Để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, các đại biểu Quốc hội đề xuất nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông các nguồn lực, giảm chi phí sản xuất, kinh doanh và tạo động lực phát triển doanh nghiệp bền vững...

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 30/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận tại hội trường về những khó khăn, thách thức đặt ra đối với cộng đồng doanh nghiệp – lực lượng nòng cốt của nền kinh tế.

THÁO GỠ ĐIỂM NGHẼN THỂ CHẾ, TẠO MÔI TRƯỜNG THUẬN LỢI HƠN CHO DOANH NGHIỆP PHÁT TRIỂN

Đánh giá tình hình kinh tế - xã hội 9 tháng đầu năm 2026 với nhiều kết quả nổi bật, trong đó GDP tăng 9,01% – mức cao nhất trong 15 năm qua; kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu tiên vượt mốc 1.000 tỷ USD, đại biểu Hà Đức Minh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai, cho rằng bên cạnh những thành tựu đạt được, khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn đang phải đối mặt với không ít khó khăn nội tại. Số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường còn cao; hoạt động xuất nhập khẩu phụ thuộc lớn vào khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), trong khi các đầu tàu kinh tế đang chịu nhiều áp lực về hạ tầng và môi trường.

Từ thực tế đó, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy quản lý, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, lấy kết quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả hoạt động của bộ máy quản lý nhà nước. Đây là chuyển biến quan trọng trong tư duy quản lý của Trung ương, cần được cụ thể hóa đồng bộ trong quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Đại biểu kiến nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục rà soát tổng thể hệ thống pháp luật, nhất là các văn bản hướng dẫn thi hành, nhằm cắt giảm triệt để những thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh chồng chéo, mâu thuẫn. 

Bên cạnh những vướng mắc về thể chế, gánh nặng chi phí đầu vào và biến động giá cả thị trường cũng đang tác động trực tiếp đến đời sống người dân cũng như năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Phân tích thực trạng này, đại biểu Hà Đức Minh cho rằng chi phí trung gian và chi phí logistics ở mức cao đang tạo áp lực lớn đối với nền kinh tế.

Để khắc phục, đại biểu đề xuất đẩy mạnh đầu tư hạ tầng logistics, tăng cường kết nối hiện đại gắn với chuyển đổi số toàn diện, qua đó từng bước kéo giảm chi phí logistics – hiện chiếm khoảng 16-18% GDP, cao hơn đáng kể so với mức bình quân 10-12% của thế giới.

Cùng quan tâm đến vấn đề ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát, đại biểu Trần Quốc Tuấn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long, cho rằng đây phải tiếp tục là nền móng của mục tiêu tăng trưởng. Dẫn số liệu tại Báo cáo thẩm tra, đại biểu cho biết CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%; trong đó, nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%; nhóm giao thông tăng 6,06%; nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%. Trong khi đó, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng khoảng 13,4% theo giá hiện hành, nhưng sau khi loại trừ yếu tố giá chỉ tăng gần 8%.

Phân tích tác động của biến động giá cả đến từng chủ thể trong nền kinh tế, đại biểu cho rằng đối với người lao động, khi chi phí tiền điện, tiền ăn, nhà ở và đi lại tăng, phần thu nhập còn lại dành cho học hành, khám chữa bệnh và tiết kiệm sẽ bị thu hẹp. Đối với doanh nghiệp, giá nhiên liệu, vận tải và nguyên vật liệu tăng làm chi phí sản xuất gia tăng; nếu tăng giá bán có thể mất khách hàng, còn nếu giữ giá bán thì lợi nhuận sẽ bị giảm sút.

"Đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo, điều hành linh hoạt, đồng bộ chính sách tiền tệ, tài khóa và điều hành giá theo một kịch bản thống nhất; theo dõi sát diễn biến giá các mặt hàng thiết yếu, công khai trước lộ trình điều chỉnh giá đối với những mặt hàng do Nhà nước quản lý. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ có mục tiêu đối với các nhóm dễ bị tổn thương", đại biểu đề xuất.

Đánh giá bối cảnh kinh tế vĩ mô trong năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, với GDP 9 tháng tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%, đại biểu Lê Hoàng Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai, đặt vấn đề: “Lấy vốn dài hạn ở đâu để đi được dài?”.

Theo đại biểu, nền kinh tế hiện vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, với dư nợ tương đương khoảng 155% GDP. Trong khi đó, gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, nhưng một nửa dư nợ tín dụng lại là các khoản vay trung và dài hạn.

Đại biểu cũng chỉ ra nghịch lý khi tiền gửi dân cư vượt 11,2 triệu tỷ đồng, người dân nắm giữ khoảng 500 tấn vàng, tương đương khoảng 12% GDP, nhưng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới đạt 11% GDP, chưa đạt mục tiêu 20% vào năm 2025. Việc thiếu các kênh dẫn vốn trong nước khiến nhiều doanh nghiệp công nghệ Việt Nam phải thành lập công ty mẹ ở nước ngoài để huy động vốn, dẫn đến giá trị gia tăng và quyền quyết định bị ghi nhận ở nước ngoài.

Nhấn mạnh “vốn dài hạn chỉ đi theo niềm tin dài hạn và niềm tin ấy trước hết là niềm tin vào pháp luật”, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng chính sách cần bảo đảm tính ổn định, khả năng tiên liệu, không hồi tố bất lợi cho doanh nghiệp, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 66 và Nghị quyết số 68.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề xuất ba hướng giải pháp chiến lược nhằm mở rộng các kênh dẫn vốn, khơi thông nguồn lực trong nước:

- Thứ nhất, cho vay dựa trên dữ liệu dòng tiền. Cụ thể hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, cho phép các ngân hàng sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu thuế, xuất nhập khẩu để đánh giá năng lực tài chính, khả năng trả nợ của doanh nghiệp, thay vì chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp là đất đai.

- Thứ hai, giữ vốn chủ sở hữu trong nước. Đại biểu đề nghị sớm ban hành cơ chế để các công ty holding tại Trung tâm Tài chính quốc tế theo Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội có thể đầu tư thông suốt về trong nước; hỗ trợ doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về Việt Nam với chi phí thuế hợp lý; đồng thời vận hành thực chất Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia.

- Thứ ba, kết nối nguồn tiết kiệm trong dân cư với nhu cầu vốn của doanh nghiệp thông qua phát triển quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng; đồng thời bổ sung chỉ tiêu theo dõi quy mô trái phiếu doanh nghiệp trên GDP để có cơ sở đánh giá sự phát triển của thị trường vốn.

KHƠI THÔNG TÍN DỤNG, HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP TIẾP CẬN VỐN

Cùng với việc phát triển các kênh dẫn vốn dài hạn, các đại biểu cũng đề nghị có giải pháp khơi thông dòng vốn tín dụng, bảo đảm nguồn lực tài chính được phân bổ hiệu quả, đúng địa chỉ và đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Về vấn đề này, đại biểu Trần Quốc Tuấn dẫn số liệu tại Báo cáo thẩm tra cho thấy lãi suất bình quân các khoản vay mới khoảng 9,12%/năm, tăng 1,03 điểm phần trăm so với cuối năm 2025; tăng trưởng tín dụng 9 tháng đạt 11,7%, cao hơn mức tăng 10,7% của huy động vốn. Tỷ lệ tín dụng/GDP ước khoảng 155%, cho thấy nền kinh tế đang phụ thuộc đáng kể vào tín dụng ngân hàng.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo, giám sát sát sao diễn biến tăng trưởng tín dụng, đồng thời đánh giá thực chất chất lượng và hiệu quả sử dụng vốn. Theo đại biểu, cần làm rõ nguồn vốn tín dụng tăng thêm đã được đưa vào những lĩnh vực nào, tạo ra năng lực sản xuất gì và có hình thành dòng tiền để trả nợ hay không. Bởi lẽ, một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn nhờ vốn vay, nhưng tăng trưởng bền vững phải dựa trên những dự án tạo ra sản phẩm, nâng cao năng suất và hình thành dòng tiền thực.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai những giải pháp hiệu quả hơn nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận vốn, trong đó có mở rộng cơ chế bảo lãnh tín dụng, xem xét cả dòng tiền, hợp đồng và đơn hàng trong quá trình thẩm định cho vay.

Đồng thời, cần thực hiện thanh toán đúng hạn các khoản hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT), không để thời gian hoàn thuế kéo dài, gây ảnh hưởng đến dòng tiền của doanh nghiệp. Đại biểu nhấn mạnh yêu cầu tập trung hướng dòng vốn vào các doanh nghiệp có phương án sản xuất, kinh doanh khả thi, bảo đảm các khoản vay thực sự tạo ra sản phẩm, việc làm và nguồn thu để trả nợ.

Bên cạnh những khó khăn về chi phí và nguồn vốn, các vướng mắc trong tổ chức thực thi pháp luật cũng được đại biểu Trần Quốc Tuấn đặc biệt quan tâm. Theo đại biểu, có vốn đã khó, nhưng nếu nguồn vốn tiếp tục bị ách tắc do thủ tục kéo dài và cách áp dụng pháp luật chưa thống nhất thì khó khăn đối với doanh nghiệp càng lớn hơn.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp đang phải gánh chịu các khoản chi phí chờ đợi, chi phí tuân thủ do những vướng mắc trong quá trình thực hiện quy định pháp luật. Đại biểu đề nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục quan tâm tháo gỡ những khó khăn này, bởi điểm nghẽn pháp lý đang là một trong những trở ngại quan trọng nhất đối với tăng trưởng kinh tế hiện nay.

Đáng chú ý, từ thực tiễn triển khai tại một số địa phương, đại biểu Trần Quốc Tuấn phản ánh những lúng túng trong thực hiện Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai. Theo đó, một số dự án năng lượng tái tạo vẫn gặp khó khăn khi áp dụng quy định đối với các dự án đi qua nhiều địa bàn, có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn hoặc có phần diện tích sử dụng khu vực biển.

Khi địa phương chưa nhận được hướng dẫn thống nhất từ các bộ, ngành, tiến độ chấp thuận chủ trương đầu tư và triển khai dự án bị ảnh hưởng kéo dài, làm ách tắc nguồn vốn tư nhân đầu tư vào phát triển kinh tế. Đây là thực tế cho thấy việc cải cách không thể dừng lại ở khâu ban hành quy định mà quan trọng hơn, các quy định phải có khả năng thực thi, giải quyết được những tình huống cụ thể phát sinh trong thực tiễn.

Nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, đại biểu Trần Quốc Tuấn cho rằng thước đo của cải cách chính là thời gian và chi phí tuân thủ mà người dân, doanh nghiệp thực sự tiết kiệm được.