa vào các bộ chỉ số thị trường mới nổi sẽ giúp Việt Nam thu hút dòng vốn từ các quỹ đầu tư thụ động. Những quỹ này phân bổ vốn vào thị trường Việt Nam theo tỷ trọng của Việt Nam trong danh mục thị trường mới nổi. Tỷ trọng này có thể thay đổi hằng ngày tùy theo diễn biến thị trường.

Sau khi hoàn tất các đợt điều chỉnh, Việt Nam có thể duy trì dòng vốn thụ động tương đối ổn định, với điều kiện tiếp tục giữ được tỷ trọng và số lượng doanh nghiệp trong danh mục thị trường mới nổi.

Về những giải pháp trước mắt, bà Wanming Du cho rằng Việt Nam cần tập trung gia tăng số lượng doanh nghiệp được đưa vào các bộ chỉ số thông qua thúc đẩy IPO. Tuy nhiên, việc phát triển thị trường không chỉ dừng ở quy mô mà còn cần mở rộng chiều sâu và đa dạng hóa ngành nghề của các doanh nghiệp niêm yết.

Cùng với đó, tháo gỡ những vướng mắc liên quan đến giới hạn sở hữu nước ngoài có ý nghĩa quan trọng nếu Việt Nam muốn gia tăng sự tham gia của nhà đầu tư quốc tế. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ góp phần nâng tỷ trọng của Việt Nam trong danh mục thị trường mới nổi, qua đó tăng khả năng thu hút vốn đầu tư thụ động.

Về dài hạn, yêu cầu củng cố niềm tin của nhà đầu tư thông qua cải thiện cơ cấu quản trị doanh nghiệp, nâng cao tính minh bạch, chất lượng công bố thông tin và hiệu quả của hệ thống quản lý, giám sát thị trường.

Ở góc độ thị trường trong nước, ông Bùi Minh Tuấn, Giám đốc cao cấp Thị trường vốn cổ phần, Công ty cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS), cho rằng nhà đầu tư tổ chức quốc tế kỳ vọng các chủ thể tham gia thị trường Việt Nam đáp ứng chuẩn mực quốc tế, nhất là về báo cáo tài chính và công bố thông tin. Dù doanh nghiệp niêm yết đã có chuyển biến tích cực, khối doanh nghiệp tư nhân vẫn cần cải thiện tính minh bạch. Thị trường vốn Việt Nam cũng cần tiếp tục chuyên nghiệp hóa, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Một vấn đề khác là chi phí phòng ngừa rủi ro tỷ giá, ông Tuấn cho biết các tổ chức quốc tế và đơn vị thu xếp vốn thường yêu cầu khoản vay nước ngoài được phòng ngừa toàn bộ rủi ro tỷ giá.

Theo số liệu ông Tuấn dẫn tại sự kiện, chi phí phòng ngừa rủi ro tỷ giá kỳ hạn một năm tại Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Trung Quốc, Singapore, Nhật Bản và Hàn Quốc dao động 0,8 - 2,5%; với kỳ hạn dài hơn, mức phí khoảng 1 - 3%. Trong khi đó, tại Việt Nam, chi phí kỳ hạn một năm từ 3% trở lên, còn các công cụ phòng ngừa cho kỳ hạn dài hơn vẫn hạn chế.

Ông Tuấn nhận định việc thiếu cơ chế hỗ trợ và thúc đẩy phát triển các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của các định chế tài chính.