Cách thiết kế môi trường thử nghiệm sandbox cần được thay đổi, không nên chỉ tạo ra một khu vực để doanh nghiệp được phép bay thử, mà Nhà nước nên gắn thử nghiệm với đặt hàng...

Việt Nam hiện đang chứng kiến không ít doanh nghiệp đủ khả năng tự nghiên cứu và sản xuất thiết bị bay không người lái.

Tuy nhiên, “khó nhất là làm xong rồi sẽ bán ở đâu, ai mua và liệu sản phẩm nghiên cứu ra có thị trường tiêu thụ hay không. Bản thân từng doanh nghiệp rất khó giải quyết bài toán này”, GS.TS. Hoàng Văn Cường, Đại biểu Quốc hội khóa XIV, XV, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, chỉ ra tại Đối thoại Phát triển kinh tế không gian vũ trụ, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam. 

Trong những lĩnh vực mới, cơ quan quản lý xác định vai trò “nhà kiến tạo thị trường”, nghĩa là Nhà nước là khách hàng đầu tiên, đặt hàng sản phẩm của doanh nghiệp, có tác động quan trọng để tạo nền tảng ban đầu giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, đổi mới.

Tuy nhiên, GS.TS. Hoàng Văn Cường lưu ý về cơ chế này: “Không nên chỉ đặt hàng để doanh nghiệp sản xuất cho Nhà nước vài nghìn chiếc UAV. Nhưng, sau đó doanh nghiệp lại không biết bán cho ai thì rất dễ rơi vào tình trạng sản phẩm làm ra nhưng không có thị trường”, ông phân tích.

Thay vào đó, Nhà nước nên “đặt hàng” cả định hướng các nhiệm vụ cần giải quyết, chẳng hạn đặt hàng sử dụng UAV để giám sát nguy cơ cháy rừng, phát hiện và cảnh báo lũ quét, theo dõi sâu bệnh và hỗ trợ nông nghiệp,... 

Cách tiếp cận này không chỉ giúp doanh nghiệp có nguồn thu ban đầu mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa cho thị trường. Thị trường Nhà nước đặt hàng ban đầu chỉ là thị trường mồi để dịch vụ có thể nhân rộng ra toàn xã hội và trở thành một ngành kinh tế phát triển.

Khi một dịch vụ đã chứng minh được hiệu quả trong khu vực công, nhu cầu từ các cá nhân và doanh nghiệp khác cũng bắt đầu hình thành, từ đó mở rộng thị trường dịch vụ ngoài khu vực Nhà nước.

Một lợi thế của Việt Nam, theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, là có khu vực doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, đang hoạt động trong nhiều ngành, lĩnh vực và có nhu cầu sử dụng các dịch vụ từ không gian tầm thấp.

Do đó, thay vì Nhà nước trực tiếp thực hiện tất cả các nhiệm vụ, có thể chuyển một phần nhu cầu này thành đơn đặt hàng dịch vụ cho các doanh nghiệp.

Ví dụ, trong lĩnh vực điện lực, có thể đặt hàng dịch vụ sử dụng UAV để giám sát đường dây truyền tải, qua đó giảm phụ thuộc vào phương thức kiểm tra thủ công. Trong viễn thông, UAV có thể được sử dụng để giám sát trạm phát sóng, đường truyền. Trong dầu khí, công nghệ này có thể phục vụ giám sát các tuyến đường ống, hoạt động khai thác ngoài biển.

“Doanh nghiệp nhà nước có thể nhận nhiệm vụ từ Nhà nước và đứng ra đặt hàng dịch vụ, qua đó trở thành khách hàng ban đầu cho các doanh nghiệp công nghệ”, ông nói.

Tuy nhiên, ông lưu ý cơ chế đặt hàng cần được thiết kế theo hướng cạnh tranh, tránh tạo độc quyền cho một doanh nghiệp. Thay vì chỉ định một đơn vị, có thể lựa chọn một số doanh nghiệp cùng tham gia để cạnh tranh, hợp tác và từng bước hình thành ngành công nghiệp mới.

GS.TS. Hoàng Văn Cường cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của không gian thử nghiệm (sandbox) khi được hỏi làm thế nào để kiến tạo thị trường ban đầu cho các doanh nghiệp sản xuất thiết bị bay. 

Theo ông, Việt Nam không thiếu điều kiện để xây dựng các khu vực thử nghiệm, nhưng cách thiết kế sandbox cần được thay đổi. Không nên chỉ tạo ra một khu vực để doanh nghiệp được phép bay thử, sau đó doanh nghiệp tiếp tục tự bỏ chi phí để thử nghiệm.

“Thử nghiệm ở đây không nên đơn thuần là cho phép doanh nghiệp bay thử. Tôi cho rằng nên gắn thử nghiệm với đặt hàng, tức là biến không gian thử nghiệm thành một thị trường thử nghiệm chứ không phải thử nghiệm đơn thuần”, ông đề xuất.

Ví dụ, nếu cần đánh giá hiện trạng và tiềm năng rừng, Nhà nước có thể đặt hàng doanh nghiệp sử dụng UAV để kiểm đếm, giám sát rừng. Khi đó, doanh nghiệp vừa được thử nghiệm công nghệ trong điều kiện thực tế, vừa có nguồn thu từ dịch vụ cung cấp.

Tương tự, với bài toán dự báo lũ quét, doanh nghiệp có thể được đặt hàng thử nghiệm khả năng sử dụng UAV và các công nghệ liên quan để giám sát, thu thập dữ liệu và đưa ra cảnh báo sớm. Trong lĩnh vực biển, có thể đặt hàng dịch vụ giám sát hoạt động nuôi trồng thủy sản.

“Như vậy, doanh nghiệp có tiền để thử nghiệm, Nhà nước có được dịch vụ mới mà xã hội đang cần, còn không gian thử nghiệm tạo ra dữ liệu thực tế”, GS.TS. Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Theo ông, đây có thể là cách tiếp cận quan trọng để giải bài toán thị trường cho ngành UAV: Nhà nước tạo nhu cầu ban đầu, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, không gian thử nghiệm trở thành nơi kiểm chứng công nghệ và thị trường, từ đó hình thành nhu cầu thực tế trong xã hội.

Để theo dõi đầy đủ nội dung Đối thoại Phát triển kinh tế không gian vũ trụ, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam, trân trọng mời quý độc giả xem tại: