Hàng triệu thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo dù chưa phải dấu hiệu đáng lo ngại, song về lâu dài có thể gây lãng phí nguồn nhân lực. Các chuyên gia cho rằng cần tăng cường hướng nghiệp và hỗ trợ thanh niên chuyển tiếp thuận lợi từ trường học sang thị trường lao động, cũng như mở rộng cơ hội việc làm thỏa đáng để đảm bảo an sinh xã hội bền vững…

Theo dữ liệu lao động, việc làm quý 3/2026 vừa được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố mới đây, trong quý 3, có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15-24 tuổi không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo (NEET), chiếm 11,2% tổng số thanh niên, tăng 195,1 nghìn người so với quý trước.

LÃNG PHÍ NGUỒN NHÂN LỰC

Lý giải về sự gia tăng ở nhóm thanh niên này, Cục Thống kê cho rằng quý 3 thường là giai đoạn mà tỷ lệ thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo tăng lên, do đây là thời điểm nhiều thanh niên vừa tốt nghiệp từ các trường đại học, cao đẳng hoặc trung cấp, đang trong quá trình chuyển đổi từ môi trường giáo dục sang thị trường lao động.

Bà Nguyễn Thị Thanh Mai, Quyền Trưởng Ban Thống kê Dân số và Lao động, Cục Thống kê, Bộ Tài chính, đánh giá so với mặt bằng chung của thế giới, tỷ lệ thanh niên thuộc nhóm không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo của Việt Nam hiện chưa ở mức đáng lo ngại.

Báo cáo Xu hướng thị trường lao động thế giới năm 2026 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), cho thấy năm 2025, tỷ lệ thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo của thế giới là 20%; tỷ lệ này ở các nước ASEAN là 16,2%; Thái Lan 12,8%; Ấn Độ: 24,2%...

Theo bà Mai, thực tế, mọi nền kinh tế luôn tồn tại nhóm thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, bởi quá trình chuyển tiếp từ học tập sang việc làm. “Sau khi tốt nghiệp, một bộ phận thanh niên cần thời gian tìm kiếm việc làm phù hợp. Bên cạnh đó, một số thanh niên có thể tạm thời không tham gia học tập, làm việc vì các lý do cá nhân, sức khỏe, gia đình hoặc định hướng lại con đường nghề nghiệp”, bà Mai thông tin.

Dù vậy, việc tồn tại nhóm thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo có thể gây lãng phí nguồn nhân lực trẻ, làm giảm hiệu quả sử dụng lao động, và đặc biệt tạo áp lực đối với hệ thống an sinh trong dài hạn.

Theo bà Mai, tỷ lệ này vẫn có thể tiếp tục giảm nếu công tác định hướng nghề nghiệp, phân luồng giáo dục và hỗ trợ kết nối thanh niên với thị trường lao động được thực hiện hiệu quả hơn.

Mục tiêu của chính sách nhằm hướng đến duy trì tỷ lệ thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo ở mức hợp lý. Giảm thiểu bộ phận thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, ưu tiên hỗ trợ nhóm dễ bị tổn thương, tạo điều kiện để thanh niên sớm tham gia học tập, việc làm và phát triển.

Giải pháp được nhấn mạnh là rất cần sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ sở giáo dục, đào tạo nghề, tư vấn hướng nghiệp và các chính sách hỗ trợ việc làm cho thanh niên.

Về giáo dục, cần trang bị kiến thức, kỹ năng nền tảng và định hướng học tập suốt đời cho thanh niên. Về đào tạo nghề, phát triển kỹ năng nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động. Về tư vấn hướng nghiệp, cung cấp thông tin, tư vấn và hỗ trợ thanh niên lựa chọn con đường phù hợp với năng lực, sở thích.

Bên cạnh đó, cần hỗ trợ tạo cơ hội việc làm, kết nối cung cầu lao động, đặc biệt, khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng và tạo việc làm cho thanh niên.

TĂNG CƯỜNG ĐẦU TƯ CHO VIỆC LÀM CÓ CHẤT LƯỢNG

Bà Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin, phân tích dự báo chiến lược và Dịch vụ công, Bộ Nội Vụ, cũng cho rằng để quá trình chuyển tiếp từ trường học sang thị trường lao động của thanh niên diễn ra nhuần nhuyễn, cần tiến hành các hoạt động tư vấn hướng nghiệp từ rất sớm. Đồng thời, thúc đẩy những mô hình đào tạo kép, liên kết chặt chẽ giữa đối tượng sử dụng lao động, các doanh nghiệp với nhà trường.

Theo bà Nguyên, nhóm thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo rất cần sự hỗ trợ của các đơn vị liên quan. Chẳng hạn, trung tâm dịch vụ việc làm có thể cung cấp những thông tin, cơ hội việc làm, hay những khóa đào tạo ngắn để thúc đẩy nhóm thanh niên này tích cực tìm việc hoặc tham gia đào tạo nghề.

Song đi liền với điều này là cần bảo đảm quyền lợi cho người lao động nói chung và cho nhóm lao động trẻ nói riêng, bao gồm mở rộng những hình thức bảo hiểm xã hội linh hoạt, ngắn hạn, áp dụng với cả những hình thức việc làm linh động từ xa, freelancer.

Đưa ra gợi ý nhằm thúc đẩy việc làm cho thanh niên tại Việt Nam, ông Felix Weidenkaff, Chuyên gia Chính sách Việc làm và Thị trường Lao động, Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam, nhấn mạnh đến yếu tố dự báo và chủ động ứng phó, tăng cường đầu tư cho việc làm năng suất, nhu cầu kỹ năng tương lai, quản trị thị trường lao động, và hệ thống thông tin.

Theo ông Felix Weidenkaff, mặc dù không thể dự đoán chính xác tương lai việc làm, nhưng chúng ta có thể định hình tương lai đó dựa trên các tiêu chuẩn lao động cơ bản và các nguyên tắc về việc làm thỏa đáng.

Các giải pháp trọng tâm là xây dựng và triển khai các biện pháp kinh tế vĩ mô thúc đẩy việc làm, cùng các chính sách thị trường lao động cũng cần được chú trọng, nhằm chủ động mở rộng cơ hội việc làm thỏa đáng trong các ngành có giá trị gia tăng cao hơn.

Ngoài ra, tăng cường quan hệ đối tác giữa cơ sở giáo dục đào tạo và doanh nghiệp, đồng thời mở rộng các sáng kiến phát triển kỹ năng do doanh nghiệp chủ trì. Xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động hiệu quả, tăng cường quản trị thị trường lao động và đối thoại xã hội.

Thứ hai, đầu tư, mở rộng học tập suốt đời, phát triển kỹ năng cho việc làm số và việc làm xanh, tăng cường đào tạo tại doanh nghiệp, trọng tâm là nâng cao khả năng tìm được việc làm và phát triển nghề nghiệp tương lai thông qua tăng cường kỹ năng số, kỹ năng xanh và kỹ năng công nghệ cao, để đáp ứng các nhu cầu đang không ngừng thay đổi của nền kinh tế.

Trong bối cảnh thị trường lao động đang thay đổi, chuyên gia ILO cũng nhấn mạnh cần đảm bảo cơ hội bình đẳng, bảo vệ người lao động trong các hình thức việc làm mới và thúc đẩy đối thoại xã hội. Tăng cường hướng nghiệp và hỗ trợ thanh niên chuyển tiếp thuận lợi từ trường học sang thị trường lao động.

Cuối cùng, thúc đẩy môi trường làm việc thuận lợi, bao gồm thích ứng với các hình thức việc làm mới, đồng thời đảm bảo các nguyên tắc về việc làm thỏa đáng cũng cần được xem là một ưu tiên.