Chính quyền của Tổng thống Donald Trump cho rằng tăng trưởng kinh tế sẽ giúp Mỹ giải quyết vấn đề nợ công tăng cao...

Nền kinh tế Mỹ đang đối mặt với thách thức lớn khi nợ công vượt mốc 40 nghìn tỷ USD, lợi suất trái phiếu chính phủ gần cao nhất 2 thập kỷ và cuộc chiến tranh với Iran đẩy lạm phát lên cao. Trong bối cảnh như vậy, chính quyền của Tổng thống Donald Trump cho rằng tăng trưởng kinh tế sẽ giúp Mỹ giải quyết vấn đề nợ công tăng cao.

Ông Trump và Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent đã nhiều lần nhấn mạnh giải pháp này trong những tuần gần đây, nhằm trấn an giới đầu tư đang lo lắng về tác động từ cuộc chiến ở Vùng Vịnh đến nền kinh tế Mỹ và sự thiếu hụt một kế hoạch rõ ràng từ Washington để cải thiện nền tài khóa.

Giải pháp mà chính quyền ông Trump muốn dựa vào xuất phát một phần từ lý thuyết kinh tế có thực: Nếu nền kinh tế Mỹ tăng trưởng với tốc độ nhanh hơn đáng kể, nợ công sẽ trở nên tương đối bền vững.

Tuy nhiên, để đạt được điều đó, nền kinh tế Mỹ cần phải tăng trưởng với tốc độ nhanh hơn trong nhiều năm liên tiếp - một sự tăng trưởng mà không một chính quyền nào có thể đảm bảo chắc chắn. Hơn nữa, ý tưởng này còn dựa trên giả định rằng nợ công của Mỹ sẽ không tiếp tục tăng mạnh, trong khi các chính sách kinh tế dân túy được ủng hộ bởi các chính trị gia từ cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ đều đang đi theo hướng ngược lại.

Đó là lý do tại sao thị trường không tin tưởng vào giải pháp nói trên - theo hãng tin CNN.

“R” VÀ “G”

Khi các nhà kinh tế muốn xác định liệu nợ công của Chính phủ Mỹ có bền vững hay không, một chỉ số phổ biến mà họ xem xét là sự chênh lệch giữa "g" - viết tắt của “growth”, tức tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế, và "r" - viết tắt của “rate”, tức lãi suất vay nợ, tính bằng lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm.

Khi “g” lớn hơn “r”, vấn đề nợ công trở nên bớt nghiêm trọng nhờ tăng trưởng kinh tế. Khi “r” lớn hơn “g”, điều đó đồng nghĩa nợ công có thể đang tăng với tốc độ không bền vững.

Lý thuyết này không có gì khó hiểu: nếu một người liên tục được tăng lương hàng năm và có khả năng trả lãi suất trên nợ hiện tại, người đó cũng sẽ có khả năng trả nợ trong tương lai, và việc trả nợ sẽ trở nên dễ dàng hơn khi thu nhập của người đó tăng lên.

Các nền kinh tế không vận hành hoàn toàn giống như người tiêu dùng hoặc doanh nghiệp, và các nhà kinh tế vẫn đang tranh luận gay gắt về chủ đề nợ công như thế nào là "bền vững". Nhưng hiện tại, “r” đang ở mức khoảng 5%, và “g” là khoảng 2%. Điều này ít nhất cũng làm tăng nguy cơ rằng nợ công của Mỹ đang đi theo một chiều hướng không bền vững.

Nhưng đó không phải là chỉ số duy nhất cảnh báo về gánh nặng nợ công của Mỹ. Thâm hụt sơ cấp - chênh lệch giữa chi tiêu của Chính phủ và thu ngân sách từ thuế, trừ đi các khoản thanh toán lãi suất - cũng là một mối quan tâm.

Khi so sánh thâm hụt sơ cấp của Mỹ với GDP, tỷ lệ này là 3%, theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO), và đây là một con số cao hơn nhiều so với mục tiêu. Để bền vững, thâm hụt sơ cấp của một quốc gia cần có tỷ lệ bằng 0 hoặc âm.

"Đó là mức độ tồi tệ của tình hình tài khóa”, ông Mark Zandi, nhà kinh tế trưởng tại công ty Moody’s Analytics, nhận xét.

Vậy nền kinh tế cần phải tăng trưởng bao nhiêu để đảm bảo tình hình nợ công của Mỹ không xấu đi?

Theo một số ước tính, tổng sản phẩm trong nước (GDP) của nước này sẽ phải tăng trưởng 6% mỗi năm trong suốt phần còn lại của nhiệm kỳ của ông Trump. Tuy nhiên, nền kinh tế Mỹ đã tăng trưởng với tốc độ 2,1% hàng năm trong quý 1 và 1,5% trong quý 2 năm nay. Nói cách khác, tốc độ tăng trưởng kinh tế Mỹ phải tăng gấp 3 lần.

Nếu muốn đạt được mục tiêu trên về nợ công trong 10 năm, nền kinh tế Mỹ cần phải tăng trưởng từ 3% đến 4% mỗi năm trong một thập kỷ tới - theo ông Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng tại công ty RSM US.

Lần cuối cùng nền kinh tế Mỹ duy trì được mức tăng trưởng như vậy là vào những năm 1990, trùng hợp với lần gần đây nhất nước này có thặng dư ngân sách.

Tuy nhiên, Mỹ cũng cần phải ngừng tích lũy thêm nhiều nợ mới. Điều đó có nghĩa là một kết thúc cho cuộc chiến ở Iran, không có các cú sốc kinh tế và không có các sáng kiến chi tiêu lớn.

ĐÂU LÀ GIẢI PHÁP KHẢ THI?

Tăng trưởng kinh tế cũng sẽ dẫn đến lạm phát đáng kể, khoảng 5% đến 6% mỗi năm, một hệ quả của nền kinh tế quá nóng - ông Brusuelas lưu ý. Trong trường hợp như vậy, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tăng lãi suất để ứng phó với lạm phát, làm chậm lại nền kinh tế.

“Những phép toán đơn giản này cho thấy không thể dựa vào tăng trưởng kinh tế để thoát khỏi khoản nợ 40 nghìn tỷ USD”, ông Brusuelas nói.

Ông Zandi cho rằng Mỹ có thể đạt được mức tăng trưởng đủ để giải quyết vấn đề nợ công nếu thiết lập lại chính sách nhập cư, cho phép hơn 1 triệu người nhập cư mỗi năm. Nhưng ông thừa nhận rằng đó không phải là một lựa chọn khả thi về mặt chính trị, do chính sách thắt chặt nhập cư của chính quyền ông Trump.

Do sự thiếu vắng ý chí chính trị để thực hiện cải cách nhập cư toàn diện, ông Zandi cho rằng không có cách nào để Mỹ đạt được mức tăng trưởng đủ cao để đưa nợ công của nước này vào con đường bền vững.

Cách tiếp cận có trách nhiệm về tài khóa để đảm bảo tính bền vững của nợ công là tăng thu ngân sách từ thuế và giảm chi tiêu công. Tuy nhiên, hướng đi nhận được sự ủng hộ ít ỏi từ cả hai đảng, tương tự như đối với vấn đề cải cách nhập cư.

Trong khi đó, cuộc chiến giữa Mỹ và Iran lại nóng lên trong tháng 9 này, làm dấy lên lo ngại rằng đây sẽ là một cuộc chiến tốn kém và kéo dài khác, tiếp tục gây ra những gián đoạn trên thị trường năng lượng. Tuần trước, giá dầu thế giới vượt qua mức 100 USD/thùng, giá dầu diesel ở Mỹ đạt mức kỷ lục, và giá xăng cũng tăng mạnh.

Các nhà đầu tư trái phiếu kho bạc Mỹ vì thế đang đứng ngồi không yên. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đang tiến gần đến mức 5% lần đầu tiên kể từ tháng 10/2023, và chuẩn bị đạt mức cao nhất kể từ tháng 7/2007.

Nhà đầu tư đòi hỏi mức lợi suất cao hơn vì lo ngại rằng lạm phát sẽ làm giảm giá trị khoản đầu tư của họ theo thời gian và Chính phủ Mỹ sẽ cần tiếp tục vay để duy trì chi tiêu, bổ sung thêm nguồn cung trái phiếu vào thị trường.