Đưa hàng Việt ra thế giới qua thương mại điện tử

Tại hội thảo “Thương mại điện tử thúc đẩy xuất khẩu: Thực trạng và Giải pháp” diễn ra vào chiều 7/4/2026, các chuyên gia nhận định thương mại điện tử không còn là kênh bán hàng phụ trợ mà đã trở thành phương thức xuất khẩu mang tính chuyển đổi.

Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), nhấn mạnh tầm quan trọng của thương mại điện tử ở 4 góc độ cốt lõi: mở rộng thị trường toàn cầu; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ không bị hạn chế bởi quy mô; tối ưu hóa các chi phí từ logistics đến quảng cáo và khai phá tiềm năng tăng trưởng thị trường khổng lồ.

"Nếu như xuất khẩu truyền thống chúng ta chỉ tiếp cận đến một lượng khách hàng nhất định, thì qua thương mại điện tử toàn cầu, doanh nghiệp có thể chạm đến hàng tỷ người tiêu dùng", bà Oanh khẳng định.

MỚI CHỈ TẬP TRUNG VÀO CÁC THỊ TRƯỜNG LỚN

Nhìn lại hành trình 30 năm hội nhập, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất Nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã phác thảo một lộ trình xuất khẩu ấn tượng. Từ mức kim ngạch xuất nhập khẩu khiêm tốn 13 tỷ USD năm 1995, đến năm 2025, con số này đạt 930 tỷ USD, tương đương khoảng 70 lần trong vòng 30 năm, trong đó xuất khẩu đạt trên 475 tỷ USD.

Trong bức tranh chung đó, thương mại điện tử xuyên biên giới đóng vai trò là "chất xúc tác" quan trọng. Hiện nay, tổng thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, với mảng xuyên biên giới chiếm khoảng 4,45 tỷ USD (tương đương 15-16% quy mô). Dù giá trị tuyệt đối còn khiêm tốn, nhưng tốc độ tăng trưởng 17-18% cho thấy tiềm năng cực lớn mà các doanh nghiệp đang tích cực tận dụng.

Các thị trường chủ lực như Hoa Kỳ, Trung Quốc, và Liên minh Châu Âu (EU) tiếp tục là đích đến ưu tiên. Riêng với thương mại điện tử, Hoa Kỳ chiếm hơn 22% doanh số xuất khẩu trực tuyến của Việt Nam. Tuy nhiên, ông Hải cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế cần khắc phục.

Đó là thương mại điện tử vẫn tập trung mạnh vào các thị trường lớn như Trung Quốc (đặc biệt là nhập khẩu), Hoa Kỳ và EU. Phần lớn giao dịch dựa vào các "ông lớn" như Alibaba, Amazon. Các sàn nội địa dù nỗ lực nhưng chủ yếu mới hỗ trợ xuất khẩu sang các nước lân cận.

Tương tự xuất khẩu truyền thống, hàng hóa trên sàn thương mại điện tử vẫn chủ yếu là các mặt hàng gia công, thiếu thương hiệu riêng và hàm lượng giá trị gia tăng chưa cao. Chi phí logistics xuyên biên giới, bao gồm vận chuyển, lưu kho và hoàn thiện đơn hàng vẫn là thách thức hàng đầu, đặc biệt với những mặt hàng cồng kềnh như nội thất.

Xuất khẩu xuyên biên giới thiếu đội ngũ được đào tạo bài bản để vận hành sàn, xử lý thanh toán và quản lý chiến lược ở cấp độ cao. Hơn nữa, rủi ro pháp lý, các hiện tượng lừa đảo công nghệ cao (sử dụng AI) làm giảm niềm tin của người tiêu dùng trong môi trường số.

Ông Sam Charlton, Giám đốc Access Partnership, cho biết doanh nghiệp đang đối mặt với gánh nặng từ thủ tục hành chính thay đổi thường xuyên, quy trình hoàn thuế VAT phức tạp và sự lúng túng khi triển khai hóa đơn điện tử. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt đội ngũ nhân sự chuyên môn để vận hành sàn và quản lý chiến lược ở cấp độ cao cũng là một "nút thắt" cần tháo gỡ.

Về phía Amazon, ông Darren Ong, Giám đốc Chính sách Công Đông Nam Á, chia sẻ rằng logistics luôn là bài toán khó nhất.

TẬN DỤNG ĐÒN BẨY CÔNG NGHỆ, CHỦ ĐỘNG THAM GIA CÁC SÀN THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

Nhằm thúc đẩy xuất khẩu qua thương mại điện tử, bà Lê Hoàng Oanh cho biết phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới không chỉ dừng lại ở một kênh bán hàng mà đã trở thành một định hướng mang tầm chiến lược. Do đó, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước đã và đang chuẩn bị ban hành những văn bản để hỗ trợ cho việc phát triển thương mại điện tử một cách bền vững.

"Đây không chỉ là những nguyên tắc mà còn là quyền và nghĩa vụ để thiết lập khung pháp lý, tạo dựng môi trường minh bạch cho việc phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế. Đặc biệt, sẽ có thêm những chính sách về hải quan, chính sách về thuế, chính sách về bảo vệ người tiêu dùng đồng hành cùng với những văn bản chính sách để tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc", bà Oanh nhấn mạnh.

Bộ Công Thương cũng đang tích cực hoàn thiện hành lang pháp lý, với điểm nhấn là Luật Giao dịch điện tử và Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030. Các chính sách về hải quan, thuế và bảo vệ người tiêu dùng sẽ được đồng bộ hóa để tạo môi trường minh bạch, phù hợp tiêu chuẩn quốc tế.

Bên cạnh các hỗ trợ từ Chính phủ, địa phương, các sàn thương mại điện tử, bà Oanh khuyến nghị bản thân doanh nghiệp phải tự nhận thức và tuân theo tiêu chuẩn quốc tế. Doanh nghiệp nên đầu tư một cách bài bản vào tiêu chuẩn để có được các chứng nhận quốc tế. Ngoài ra, cần nâng cao năng lực cạnh tranh trong quản trị số và ứng dụng công nghệ số trong các hoạt động bán hàng trực tuyến.

Đặc biệt, tận dụng đòn bẩy công nghệ và chủ động tham gia vào các sàn thương mại quốc tế. Ứng dụng các công nghệ tiên tiến như Big Data, AI vào marketing số và tối ưu hóa quy trình vận hành. Theo bà Oanh, hiện nay có Amazon, Shopee, TikTok Shop hay Lazada hỗ trợ doanh nghiệp rất nhiều, thậm chí hỗ trợ theo hình thức 1-1. Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp thực sự quan tâm và đồng hành cùng các sàn chưa nhiều.

Để vượt qua các thách thức về tiêu chuẩn hóa, logistics, thanh toán và sự cạnh tranh gay gắt từ hàng hóa các nước khác, ông Trần Thanh Hải lưu ý doanh nghiệp phải sản xuất ra những mặt hàng đáp ứng được yêu cầu khắt khe và phù hợp với xu hướng tiêu dùng trực tuyến của thị trường nước ngoài.

Đồng thời, công tác xúc tiến cần tập trung vào việc xây dựng thương hiệu trên môi trường số. Tận dụng sức mạnh của các KOL/KOC (người dẫn dắt dư luận chủ chốt/người tiêu dùng chủ chốt) và các nền tảng mạng xã hội như TikTok để quảng bá. Nhà nước cần mở rộng thị trường qua các FTA thế hệ mới và hoàn thiện hệ sinh thái thanh toán số.

Cùng với đó, thiết lập các trung tâm logistics tại nước ngoài để tối ưu chi phí và tăng tính cạnh tranh cho xuất khẩu. “Tại sao các doanh nghiệp Việt Nam không mạnh dạn thiết lập và vận hành các trung tâm logistics tại các thị trường lân cận như Trung Quốc, Lào, Campuchia hay Myanmar? Điều này sẽ giúp chúng ta chủ động hơn trong việc đưa hàng hóa đi sâu vào thị trường khu vực”, ông Hải đặt vấn đề.