Với tỷ trọng xuất khẩu qua thương mại điện tử năm 2025 mới chỉ đạt 0,48% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, dư địa phát triển xuất khẩu qua kênh này còn rất lớn. Nhưng nghịch lý, số doanh nghiệp đầu tư bài bản cho xuất khẩu xuyên biên giới rất ít, còn thiếu tự tin…

Tại Diễn đàn Thương mại điện tử xuyên biên giới (VOIEF 2026) với chủ đề “Những tác động từ chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan”, ngày 8/10/2026, bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại Điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), khẳng định trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, bán hàng qua nền tảng số không còn là xu hướng nhất thời mà trở thành một phần của hạ tầng thương mại mới, tạo động lực lớn cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Tuy nhiên, xuất khẩu qua thương mại điện tử không chỉ đơn giản là đưa sản phẩm lên một nền tảng thương mại điện tử bán hàng, để thành công doanh nghiệp cần phải hiểu thị trường, phải đáp ứng tiêu chuẩn, xây dựng thương hiệu, làm nội dung số, tổ chức thanh toán, logistics, bảo hiểm, chăm sóc khách hàng, xử lý dữ liệu và quan trọng nhất là phải tuân thủ các quy định của cả thị trường Việt Nam cũng như thị trường nhập khẩu.

THIẾU TỰ TIN ĐẦU TƯ CHO XUẤT KHẨU XUYÊN BIÊN GIỚI

Nhìn lại kênh xuất khẩu truyền thống, bà Trần Thủy Tiên, Phòng Thương mại điện tử xuyên biên giới (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số), cho rằng kênh này đang bộc lộ nhiều hạn chế. Đi qua quá nhiều khâu trung gian, từ nhà máy xuất khẩu, nhập khẩu, bán sỉ, bán lẻ cho đến người tiêu dùng… Hầu hết doanh nghiệp Việt Nam mới dừng lại ở khâu sản xuất, chưa tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cuối cùng, chưa nắm bắt được dữ liệu thị trường.

Trong khi đó, thương mại điện tử xuyên biên giới nhanh chóng thâm nhập và trở thành động lực lớn giúp rút ngắn chuỗi cung ứng. Đây cũng là cơ hội cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (vốn khó xuất khẩu qua kênh truyền thống) vươn ra thị trường toàn cầu.

Theo đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, dư địa phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới của Việt Nam còn rất lớn. Năm 2025, tỷ trọng xuất khẩu qua thương mại điện tử mới chỉ đạt 0,48% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Hàng loạt ngành hàng như dệt may, giày dép, sản phẩm chăm sóc cá nhân có dư địa phát triển trực tuyến từ 80% - 99%.

Đồng quan điểm, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), nhận định kim ngạch xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử hiện mới đạt khoảng 4,4 tỷ USD trên tổng số 930 tỷ USD năm 2025, đây là con số còn rất khiêm tốn. Điều này cho thấy tiềm năng tăng trưởng phía trước còn rất lớn.

Mặt khác, các mặt hàng xuất khẩu qua thương mại điện tử hiện vẫn bó hẹp trong một số ngành hàng tiêu dùng nhất định, chưa phủ rộng sang các sản phẩm công nghiệp chế biến hay nông sản chế biến sâu. Đồng thời, thị trường tiếp cận chủ yếu vẫn quanh quẩn ở các quốc gia lân cận do vướng mắc về chi phí và thủ tục vận tải xa.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Đình Toản, Trưởng ban Thương mại điện tử xuyên biên giới, Hiệp hội Thương mại Điện tử Việt Nam (VECOM), nhận định thách thức lớn nhất khi xuất khẩu xuyên biên giới nằm ở năng lực số của doanh nghiệp. Dù đa số đều nhận thức được tầm quan trọng của kênh trực tuyến, nhưng số lượng doanh nghiệp đầu tư bài bản, dài hạn và có kế hoạch trọng tâm rất ít, dẫn đến kết quả kinh doanh chưa đạt kỳ vọng và tạo ra vòng lẩn quẩn thiếu tự tin trong đầu tư.

Bên cạnh đó, các vấn đề về quản trị dữ liệu, tuân thủ pháp lý và thiếu hụt nguồn nhân lực logistics chuyên sâu cũng đang là những điểm nghẽn kìm hãm đà bứt phá của doanh nghiệp nội địa.

CẦN XÂY DỰNG MỘT HỆ SINH THÁI XUẤT KHẨU SỐ

Để thương mại điện tử xuyên biên giới thực sự trở thành động lực mới cho xuất khẩu, bà Lại Việt Anh cho rằng cần xây dựng được một hệ sinh thái xuất khẩu số mạnh. Trong hệ sinh thái đó, cơ quan quản lý đóng vai trò tạo dựng thể chế và hạ tầng; cơ quan xúc tiến thương mại mở rộng thị trường; cơ quan hải quan tạo thuận lợi cho dòng hàng hóa; các nền tảng cung cấp công cụ tiếp cận người mua; các doanh nghiệp logistics, thanh toán, bảo hiểm… bảo đảm cho giao diện được thực hiện thông suốt.

Đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cũng khuyến nghị dư địa thị trường không thể tự chuyển hóa thành kim ngạch nếu thiếu sự chung tay của một hệ sinh thái gồm: cơ quan nhà nước, hiệp hội và đặc biệt là doanh nghiệp. Đồng thời bà cũng chỉ rõ 5 yếu tố cốt lõi ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái thương mại điện tử hiện nay đòi hỏi doanh nghiệp cần nắm rõ, bao gồm: Pháp lý và chính sách của thị trường mục tiêu; xác định nền tảng phù hợp (Alibaba, Taobao, TikTok Shop, Shopee...) định danh người bán và khai thác dữ liệu người tiêu dùng; thanh toán xuyên biên giới; logistics và hải quan; năng lực doanh nghiệp, đây là yếu tố quan trọng nhất.

"Doanh nghiệp phải có đủ năng lực mới có thể vận hành và kết nối các yếu tố trên. Để một sản phẩm Việt Nam đến được tay người tiêu dùng nước ngoài, cần sự phối hợp đồng bộ của cả 5 mắt xích trong hệ sinh thái”, bà Tiên nhấn mạnh.

Theo ông Trần Minh Thắng, Trưởng phòng, Phòng Chính sách xúc tiến thương mại, Cục xúc tiến thương mại, hành trình từ thị trường Việt Nam ra thế giới của doanh nghiệp bắt đầu từ ba câu hỏi: cạnh tranh bằng điều gì? khách hàng ở đâu đang cần điều đó? và ai sẽ đồng hành cùng mình triển khai?

Đến khi bước vào thị trường mới, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào thành công trong nước, mà cần trả lời các câu hỏi nền tảng trước khi đầu tư: Khách hàng ở thị trường đó đang có nhu cầu gì và đang dùng giải pháp nào để đáp ứng, vì sao họ rời bỏ lựa chọn hiện tại để đến với sản phẩm của mình, phản hồi đơn hàng và mức độ hài lòng tại thị trường đích phải kiểm chứng được lợi thế…

Để triển khai hiệu quả hệ sinh thái xuất khẩu số, đại diện các cơ quan quản lý đưa ra nhiều kiến nghị thiết thực đối với từng nhóm chủ thể. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu và chủ sở hữu thương hiệu, cần xác định Go Global là quá trình đầu tư dài hạn, chủ động bố trí nguồn lực, ngân sách và nhân sự; tích cực đánh giá độ sẵn sàng, chuẩn hóa chất lượng, bao bì và xây dựng thương hiệu bài bản.

Đối với các sàn thương mại điện tử và nhà cung cấp giải pháp, cần tham gia tích cực vào mạng lưới đối tác của chương trình Go Global, xây dựng các gói ưu đãi về phí, hỗ trợ kỹ thuật và chia sẻ dữ liệu về xu hướng tiêu dùng, hành vi khách hàng quốc tế.

Với doanh nghiệp logistics, ngân hàng và thanh toán, cần thiết kế các gói dịch vụ liên kết đồng bộ, tối ưu hóa chi phí vận chuyển, cung cấp giải pháp thanh toán, tín dụng, bảo hiểm và hỗ trợ xử lý tranh chấp cho doanh nghiệp xuất khẩu trực tuyến.

Còn với các doanh nghiệp đã xuất khẩu thành công, cần phát huy vai trò dẫn dắt, tham gia tư vấn, chia sẻ kinh nghiệm vận hành gian hàng, quản trị đơn hàng và chăm sóc khách hàng để đồng hành cùng các doanh nghiệp mới bắt đầu.