Chiến tranh Mỹ - Iran đang bào mòn ngân sách của các hộ gia đình Mỹ khi năng lượng tăng mạnh và chi phí vay ngày càng đắt đỏ…

Giá dầu tăng mạnh trở lại trong những tuần gần đây do chiến tranh Mỹ - Iran leo thang, khiến giá xăng và dầu diesel đắt đỏ hơn, đồng thời gây sức ép lên giá nhiều hàng hóa khác tại Mỹ. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm lên mức cao nhất trong 19 năm, kéo chi phí vay mua nhà và ô tô đi lên.

Áp lực chi phí vay càng lớn sau khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) ngày 16/9 nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, đưa lãi suất điều hành lên 3,75 - 4%. Đây là lần tăng lãi suất đầu tiên của Fed kể từ tháng 7/2023.

“Người tiêu dùng đang chịu áp lực tài chính rất lớn”, ông Mark Zandi, chuyên gia kinh tế trưởng của Moody’s Analytics, nhận định.

Theo phân tích của Moody’s tính đến ngày 11/9, mỗi hộ gia đình Mỹ phải gánh thêm khoảng 1.760 USD kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu vào cuối tháng 2. Ước tính này chưa phản ánh tác động phát sinh sau quyết định tăng lãi suất của Fed ngày 16/9.

Trong tổng số tiền trên, khoảng 930 USD, tương đương hơn một nửa, đến từ chi phí năng lượng tăng cao. Moody’s ước tính người tiêu dùng Mỹ đã phải chi thêm tổng cộng hơn 121 tỷ USD cho xăng, dầu diesel, nhiên liệu hàng không và các sản phẩm năng lượng khác.

Chi phí vay tăng lên kể từ khi chiến tranh nổ ra khiến mỗi hộ gia đình Mỹ phải trả thêm khoảng 425 USD. Khoản 405 USD còn lại đến từ chi tiêu quân sự tăng cao, chi phí mà người dân cuối cùng sẽ phải gánh chịu thông qua thuế cao hơn hoặc nợ công gia tăng.

GIÁ NĂNG LƯỢNG LAN SANG NHIỀU MẶT HÀNG

Giá dầu WTI của Mỹ vượt 105 USD/thùng ngày 15/9, mức đóng cửa cao nhất kể từ giữa tháng 5, dù Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho rằng đường ống xuất khẩu dầu của Saudi Arabia chỉ phải ngừng hoạt động trong vài ngày.

Sang ngày 16/9, giá dầu quay đầu giảm khi kế hoạch tăng nguồn cung của Saudi Arabia làm dịu lo ngại thiếu hụt. Dầu WTI giảm 3,2% xuống 102,43 USD/thùng. Tuy nhiên, chiến tranh tại Trung Đông và bế tắc tại eo biển Hormuz vẫn gây áp lực tăng giá.

Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng bình quân tại Mỹ ngày 16/9 tăng lên khoảng 4,37 USD/gallon, cao hơn 7% so với tháng trước và 37% so với cùng kỳ năm ngoái. Giá xăng trong kỳ nghỉ Lễ Lao động đầu tháng 9 cũng lên mức cao nhất từng ghi nhận trong dịp này.

Giá dầu diesel gần đây vượt 6 USD/gallon, lập kỷ lục và cao hơn khoảng 70% so với cùng kỳ năm ngoái. Do xe tải chủ yếu sử dụng dầu diesel để vận chuyển thực phẩm và các mặt hàng khác, doanh nghiệp có thể chuyển phần chi phí tăng thêm sang người tiêu dùng thông qua việc nâng giá bán.

Giá xăng đang trở thành mối quan tâm ngày càng lớn của người Mỹ. Trong cuộc khảo sát tâm lý người tiêu dùng tháng 9 của Đại học Michigan, hơn 29% số người được hỏi đề cập đến giá xăng, cao hơn nhiều so với mức khoảng 12% vào tháng 9/2024 và 6% vào tháng 9/2025.

Theo công ty tư vấn kiểm toán Deloitte, giá dầu thô tăng 20% có thể khiến lạm phát tại Mỹ tăng thêm khoảng 0,3 điểm phần trăm. Ước tính này chưa tính đến tác động gián tiếp đối với giá thực phẩm, vé máy bay và nhiều hàng hóa, dịch vụ khác, nên ảnh hưởng thực tế có thể lớn hơn.

Tại Mỹ, vé máy bay là một trong những nhóm tăng giá nhanh nhất trong chỉ số giá tiêu dùng kể từ khi chiến tranh Iran nổ ra. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), trong tháng 8, giá vé máy bay đã tăng hơn 23% so với cùng kỳ năm ngoái.

CHI PHÍ ĐI VAY CAO BÀO MÒN SỨC MUA

Chi phí vay dài hạn của nhiều chính phủ đang lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Ngày 15/9, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm có lúc chạm 5,041%, cao nhất kể từ tháng 7/2007. Đến cuối phiên 16/9, lợi suất vẫn trên 5%, ở mức 5,003%.

Lo ngại chiến tranh đẩy lạm phát lên cao và nợ công Mỹ tiếp tục phình to khiến nhà đầu tư đòi hỏi lợi suất trái phiếu cao hơn. Điều này kéo chi phí vay mua nhà, ô tô và các khoản tín dụng khác đi lên, khiến người tiêu dùng dè dặt hơn với những khoản mua sắm lớn.

Theo khảo sát của Đại học Michigan cho thấy tính đến tháng 7, 44% số người được hỏi dự báo chi phí vay sẽ tăng trong 12 tháng tiếp theo, cao hơn 10 điểm phần trăm so với một năm trước. Tỷ lệ cho rằng đây là thời điểm không thích hợp để mua ô tô cũng tăng, chủ yếu do lãi suất cao và điều kiện tín dụng thắt chặt.

Tại Mỹ, lãi suất vay thế chấp mua nhà kỳ hạn 30 năm, vốn thường biến động cùng lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm, đã vượt 7% trong tháng 9, lần đầu tiên sau hơn một năm. Mức lãi suất này liên tục tăng kể từ khi chiến tranh Iran nổ ra.

Chi phí vay tăng khiến người Mỹ ngày càng khó mua nhà. Trong giai đoạn tháng 6-8/2026, chỉ số đo khả năng mua nhà của Fed chi nhánh Atlanta đã giảm xuống mức thấp hiếm thấy.

“Người dân chịu tác động của chi phí cao gần giống như lạm phát, bởi cả hai đều khiến nhiều khoản chi tiêu trở nên khó trang trải hơn”, bà Diane Swonk, chuyên gia kinh tế trưởng của công ty tư vấn KPMG, nhận xét với kênh CNBC.

Chi phí vay cao còn có thể ảnh hưởng đến thị trường lao động. Theo bà Nicole Bachaud, chuyên gia kinh tế lao động tại công ty tư vấn tuyển dụng ZipRecruiter, doanh nghiệp có thể trì hoãn kế hoạch mở rộng nhân sự khi chi phí huy động vốn tăng.

Việc doanh nghiệp ngần ngại tuyển thêm người gây khó khăn cho những người mới gia nhập lực lượng lao động hoặc muốn chuyển việc. Điều này củng cố nhận định rằng thị trường lao động Mỹ đang ở trạng thái “ít tuyển dụng, ít sa thải”.

Quyết định tăng lãi suất của Fed ngày 16/9 có thể khiến doanh nghiệp càng dè dặt. Fed cho biết lạm phát vẫn ở mức cao và việc thắt chặt chính sách sẽ giúp đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2% nhanh hơn.

Biểu đồ chấm (dot-plot) thể hiện kỳ vọng lãi suất của từng quan chức Fed cho thấy 16 trong số 18 thành viên dự họp - không bao gồm Chủ tịch Kevin Warsh - dự báo Fed sẽ tiếp tục tăng lãi suất trong năm nay.

Chi phí vay cao hơn cũng làm tăng số tiền người tiêu dùng phải trả cho thẻ tín dụng và các khoản vay khác. Theo Fed chi nhánh New York, tổng dư nợ thẻ tín dụng tại Mỹ đã tăng lên 1,26 nghìn tỷ USD trong quý 2, gần mức cao kỷ lục.

Một số nhà kinh tế cho rằng số tiền người dân phải chi thêm cho năng lượng do chiến tranh Iran còn lớn hơn các khoản hoàn thuế theo đạo luật cắt giảm thuế One Big Beautiful Bill Act của Tổng thống Donald Trump.

Người thu nhập thấp chịu ảnh hưởng nặng nề hơn vì phải dành phần lớn thu nhập cho năng lượng. Điều này làm gia tăng sự phân hóa của nền kinh tế “hình chữ K” – thuật ngữ chỉ trạng thái nền kinh tế trong đó nhóm thu nhập cao tiếp tục phục hồi, còn nhóm thu nhập thấp ngày càng tụt lại phía sau kể từ đại dịch Covid-19.

Số liệu của Chính phủ Mỹ trong tháng 8 cho thấy giá cả một lần nữa tăng nhanh hơn thu nhập do chi phí năng lượng leo thang. Do đó, thu nhập thực tế của người tiêu dùng suy giảm, kéo theo sức mua đi xuống.

Ông Luke Tilley, chuyên gia kinh tế trưởng tại M&T Bank và Wilmington Trust, cho biết khi tác động hỗ trợ từ các khoản hoàn thuế dần cạn và tiền lương thực tế giảm, người tiêu dùng phải rút tiền tiết kiệm để trang trải. Tỷ lệ tiết kiệm cá nhân tại Mỹ năm 2026 đã giảm xuống mức hiếm thấy kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Người tiêu dùng cuối cùng có thể buộc phải cắt giảm chi tiêu. Đây là tín hiệu đáng lo ngại vì tiêu dùng đóng góp phần lớn tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Mỹ. Theo Cục Phân tích Kinh tế Mỹ, tiêu dùng trong tháng 7 chỉ tăng 0,2%, chậm hơn tháng trước.

“Đó là thực tế của thời điểm hiện nay. Chi phí tăng trong khi tốc độ tăng thu nhập giảm, vì vậy người tiêu dùng buộc phải cắt giảm một khoản chi tiêu nào đó”, ông Tilley nhận định.