Chính quyền Tổng thống Donald Trump đề nghị hủy 16 tỷ USD tài trợ khí hậu thời Biden

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đề nghị Tòa án Tối cao Mỹ xem xét việc hủy 16 tỷ USD tài trợ khí hậu thời Biden. Phán quyết có thể tạo tiền lệ cho việc các chính quyền chấm dứt những chương trình tài trợ không phù hợp với ưu tiên chính sách của mình…

Biển hiệu trụ sở Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) tại Washington. Ảnh: AP/Mark Schiefelbein.
Biển hiệu trụ sở Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) tại Washington. Ảnh: AP/Mark Schiefelbein.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump đang tìm cách đảo ngược nhiều chương trình chi tiêu được thiết lập dưới thời Tổng thống Joe Biden. Ngoài các khoản tài trợ cho lĩnh vực khí hậu, chính quyền Mỹ cũng nhắm tới những chương trình bị cho là hỗ trợ các mục tiêu về đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI).

Với quy mô 16 tỷ USD, vụ việc trở thành phép thử quan trọng đối với thẩm quyền của chính phủ liên bang trong việc thu hồi các khoản ngân sách đã được phê duyệt. Phán quyết của Tòa án Tối cao, nếu được đưa ra, có thể ảnh hưởng không chỉ đến chương trình ngân hàng xanh mà còn đến cách các chính quyền Mỹ xử lý những cam kết tài trợ được thiết lập từ nhiệm kỳ trước.

TRANH CHẤP 16 TỶ USD TÀI TRỢ KHÍ HẬU

Theo hãng tin AP, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đề nghị Tòa án Tối cao Mỹ xem xét việc hủy bỏ 16 tỷ USD tài trợ dành cho một chương trình khí hậu được triển khai dưới thời Tổng thống Joe Biden. Đây được xem là vụ hủy bỏ tài trợ có quy mô lớn nhất từ trước đến nay.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đề nghị Tòa án Tối cao Mỹ xem xét việc hủy bỏ 16 tỷ USD tài trợ dành cho một chương trình khí hậu được triển khai dưới thời Tổng thống Joe Biden. Ảnh: AP
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đề nghị Tòa án Tối cao Mỹ xem xét việc hủy bỏ 16 tỷ USD tài trợ dành cho một chương trình khí hậu được triển khai dưới thời Tổng thống Joe Biden. Ảnh: AP

Hiện các thẩm phán Tòa án Tối cao chưa quyết định có thụ lý vụ việc hay không. Nếu được xem xét, phán quyết của tòa có thể định hình cách chính quyền liên bang xử lý những khoản tài trợ đã được phê duyệt từ trước, đặc biệt đối với các chương trình không còn phù hợp với định hướng của chính quyền đương nhiệm.

Tranh chấp bắt nguồn từ việc Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) thu hồi các khoản tài trợ vào năm 2025. Trước đó, chính quyền Tổng thống Joe Biden đã phân bổ nguồn vốn này theo Đạo luật Giảm lạm phát năm 2022, nhằm hỗ trợ các dự án năng lượng sạch và thúc đẩy quá trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch.

Chương trình liên quan là Quỹ Giảm phát thải khí nhà kính (Greenhouse Gas Reduction Fund), thường được gọi là “ngân hàng xanh”. Quỹ được thành lập theo Đạo luật Giảm lạm phát năm 2022, với sự tham gia điều hành của Climate United Fund và một số tổ chức phi lợi nhuận khác.

Thông qua chương trình này, các tổ chức được lựa chọn có nhiệm vụ quản lý và triển khai nguồn tài trợ phục vụ mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Đây là một trong những công cụ tài chính được chính quyền Biden thiết lập nhằm thúc đẩy đầu tư vào năng lượng sạch và hỗ trợ quá trình chuyển đổi khỏi các nguồn nhiên liệu hóa thạch.

Tuy nhiên, ngay sau khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai vào tháng 1/2025, EPA đã hủy các khoản tài trợ dành cho những tổ chức này. Người đứng đầu EPA Lee Zeldin cáo buộc các đơn vị quản lý quỹ yếu kém và có nguy cơ xảy ra gian lận.

Chính quyền Trump không chỉ nhắm tới chương trình ngân hàng xanh mà còn tìm cách thu hồi nhiều khoản tài trợ khác, trong đó có những chương trình bị đánh giá là hỗ trợ các mục tiêu về đa dạng, công bằng và hòa nhập.

Theo hồ sơ chính phủ gửi lên Tòa án Tối cao trong tháng này, nếu đạt được phán quyết có lợi, chính quyền có thể sử dụng kết quả vụ kiện để tăng cơ hội thắng trong những tranh chấp khác liên quan đến việc hủy bỏ tài trợ.

Điều này khiến vụ việc vượt ra ngoài phạm vi tranh chấp giữa EPA và các tổ chức phi lợi nhuận. Vấn đề lớn hơn là liệu một chính quyền mới có thể đơn phương chấm dứt các chương trình tài trợ đã được thiết lập dưới thời chính quyền trước, chỉ vì những chương trình đó không còn phù hợp với ưu tiên chính sách hiện tại hay không.

PHÁN QUYẾT CÓ THỂ TẠO TIỀN LỆ CHO CHÍNH SÁCH TÀI TRỢ

Các tổ chức phi lợi nhuận bị ảnh hưởng đã khởi kiện, cho rằng EPA hành động trái pháp luật và vi phạm Hiến pháp Mỹ khi đơn phương thu hồi các khoản tài trợ. Họ yêu cầu được tiếp cận nguồn tiền đã được phân bổ để tiếp tục triển khai chương trình.

Trong khi đó, chính quyền Trump lập luận rằng chính phủ được miễn trừ trước các khiếu kiện pháp lý và hiến pháp, đồng thời cho rằng các tổ chức đã khởi kiện không đúng tòa án có thẩm quyền.

Tháng 8 vừa qua, một tòa phúc thẩm liên bang tại Washington đã ra phán quyết có lợi cho các tổ chức phi lợi nhuận, cho rằng chính quyền chấm dứt các khoản tài trợ không đúng quy định. Tuy nhiên, việc giải ngân vẫn được tạm dừng để chờ Tòa án Tối cao có cơ hội xem xét vụ việc.

VnEconomy

Nếu Tòa án Tối cao đứng về phía EPA, phán quyết có thể tạo ra những hệ quả sâu rộng đối với quyền điều chỉnh các chương trình tài trợ của chính phủ.

Bà Romany Webb  Phó Giám đốc Trung tâm Luật Biến đổi khí hậu Sabin thuộc Đại học Columbia

Bà Romany Webb cho rằng điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng của chính phủ trong việc tái cấu trúc các chương trình tài trợ và chấm dứt những khoản cấp vốn không phục vụ các ưu tiên chính sách của một chính quyền cụ thể.

EPA cho rằng quy mô 16 tỷ USD khiến đây trở thành vụ hủy bỏ tài trợ lớn nhất từ trước đến nay và là lý do quan trọng để Tòa án Tối cao xem xét. Trong đơn đề nghị thụ lý, cơ quan này lập luận rằng các tòa án cấp dưới cho đến nay đã tìm cách cản trở việc thực hiện những ưu tiên chính sách của chính quyền.

Trước đó, Tòa án Tối cao đã đưa ra một số phán quyết có lợi cho chính quyền Trump trong các vụ việc liên quan đến việc hủy bỏ tài trợ cho Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) và các chương trình đào tạo giáo viên.

Những diễn biến này cho thấy tranh chấp về ngân sách và quyền điều hành các chương trình liên bang đang trở thành một mặt trận pháp lý quan trọng trong quá trình chính quyền Trump điều chỉnh chính sách. Tuy nhiên, vụ kiện liên quan đến quỹ ngân hàng xanh có điểm đáng chú ý riêng, bởi nó đặt ra câu hỏi về mối quan hệ giữa quyền điều hành của chính phủ và những chương trình chi tiêu đã được Quốc hội thông qua. EPA và Climate United đều từ chối bình luận về vụ việc.

TRANH CÃI VỀ THẨM QUYỀN VÀ TÍNH PHÁP LÝ CỦA VIỆC HỦY TÀI TRỢ

Một trọng tâm của tranh chấp là cách chính quyền Trump vận dụng Đạo luật Tucker (Tucker Act), văn bản quy định Tòa án Khiếu nại Liên bang Mỹ có thẩm quyền độc quyền giải quyết các tranh chấp hợp đồng.

Tòa án này có thể yêu cầu chính phủ bồi thường bằng tiền nhưng không có quyền buộc chính phủ thực hiện những hành động cụ thể như các tòa án liên bang khác.

Chính quyền Trump cho rằng vụ việc thuộc phạm vi tranh chấp hợp đồng và do đó phải được giải quyết tại Tòa án Khiếu nại Liên bang. Cách tiếp cận này có ý nghĩa quan trọng đối với yêu cầu của các tổ chức phi lợi nhuận, bởi thẩm quyền của tòa án sẽ quyết định loại biện pháp khắc phục mà bên khởi kiện có thể yêu cầu.

Ngược lại, các tổ chức phi lợi nhuận cho rằng việc EPA hủy bỏ tài trợ không đơn thuần là chấm dứt một hợp đồng với chính phủ liên bang. Theo họ, đây là hành động trái pháp luật, làm suy yếu nguồn chi cho toàn bộ những chương trình mà Quốc hội đã yêu cầu triển khai, qua đó vi phạm Hiến pháp.

Nói cách khác, các tổ chức này không chỉ yêu cầu giải quyết một tranh chấp về nghĩa vụ hợp đồng, mà còn phản đối việc chính quyền sử dụng quyết định hành chính để vô hiệu hóa những chương trình chi tiêu đã được Quốc hội thiết lập.

Vụ tranh chấp hiện đặt ra hai vấn đề pháp lý có liên quan: quyền của chính quyền trong việc chấm dứt các khoản tài trợ đã được phê duyệt và thẩm quyền của tòa án trong việc xem xét, yêu cầu khôi phục những khoản tiền đó.

Ông Bob Wagman, Chủ tịch Hiệp hội Luật sư Tòa án Khiếu nại Liên bang và là đối tác tại hãng luật White & Case, nhận định việc chính quyền sử dụng rộng rãi biện pháp hủy hợp đồng để thực thi các chính sách là một cách tiếp cận mới.

Ông bày tỏ lo ngại rằng nếu cách tiếp cận này được chấp nhận, các chương trình của chính phủ có thể chỉ tồn tại trong nhiệm kỳ bốn năm của một tổng thống.

Ông dẫn ví dụ về các chương trình tài trợ nghiên cứu ung thư, vốn cần thời gian dài hơn một nhiệm kỳ tổng thống mới có thể mang lại kết quả. Theo ông, việc giới hạn vòng đời của các chương trình như vậy là điều không có lợi cho đất nước.

Tranh cãi cũng tập trung vào những cáo buộc liên quan đến hoạt động quản lý quỹ ngân hàng xanh. Năm ngoái, ông Zeldin từng nói với Fox News rằng ông nghi ngờ chương trình này là một trường hợp rõ ràng về lãng phí và lạm dụng ngân sách.

Tuy nhiên, Thẩm phán Tòa án Liên bang Mỹ Tanya Chutkan cho biết khi được yêu cầu cung cấp bằng chứng về hành vi gian lận, EPA đã không đưa ra được bằng chứng cụ thể mà chuyển sang viện dẫn những lo ngại chung về mức độ giám sát chương trình.

Bà Chutkan nhấn mạnh chính phủ không thể chấm dứt các hợp đồng trái quy định pháp luật, đồng thời cho rằng các tổ chức phi lợi nhuận cần được tiếp cận một phần nguồn tiền đang bị đóng băng trong tài khoản tại ngân hàng Citibank.

Dù vậy, chính quyền Trump kiên quyết cho rằng không có quy định nào buộc chính phủ phải tiếp tục cấp các khoản tài trợ này cho những tổ chức nói trên.

Một diễn biến khác làm phức tạp thêm vụ việc là việc Quốc hội thông qua dự luật về thuế và chi tiêu của ông Trump trong năm ngoái. Đạo luật này đã thu hồi một phần các quy định thành lập quỹ ngân hàng xanh theo Đạo luật Giảm lạm phát năm 2022, đồng thời hủy bỏ những khoản tiền chưa được cam kết phân bổ cho các đơn vị thụ hưởng.

EPA cho rằng những thay đổi này đồng nghĩa cơ quan không còn nghĩa vụ giải ngân bất kỳ khoản tiền nào cho các tổ chức liên quan.

Như vậy, vụ tranh chấp hiện đặt ra hai vấn đề pháp lý có liên quan: quyền của chính quyền trong việc chấm dứt các khoản tài trợ đã được phê duyệt và thẩm quyền của tòa án trong việc xem xét, yêu cầu khôi phục những khoản tiền đó.

Nếu Tòa án Tối cao chấp nhận lập luận của chính quyền Trump, cách thức xử lý các chương trình tài trợ liên bang trong những nhiệm kỳ tiếp theo có thể chịu tác động đáng kể. Ngược lại, nếu các tổ chức phi lợi nhuận tiếp tục giành được phán quyết có lợi, chính quyền sẽ phải đối mặt với những giới hạn pháp lý nhất định khi muốn thu hồi các khoản tài trợ đã được thiết lập.

Trong bối cảnh các chương trình khí hậu và năng lượng sạch thường được triển khai trong thời gian dài, kết quả vụ kiện vì thế không chỉ quyết định tương lai của 16 tỷ USD tài trợ mà còn liên quan đến tính ổn định của các cam kết chính sách và nguồn vốn dành cho những mục tiêu phát triển dài hạn.

Phát triển nền kinh tế xanh, động lực tăng trưởng mới giai đoạn 2026-2045

Phát triển kinh tế xanh là bài toán chiến lược đối với Việt Nam trong giai đoạn 2026-2045. Đây không đơn thuần là câu chuyện bảo vệ môi trường, giảm ô nhiễm hay mở rộng diện tích cây xanh, mà thực chất là quá trình chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng, phương thức sản xuất, hành vi tiêu dùng và chiến lược thu hút vốn đầu tư.

Nửa đêm săn "lộc trời" rươi Tứ Kỳ

Vào thời điểm này hàng năm, rươi nổi lên đỏ rực cả vùng nước lớn. Rươi từ lâu đã được coi là món đặc sản “trời ban” và chỉ có tại vài tỉnh miền Bắc, trong đó rươi Tứ Kỳ thường mang một hương vị riêng mà không nơi nào có được.

Đảm bảo năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 – 2030 gắn với yêu cầu điện thương phẩm tăng 11 - 12% mỗi năm, đồng thời thúc đẩy tiến độ các dự án nguồn và lưới điện, hoàn thiện cơ chế đầu tư và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng...

Tháo gỡ vướng mắc, khơi thông dòng vốn đầu tư phát triển năng lượng

Với nhu cầu vốn đầu tư lên tới 77 tỷ USD trong giai đoạn 2026 - 2030, ngành năng lượng cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn và cải thiện môi trường đầu tư. Cùng với đó, việc hoàn thiện cơ chế, xử lý các dự án tồn đọng và phát triển hạ tầng công nghệ được xem là những yêu cầu quan trọng để bảo đảm nguồn cung điện...

Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI dự kiến kéo dài 28 ngày bắt đầu từ 17/10/2026. Kỳ họp với khối lượng công việc lớn, dự kiến xem xét, thông qua 43 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật và quyết định...

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Yêu cầu cốt lõi mà Nghị quyết 20 đặt ra là phải biến nước ta từ một quốc gia có biển thành một quốc gia biển mạnh, với kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao, đồng thời giữ vững...

VnEconomy Interactive

VnEconomy Interactive

Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên...

VnEconomy
VnEconomy