Một vụ xô xát xảy ra xung quanh cuộc biểu tình của tổ chức quyền động vật PETA tại Tuần lễ thời trang New York đã khiến len lông cừu cùng những tác động của nó đến phúc lợi động vật một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý...

Vào Chủ nhật tuần trước, buổi trình diễn thời trang của thương hiệu Cos tại New York đã bị gián đoạn khi 5 nhà hoạt động thuộc tổ chức PETA xông thẳng lên sàn diễn, cầm theo các biểu ngữ với dòng chữ "Cừu bị đánh đập và chảy máu để bị lấy len. Đừng mua sản phẩm!"

Dù đây không phải lần đầu tiên một cuộc biểu tình vì quyền động vật diễn ra tại một tuần lễ thời trang, sự việc lần này nhanh chóng trở thành một vụ bê bối gây chú ý lớn, sau khi Chủ tịch Hội đồng các nhà thiết kế thời trang Mỹ (CFDA) Steven Kolb bị camera ghi lại cảnh giằng co với một số người biểu tình. Sau khi các đoạn video được lan truyền rộng rãi trên mạng, CFDA đã thông báo đình chỉ chức vụ của ông Kolb vào thứ Hai.

Bên cạnh những tranh cãi xoay quanh hành động của ông Kolb, sự việc còn châm ngòi cho một cuộc tranh luận rộng hơn về thông điệp mà PETA muốn truyền tải, và đồng thời khiến nhiều người đặt câu hỏi: rốt cuộc, len lông cừu có vấn đề gì?

VÌ SAO LEN LÔNG CỪU LẠI GÂY TRANH CÃI?

Theo PETA, việc sử dụng len lông cừu là hành vi tàn nhẫn đối với động vật. Tổ chức bảo vệ quyền động vật này từ lâu đã duy trì quan điểm rằng "động vật không phải để chúng ta khoác lên người", và từng phát động nhiều chiến dịch thành công nhằm phản đối việc ngành thời trang sử dụng các chất liệu như lông thú.

Đối với nhiều người, vấn đề về len lông cừu có phần phức tạp hơn, bởi động vật không bị giết để lấy chất liệu này. Nhưng PETA cùng nhiều tổ chức khác cho rằng động vật vẫn thường xuyên phải chịu đựng những điều kiện tàn nhẫn, ngay cả khi các thương hiệu tuyên bố ngược lại. "Mỗi sản phẩm làm từ len đều là kết quả của sự đau khổ," bà Ingrid Newkirk, nhà sáng lập PETA, chia sẻ qua email.

Tổ chức hoạt động này đã nhắm đến H&M Group. Việc tập trung vào "gã khổng lồ" thời trang Thụy Điển này xuất phát từ một cuộc điều tra của PETA Asia, cáo buộc rằng cừu đã bị ngược đãi tại một trang trại ở Nam Phi có liên kết với công ty và được chứng nhận là nhà cung cấp có trách nhiệm và bền vững. PETA hiện đang kêu gọi Cos và H&M Group loại bỏ hoàn toàn len lông cừu khỏi các bộ sưu tập của mình.

Trước những cáo buộc từ PETA, H&M cho biết công ty chỉ thu mua len nguyên khối (virgin wool) từ các trang trại được chứng nhận theo Tiêu chuẩn Len có Trách nhiệm (Responsible Wool Standard) của Textile Exchange, đồng thời cho biết sau khi tiến hành điều tra về những cáo buộc của PETA hồi đầu năm nay, trang trại bị nêu tên đã bị tạm đình chỉ chứng nhận và không còn được phép bán len có chứng nhận nữa.

Một số tổ chức bảo vệ phúc lợi động vật khác lại tập trung vào những phương thức chăn nuôi cụ thể mà họ cho rằng các thương hiệu hoàn toàn có thể loại bỏ khỏi chuỗi cung ứng của mình. Chẳng hạn, tổ chức Four Paws từng phát động chiến dịch phản đối phương pháp cắt da sống của cừu con, hay còn gọi là "mulesing" - kỹ thuật cắt bỏ một phần da của cừu Merino con, đôi khi không hề sử dụng thuốc giảm đau.

Dù nhiều thương hiệu đã cam kết dần loại bỏ phương pháp này, tổ chức Four Paws ước tính hơn một nửa lượng len lông cừu trong ngành thời trang hiện nay vẫn đến từ những con cừu từng phải chịu đựng phương pháp này.

Theo bà Melanie Lary, Trưởng bộ phận nghiên cứu của Four Paws, nhiều thương hiệu đã tìm cách giải quyết vấn đề này bằng cách chuyển sang sử dụng len tái chế hoặc len được chứng nhận theo tiêu chuẩn phúc lợi động vật cao hơn - những phương pháp mà tổ chức này ủng hộ.

Tuy nhiên, một số nhà hoạt động phản đối len lông cừu khác lại chỉ ra rằng nhiều cuộc điều tra trước đây đã nhiều lần đặt dấu hỏi về độ tin cậy của các chương trình chứng nhận này. Họ cho rằng tính thiếu minh bạch trong chuỗi cung ứng của ngành thời trang đồng nghĩa với việc phần lớn các thương hiệu không có cách nào thực sự đáng tin cậy để chứng minh rằng phương thức thu mua nguyên liệu của họ mang tính trách nhiệm.

Bên cạnh đó, tùy thuộc vào phương thức chăn nuôi, việc sản xuất len lông cừu cũng có thể gây hại cho môi trường, góp phần vào lượng khí thải nhà kính làm nóng lên toàn cầu và làm suy thoái các hệ sinh thái địa phương.

MẶT KHÁC CỦA CHẤT LIỆU LEN LÔNG CỪU

Không phải ai cũng cho rằng lập trường phản đối len lông cừu là hợp lý. Những người ủng hộ len lông cừu lập luận rằng đây là một loại sợi tự nhiên, có thể tái tạo và phân hủy sinh học - một giải pháp thay thế thân thiện với môi trường cho các loại sợi tổng hợp có nguồn gốc từ nhiên liệu hóa thạch. Đây có vẻ là một luận điểm khá hấp dẫn đối với người tiêu dùng.

Hơn nữa, những người ủng hộ len lông cừu cũng cho rằng mối lo ngại về tác động môi trường của chất liệu này hoàn toàn có thể được giải quyết thông qua các phương pháp chăn nuôi ngày càng có trách nhiệm hơn, được thiết kế nhằm phục hồi đất chăn thả và giảm lượng khí thải liên quan.

Dù các chương trình chứng nhận không phải lúc nào cũng hoàn hảo, những khung tiêu chuẩn như Responsible Wool Standard của Textile Exchange, Native Wool hay chứng nhận Merino Wool của Woolmark đều hướng đến việc giải quyết các mối lo ngại về phúc lợi động vật, thông qua việc đặt ra các yêu cầu về cách đối xử với cừu, đồng thời tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi cung ứng, theo những người ủng hộ các chương trình này.

"Không có loại sợi hay chất liệu nào là hoàn toàn không có tác động hay đánh đổi," bà Sarah Needham, Giám đốc gắn kết cộng đồng của Textile Exchange, chia sẻ. "Đối với len lông cừu, sản xuất có trách nhiệm đồng nghĩa với việc đặt phúc lợi động vật làm trọng tâm trong các phương pháp chăn nuôi, đồng thời cân nhắc đến cả việc quản lý đất đai và sinh kế của những người trực tiếp chăm sóc động vật cũng như cảnh quan thiên nhiên".

Các chiến dịch vận động của những tổ chức bảo vệ quyền động vật từng có tác động sâu sắc đến ngành công nghiệp thời trang trong quá khứ. Trớ trêu thay, đúng vào thời điểm xảy ra tranh cãi, tháng này cũng đánh dấu Tuần lễ thời trang New York đầu tiên hoàn toàn không sử dụng lông thú (fur-free) - thành quả của hàng thập kỷ vận động không ngừng nghỉ.

Hiện tại, sự chú ý của các nhà hoạt động đã chuyển sang những chất liệu có nguồn gốc động vật phổ biến hơn, như da thuộc và len lông cừu. Cho đến nay, vẫn chưa có nhiều dấu hiệu cho thấy các thương hiệu đang cân nhắc bất kỳ thay đổi lớn nào, nhưng áp lực buộc họ phải chứng minh rằng những chất liệu ngày càng được quảng bá là "tự nhiên" cũng đồng thời mang tính trách nhiệm đang ngày càng gia tăng.