Nhờ nguồn thu mạnh từ dầu mỏ và tỷ lệ thất nghiệp thấp, nền kinh tế Nga hiện vẫn cho thấy sức chống chịu tốt...

Tuy nhiên, sức ép từ thâm hụt ngân sách, nợ gia tăng và tăng trưởng chậm lại đang làm dấy lên một số lo ngại về triển vọng dài hạn.

Nền kinh tế thời chiến của Nga đang đối mặt thách thức khi chi tiêu quân sự khổng lồ đẩy thâm hụt ngân sách tăng cao. Tăng trưởng kinh tế đang chậm lại, trong khi người tiêu dùng và doanh nghiệp có phần bi quan về triển vọng kinh tế.

Mối bi quan này xuất hiện ngay cả khi các chuyên gia cho rằng Nga chưa có dấu hiệu rơi vào một cuộc khủng hoảng kinh tế. Giá dầu tăng do chiến tranh Mỹ - Iran giúp nước này duy trì nguồn thu xuất khẩu dầu mỏ, nhờ đó Chính phủ vẫn có thể trang trải chi phí chiến tranh. Tỷ lệ thất nghiệp thấp cùng các khoản chi lớn của Chính phủ tại những khu vực nghèo hơn cũng góp phần đảm bảo đời sống người dân.

Những điểm tích cực này phù hợp với thông điệp về sự ổn định mà Điện Kremlin nhấn mạnh trong thời gian diễn ra cuộc bầu cử Quốc hội Nga từ ngày 18-20/9. Tuy nhiên, các nhà kinh tế cảnh báo những vấn đề dài hạn có thể làm suy yếu nền kinh tế Nga.

TĂNG TRƯỞNG CHẬM LẠI, NIỀM TIN TIÊU DÙNG SUY GIẢM

Niềm tin tiêu dùng tại Nga hiện đã giảm đáng kể so với mức đỉnh trong giai đoạn 2024-2025, khoảng thời gian mà chi tiêu quân sự tăng mạnh từng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tiền lương.

Gần đây, người dân Nga phải đối mặt với giá xăng tăng và tình trạng thiếu nhiên liệu sau khi các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine làm gián đoạn hoạt động của nhiều nhà máy lọc dầu nước này.

Các cuộc tấn công nhằm vào hai nhà bán lẻ trực tuyến Wildberries và Ozon cũng khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ mất hàng tồn kho và khách hàng.

Chỉ số niềm tin tiêu dùng do Trung tâm Levada, một tổ chức thăm dò độc lập của Nga, xây dựng đã giảm xuống 94 điểm trong mùa hè năm nay, từ mức 116 điểm vào mùa xuân và mùa hè năm 2025. Chỉ số dưới 100 cho thấy tâm lý bi quan lấn át sự lạc quan.

Theo ông Chris Weafer, CEO công ty ty tư vấn Macro-Advisory Ltd., tình trạng thiếu xăng và các cuộc tấn công nhằm vào Wildberries đã khiến tác động của cuộc chiến hiện rõ hơn trong đời sống hàng ngày của người dân. Tuy nhiên, những diễn biến này chưa đủ để gây ra một cuộc khủng hoảng.

Ông Weafer cho rằng kinh tế Nga vẫn duy trì trạng thái “ổn định ở mức có thể chấp nhận được”.

“Nền kinh tế đang chịu sức ép và rơi vào tình trạng đình trệ. Nền kinh tế vẫn ổn định nhưng không tăng trưởng, song cũng chưa rơi vào suy thoái”, ông Weafer nhận định với hãng tin AP, đồng thời cho biết thêm các cuộc tấn công của Ukraine chưa ảnh hưởng đáng kể đến phần lớn người dân Nga. 

Tăng trưởng kinh tế Nga đã giảm đáng kể sau khi vượt 4% mỗi năm trong giai đoạn 2023-2024. Chính phủ dự báo tổng sản phẩm trong nước (GDP) chỉ tăng 0,6% trong năm nay. Nền kinh tế suy giảm trong quý 1, trước khi phục hồi phần nào vào quý 2.

THÂM HỤT NGÂN SÁCH VÀ NỢ VAY GIA TĂNG

Theo AP, thâm hụt ngân sách ngày càng lớn là một trong những dấu hiệu rõ nhất cho thấy kinh tế Nga đang chịu sức ép. Chính phủ phải tìm thêm nguồn thu để duy trì chi tiêu, đặc biệt là cho quốc phòng.

Chính phủ Nga đã tăng thuế giá trị gia tăng, nâng hàng loạt loại phí và siết thuế đối với doanh nghiệp nhỏ. Tuy nhiên, những biện pháp này vẫn chưa ngăn được thâm hụt ngân sách tiếp tục tăng.

Đến cuối tháng 7, thâm hụt ngân sách Nga tương đương 2,8% GDP, gần gấp đôi mục tiêu của cả năm. Nguồn lực có thể sử dụng trong quỹ dự trữ quốc gia cũng giảm xuống còn tương đương 1,6% GDP, buộc Điện Kremlin phải vay vốn từ các ngân hàng trong nước.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói rằng số liệu thâm hụt ngân sách hàng tháng thường xuyên biến động nên chưa đáng lo ngại. Ông khẳng định Nga vẫn bảo đảm được sự ổn định kinh tế vĩ mô.

Việc vay vốn trong nước khiến Chính phủ Nga phải chịu chi phí lãi vay cao. Theo ông Janis Kluge, chuyên gia tại Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức, lợi suất trái phiếu chính phủ Nga hiện lên tới 17%.

Ngân hàng Trung ương Nga (CBR) phải duy trì lãi suất ở mức cao để kiềm chế lạm phát do chi tiêu quân sự gây ra. Điều này tạo thêm sức ép cho các doanh nghiệp dân sự, vốn không được tiếp cận nguồn tín dụng ưu đãi như các công ty quốc phòng.

Các ngân hàng Nga cũng tăng cho vay đối với những doanh nghiệp liên quan đến quốc phòng để hỗ trợ tài chính cho cuộc chiến. Vì đây là các khoản vay của khu vực tư nhân, số nợ này không được phản ánh trong số liệu thâm hụt ngân sách của chính phủ.

Về dài hạn, các lệnh trừng phạt của phương Tây còn hạn chế dòng vốn đầu tư mới mà Nga cần để nâng cao năng suất. Chi tiêu cao, tăng trưởng thấp, nợ gia tăng và chi phí vay vốn đắt đỏ khiến một số nhà kinh tế cảnh báo rằng nền tảng cơ cấu của kinh tế Nga đang yếu đi.

Nguồn thu xuất khẩu dầu mỏ của Nga từng giảm xuống dưới 10 tỷ USD mỗi tháng trước khi chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra, nhưng đã phục hồi lên 15,8 tỷ USD trong tháng 6 và 13,8 tỷ USD trong tháng 7.

Chi tiêu cho các nhà máy quốc phòng và tiền thưởng nhập ngũ đang mang lại lợi ích cho những khu vực nghèo hơn Moscow và St. Petersburg. Nhiều nhà máy hoạt động hết công suất, trong khi tỷ lệ thất nghiệp trên toàn quốc chỉ ở mức 2,2%.

Theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) về ngành công nghiệp quốc phòng Nga, nhà máy sản xuất xe tăng Uralvagonzavod tại thành phố Nizhny Tagil thuộc vùng Ural đã tăng số lao động từ khoảng 20.000 lên hơn 38.000 người kể từ khi xung đột Ukraine nổ ra. Nhà máy hiện duy trì hoạt động sản xuất 24 giờ mỗi ngày.

Kupol, doanh nghiệp sản xuất thiết bị bay không người lái và tên lửa đất đối không, hiện là doanh nghiệp công nghiệp lớn nhất tại Cộng hòa Udmurtia bên sông Volga. Sản lượng của công ty đã tăng gấp hơn hai lần trong năm 2025.

Tuy nhiên, tình trạng thiếu lao động có tay nghề đang cản trở hoạt động của cả doanh nghiệp quốc phòng lẫn những lĩnh vực khác trong nền kinh tế.