Bộ Khoa học và Công nghệ xác định trong quá trình nghiên cứu, phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam, các phương tiện bay chỉ là công cụ, còn giá trị kinh tế thực sự nằm ở hệ sinh thái công nghệ, dữ liệu và các dịch vụ đi kèm...

Với Quyết định số 1291/QĐ-UBND phê duyệt cơ chế thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế không gian tầng thấp trên địa bàn tỉnh, Điện Biên hiện là địa phương đầu tiên trên cả nước phê duyệt cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) về công nghệ số theo quy định của Luật Công nghiệp Công nghệ số, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo cùng Nghị định 353/2025 của Chính phủ.

BÀI HỌC TỪ SANDBOX UAV TẠI  ĐIỆN BIÊN SẼ KHÔNG DỪNG Ở MỘT ĐỊA PHƯƠNG

Tại họp báo Bộ Khoa học và Công nghệ ngày 31/7, ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, bày tỏ việc triển khai thử nghiệm UAV tại Điện Biên không chỉ đơn thuần là câu chuyện một địa phương phê duyệt một đề án thử nghiệm. Quan trọng hơn, đây là dấu mốc cho thấy Việt Nam đã bắt đầu đưa cơ chế sandbox vào thực tiễn để thử nghiệm một lĩnh vực kinh tế hoàn toàn mới.

“Nếu thành công, đây sẽ không chỉ là thành công của riêng Điện Biên mà còn trở thành mô hình tham chiếu để hoàn thiện chính sách ở cấp quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam trong những năm tới", ông Thuật nhấn mạnh.

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, bên cạnh việc phát huy các động lực tăng trưởng truyền thống, Việt Nam cần chủ động mở ra những không gian phát triển mới và hình thành các ngành kinh tế mới có năng suất và giá trị gia tăng cao hơn.

Nếu mô hình thử nghiệm có kiểm soát các sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ không người lái (UAV) tại Điện Biên thành công, đây sẽ không chỉ là thành công của một địa phương mà còn trở thành mô hình tham chiếu để hoàn thiện chính sách ở cấp quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam trong những năm tới.

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ

Trong đó, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh đến động lực từ kinh tế không gian tầm thấp.

Nhiều quốc gia trên thế giới đã sớm xác định đây là lĩnh vực chiến lược. Trung Quốc coi kinh tế không gian tầm thấp là một ngành kinh tế chiến lược, trong khi Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều nước châu Âu cũng đang đẩy mạnh thử nghiệm các mô hình dịch vụ mới dựa trên phương tiện bay tầm thấp.

"Điểm chung trong cách tiếp cận của các quốc gia này không chỉ là phát triển phương tiện bay, mà là xây dựng cả một hệ sinh thái công nghiệp và dịch vụ cho kinh tế không gian tầm thấp. Các phương tiện bay chỉ là công cụ, còn giá trị kinh tế thực sự nằm ở hệ sinh thái công nghệ, dữ liệu và các dịch vụ đi kèm. Đây cũng là cách tiếp cận của Bộ Khoa học và Công nghệ trong quá trình nghiên cứu, phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam", ông Thuật cho biết.

Ông cũng thẳng thắn cho biết đối với một lĩnh vực mới, thách thức lớn nhất không phải là công nghệ mà là thể chế và cơ chế quản lý. Nếu chờ đến khi hệ thống pháp luật hoàn thiện đầy đủ mới cho phép triển khai thì rất có thể Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển trong lĩnh vực kinh tế tầm thấp. 

Ngược lại, nếu cho phép triển khai đại trà khi chưa đánh giá đầy đủ các nguy cơ và rủi ro thì sẽ khó bảo đảm các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, an toàn bay cũng như lợi ích chung của xã hội.

"Chính vì vậy, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được sử dụng như một công cụ để giải quyết bài toán này. Chúng ta không chờ hoàn thiện toàn bộ chính sách rồi mới triển khai cái mới, mà đổi mới trong phạm vi được kiểm soát thông qua thử nghiệm. Từ kết quả thử nghiệm sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách ở quy mô quốc gia", ông Thuật nói.

Ông cho biết việc lựa chọn Điện Biên là địa phương đầu tiên triển khai đề án không phải là ngẫu nhiên. Đây là tỉnh miền núi có địa hình chia cắt, chi phí logistics cao, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa còn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế, vận chuyển hàng hóa và vật tư phục vụ sản xuất.

Bên cạnh đó, Điện Biên có đường biên giới tiếp giáp với hai quốc gia là Lào và Trung Quốc, diện tích rừng lớn, thường xuyên phát sinh nhu cầu giám sát tài nguyên, phòng cháy chữa cháy rừng, cứu hộ cứu nạn và ứng phó thiên tai. Đây đều là những bài toán mà công nghệ không gian tầm thấp có thể tạo ra sự khác biệt rõ rệt so với các phương thức quản lý truyền thống.

Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số thông tin đề án thử nghiệm của Điện Biên cũng đặt ra các mục tiêu định lượng rất cụ thể. Dự kiến sẽ thực hiện khoảng 6.000 chuyến bay thử nghiệm, trong đó phấn đấu trên 99% chuyến bay bảo đảm an toàn và 100% hoạt động bay được lập kế hoạch, giám sát và lưu vết.

CÓ GẦN 10 ĐỊA PHƯƠNG MUỐN TRIỂN KHAI MÔ HÌNH TƯƠNG TỰ ĐIỆN BIÊN  

Đề án sandbox tại Điện biên được định hướng tập trung vào ba nhóm ứng dụng trọng điểm.

Thứ nhất là nông nghiệp thông minh, bao gồm gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát mùa vụ, vận chuyển vật tư và nông sản sau thu hoạch.

Thứ hai là logistics tầm thấp, phục vụ vận chuyển thuốc, vật tư y tế và hàng hóa thiết yếu tới các khu vực vùng sâu, vùng xa.

Thứ ba là quản lý tài nguyên và dịch vụ công, bao gồm lập bản đồ số, giám sát địa hình, quản lý rừng, theo dõi tài nguyên, cảnh báo sớm thiên tai và hỗ trợ các hoạt động quản lý nhà nước.

 Kinh tế không gian tầng thấp là một lĩnh vực rất mới. Nếu chậm chân, Việt Nam có nguy cơ chỉ trở thành thị trường tiêu thụ công nghệ. Ngược lại, nếu lựa chọn đúng hướng ngay từ bây giờ, Việt Nam có cơ hội hình thành một ngành kinh tế mới do chính các doanh nghiệp trong nước làm chủ.

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ. Ảnh:MST. 

Theo ông Thuật, một trong những điểm đột phá của Đề án thử nghiệm tại Điện Biên là cho phép áp dụng cơ chế miễn trừ có kiểm soát nhằm tạo điều kiện để các doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất UAV của Việt Nam, nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện công nghệ trong điều kiện thực tế.

Cụ thể, doanh nghiệp có thể được miễn trừ hoặc áp dụng linh hoạt đối với một số điều kiện bay; đồng thời giảm khoảng 60% yêu cầu về thử nghiệm, đánh giá tần số, khả năng tương thích điện từ, chống can nhiễu điện từ, cũng như một số yêu cầu liên quan đến đánh giá chất lượng và chứng minh sự phù hợp.

‘Tuy nhiên, việc miễn trừ không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Mọi hoạt động thử nghiệm đều được giới hạn rõ ràng về phạm vi, thời gian, khu vực, đối tượng và mục tiêu thử nghiệm, đồng thời chịu sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt đối với các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, an toàn bay, bảo vệ dữ liệu và bảo đảm an toàn cho người dân”, ông Thuật nhấn mạnh.

Được biết, mô hình thử nghiệm sẽ được quản lý trên một kiến trúc dữ liệu thống nhất. Thông qua hàng nghìn chuyến bay thử nghiệm và hàng triệu điểm dữ liệu được thu thập, cơ quan quản lý sẽ có cơ sở để đánh giá mức độ an toàn, hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội cũng như khả năng mở rộng của mô hình.

"Đây cũng sẽ là nền tảng để xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn và tiếp tục hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế không gian tầng thấp trong thời gian tới", ông Thuật cho biết.

Theo ông Thuật, giá trị lớn nhất của sandbox Điện Biên không chỉ nằm ở kết quả thử nghiệm của một địa phương, mà ở những bài học kinh nghiệm và cơ sở chính sách có thể áp dụng trên phạm vi cả nước.

Mục tiêu cuối cùng của cơ chế sandbox không phải là tạo ra nhiều chuyến bay hơn, mà là hình thành một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh, bao gồm doanh nghiệp công nghệ, dữ liệu, hạ tầng số, hệ thống tiêu chuẩn, nguồn nhân lực và thể chế.

Thứ trưởng bùi hoàng phương cũng cho biết thêm việc triển khai đề án tại Điện Biên cũng nhằm chứng minh rằng hệ thống quy định pháp luật về khoa học và công nghệ hiện nay về cơ bản đã đầy đủ để thực hiện các mô hình thử nghiệm các công nghệ mới.

Ngay cả những nội dung liên quan đến an ninh, quốc phòng trong quá trình triển khai tại Điện Biên cũng đã được xử lý trong khuôn khổ pháp luật hiện hành. Vấn đề còn lại là tổ chức triển khai. 

Hiện nay, thay vì chỉ hướng dẫn địa phương thực hiện theo các quy định của luật, nghị định hay thông tư, Bộ Khoa học và Công nghệ cử các đơn vị chuyên môn để hỗ trợ địa phương theo hướng "cầm tay chỉ việc".

Thông qua quá trình triển khai, các cơ quan quản lý sẽ có cơ sở thực tiễn để đánh giá, hoàn thiện hệ thống pháp luật, xây dựng mô hình phối hợp liên ngành trong quản lý kinh tế không gian tầm thấp, đồng thời hình thành mô hình tham chiếu để các địa phương nghiên cứu, triển khai phù hợp với điều kiện thực tế.

"Quan trọng hơn, sandbox đánh dấu sự chuyển đổi trong tư duy quản lý nhà nước: từ quản lý dựa trên giả định sang quản lý dựa trên dữ liệu; từ chờ hoàn thiện thể chế rồi mới triển khai sang cho phép thử nghiệm có kiểm soát để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa hoàn thiện thể chế. Đây cũng là một triết lý rất mới trong phát triển đổi mới sáng tạo và kinh tế số hiện nay", ông Thuật nhấn mạnh.

Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh kinh tế không gian tầng thấp là một lĩnh vực rất mới. Nếu chậm chân, Việt Nam có nguy cơ chỉ trở thành thị trường tiêu thụ công nghệ. Ngược lại, nếu lựa chọn đúng hướng ngay từ bây giờ, Việt Nam có cơ hội hình thành một ngành kinh tế mới do chính các doanh nghiệp trong nước làm chủ.

Thế nên, việc phát triển kinh tế không gian tầm thấp không chỉ là câu chuyện về UAV hay công nghệ bay, mà còn là câu chuyện về đổi mới thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp công nghệ Việt Nam và kiến tạo những sản phẩm, động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Sandbox Điện Biên chính là bước đi đầu tiên trên hành trình đó.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, sau khi Điện Biên triển khai mô hình này, đã có gần 10 địa phương trên cả nước bày tỏ mong muốn áp dụng cơ chế tương tự.