Tình trạng thiếu nhiên liệu sau các cuộc tấn công của Ukraine vào nhiều nhà máy lọc dầu Nga đang thúc đẩy người Nga chuyển sang xe điện, chủ yếu là xe Trung Quốc…

Ông Sergei Tselikov, một chuyên gia hàng đầu về ngành ô tô Nga, từng sở hữu hơn 20 chiếc xe, từ Volvo, Volkswagen đến Range Rover. Tất cả đều chạy xăng. Nhưng đến tháng 7 năm nay, ông Tselikov quyết định mua một chiếc xe thuần điện của hãng ô tô Trung Quốc Great Wall Motor - theo chia sẻ của ông với tờ báo New York Times.

Khi đó, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào nhiều nhà máy lọc dầu tại Nga khiến tài xế trên khắp nước Nga phải xếp hàng nhiều giờ để đổ xăng. Nhu cầu xe điện tăng nhanh đến mức chỉ trong vài ngày, giá mẫu xe ông Tselikov mua đã tăng khoảng 2.000 USD.

Kể từ cuối tháng 6, quy mô thị trường xe điện ở Nga đã tăng gấp hơn hai lần. Phần lớn xe điện bán tại đây đến từ Trung Quốc, phản ánh xu hướng Moscow tăng cường quan hệ kinh tế với Bắc Kinh để ứng phó với các biện pháp trừng phạt của phương Tây.

Trong nhiều năm qua, Nga chưa đặc biệt chú trọng phát triển xe điện như nhiều quốc gia khác. Là một trong những nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, Nga duy trì được giá xăng thấp, khiến người dân ít có động lực chuyển sang xe điện.

Khoảng cách lớn giữa các thành phố cũng khiến việc đầu tư mạng lưới sạc khó mang lại hiệu quả nếu chưa có đủ người sử dụng. Bên cạnh đó, mùa đông khắc nghiệt đòi hỏi các hãng ô tô phải điều chỉnh đáng kể thiết kế xe để phù hợp với khí hậu.

Giờ đây, xe điện xuất hiện ngày càng nhiều trên đường phố Nga, đặc biệt tại các thành phố lớn. Theo Bộ Công nghiệp và Thương mại Nga, doanh số xe điện, tính cả xe lai (hybrid), của nước này đã tăng từ 43.000 chiếc trong 8 tháng đầu năm 2025 lên hơn 83.000 chiếc trong cùng kỳ năm nay.

Theo Avtostat, cơ quan nghiên cứu thị trường ô tô do ông Tselikov đứng đầu, tính đến cuối tháng 9, xe thuần điện và xe lai sạc ngoài chiếm 11,5% doanh số ô tô tại Nga, tăng từ khoảng 5% vào đầu năm. Cả hai loại xe này đều có thể chạy bằng điện mà không cần dùng xăng, dù xe lai sạc ngoài vẫn có động cơ xăng.

Tỷ lệ này hiện nhỉnh hơn so với tại Mỹ, nhưng còn thấp hơn nhiều so với mức 45% tại Trung Quốc.

Làn sóng mua xe điện tại Nga cho thấy chiến tranh và tình trạng gián đoạn nguồn cung nhiên liệu có thể nhanh chóng thay đổi lựa chọn của người mua ô tô.

Xu hướng tương tự cũng diễn ra tại nhiều nơi khác trên thế giới. Giá dầu và xăng tăng vọt do chiến tranh Mỹ - Iran đang khiến người tiêu dùng chuyển sang xe điện. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), xe điện được dự báo sẽ chiếm 29% doanh số ô tô mới toàn cầu trong năm nay, mức cao nhất từ trước đến nay.

Doanh số xe điện đã tăng tại hơn 90 quốc gia, trong đó có Brazil, Australia, Ấn Độ và Hàn Quốc. IEA nhận định cuộc khủng hoảng năng lượng đã khiến lợi ích của việc chuyển sang xe điện trở nên rõ ràng hơn.

Tại Nga, tình trạng thiếu nhiên liệu đang khiến nhiều người dân bất an khi tác động của chiến tranh tại Ukraine ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống thường ngày.

Số liệu hôm thứ Sáu tuần trước (2/10) của Gdebenz, công cụ theo dõi thị trường nhiên liệu dựa trên thông tin do người dân cung cấp, cho thấy chỉ 46% trạm xăng trên khắp nước Nga còn bán nhiên liệu. Tại Moscow, 53% trạm còn xăng, khiến một số nơi xuất hiện hàng dài xe chờ đợi. Ở Nizhny Novgorod, một thành phố lớn phía Đông Moscow, tỷ lệ này chỉ là 27%.

Hồi đầu tháng 7 và giữa tháng 8, tình hình tại Moscow còn nghiêm trọng hơn. Sau các cuộc tấn công của Ukraine vào một số nhà máy lọc dầu cung cấp nhiên liệu cho thành phố, chỉ khoảng 1/4 số trạm còn nhiên liệu để bán.

Để giảm bớt tình trạng thiếu hụt, Chính phủ Nga cho phép bán xăng và dầu diesel chất lượng thấp hơn. Tuy nhiên, một số ô tô bắt đầu gặp sự cố sau khi sử dụng các loại nhiên liệu này.

Khủng hoảng nhiên liệu kéo dài khiến nhiều đại lý xe điện hết hàng, trong khi số tin rao bán xe điện cũ trên mạng cũng giảm dần. Tại một khu tập trung các đại lý ô tô ở phía Tây Bắc Moscow, quản lý của Evolute - thương hiệu xe điện lắp ráp tại Nga theo thiết kế Trung Quốc - cho biết đại lý đã bán hết xe và không nhận thêm khách đăng ký chờ mua.

Khu vực này có hơn 40 đại lý, trước đây chủ yếu bán xe của các thương hiệu phương Tây, Nhật Bản và Hàn Quốc. Hiện khu vực có hơn 25 cửa hàng trưng bày xe Trung Quốc.

Các nhà máy ô tô tại Nga cũng chuyển dần từ sản xuất xe phương Tây sang lắp ráp xe Trung Quốc. Sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, các hãng ô tô phương Tây rút khỏi nhiều nhà máy tại Nga. Phần lớn các nhà máy này hiện lắp ráp xe Trung Quốc.

Trong khi đó, nhu cầu xe điện tăng nhanh khiến mạng lưới trạm sạc chịu thêm sức ép. Tại Moscow, người sử dụng bắt đầu phải xếp hàng ở các trạm sạc trên đường phố và trong bãi đỗ xe, nhưng hàng chờ vẫn ngắn hơn tại các trạm xăng.

Nga bắt đầu triển khai các chính sách hỗ trợ xe điện từ năm 2022, trong đó có trợ cấp xây dựng trạm sạc nhanh và kết nối với lưới điện. Từ năm 2023, các quy chuẩn xây dựng được sửa đổi, yêu cầu công trình mới phải có hạ tầng phục vụ xe điện. Số trạm sạc công cộng đã tăng từ chưa tới 1.500 vào năm 2022 lên hơn 8.000 trong năm nay.

Bên cạnh đầu tư hạ tầng, Nga còn áp dụng nhiều ưu đãi cho người sử dụng xe điện. Chủ xe thuần điện được miễn thuế phương tiện tại nhiều vùng và miễn phí đỗ xe ở Moscow cùng một số thành phố lớn khác, nơi phí đỗ xe có thể lên tới 9,5 USD mỗi giờ.

Xe điện sản xuất tại Nga còn được hưởng trợ cấp của chính phủ và được miễn phí lưu thông trên phần lớn các tuyến cao tốc thu phí trong cả nước.